әввәли өтән сајымызда. Охумаг истәјән ашағыдакы линки тыкласын
http://abna.ir/data.asp?lang=13&id=324120
Инди бу сәбәбләрин һәр бирини ајры-ајрылыгда изаһ едәҹәјик. Бунунла да, Имам Һүсејнин ингилабынын бу сәбәбләрини нәзәрә алараг һансы маһијјәт дашыдығыны вә бу сәбәбләрин ингилабын јаранмасында нә гәдәр тәсир ҝөстәрдијини биләҹәјик.
1. Језидә бејәт етмәјә гаршы мүхалифәт
Заман нөгтеји-нәзәриндән Һүсејнин ингилабынын илк сәбәби, Језидин һөкумәти тәрәфиндән Имам Һүсејндән бејәт истәмәк вә о Һәзрәтин бунунла мүхалифәти олмушдур. Тарихчиләрин дедији кими һиҹрәтин алтымышынҹы или рәҹәб ајынын он бешиндә Мүавијә өлдүкдән сонра Језид Мәдинәнин валиси Вәлид ибн Үтбә ибн Әбу Сүфјана мәктуб јазды ки, Һүсејндән онун үчүн бејәт алсын вә бу иши әсла јубатмасын. Мәктуб чатан кими Мәдинәнин валиси Имам Һүсејни чағыртдырыб ону мәсәләдән аҝаһ етди. Һәлә Мүавијәнин сағлығында Језидин вәлиәһдлији илә мүхалиф олан Һүсејн бу дәфә дә бејәтдән бојун гачыртды. Чүнки Језидә бејәт етмәк тәкҹә Језид кими алчаг бир шәхсин һакимијјәтини тәсдигләмәк дејил, һәм дә әсасыны Мүавијә гојмуш диктатура режими кими бөјүк бир бидәти тәсдигләмәк демәк иди.
Мәдинәнин һакими тәрәфиндән бир нечә ҝүн тәзјигләр давам етди. Анҹаг бу тәзјигләр Һүсејн ибн Әлинин мүгавимәтини гыра билмәди. Тәзјигләрин артмасы нәтиҹәсиндә Һүсејн рәҹәб ајынын ијирми сәккизиндә аиләси вә Бәни–Һашимдән олан бир дәстә илә бирликдә Мәдинәни Мәккә мәгсәди илә тәрк етди вә шәбан ајынын үчү Мәккәјә чатды. Шәһәрләр арасындан мәһз Мәккәни сечмәјин сәбәби оранын әмин-аманлыг јери олмасы иди. Бундан да әлавә, гаршыдан һәҹҹ мәрасими ҝәлирди. Һаҹыларын тез бир заманда Мәккәјә јығылаҹағыны нәзәрә алдыгда, бу шәһәр Һүсејнин өз мәгсәдини мүсәлманлара чатдырмасы үчүн ән мүнасиб јер иди. Һүсејнин ингилабы бура гәдәр реаксија маһијјәти дашыјырды. Өзү дә гејри-шәри бир истәјә гаршы мәнфи реаксија. Чүнки Језид һөкумәти ондан зор ҝүҹүнә бејәт алмаг истәјир, амма Һүсејн да буна разы олмурду. Һәр неҹә олур-олсун, бу мәсәлә мәлумдур ки, Һүсејни Куфә әһалиси дәвәт етмәздән габаг о Һәзрәт Језид һөкумәтинин тәзјигләринә гаршы мүхалифәт едирди. Әҝәр Куфә әһалисинин дәвәти олмасајды да, Һүсејн Језидә бејәт етмәјәҹәкди.
2. Куфәлиләрин дәвәти
Һүсејн шәбан ајынын үчүндә Мәккәјә чатыб орада дүшәрҝә салды вә һөкумәтин әсл маһијјәтини ачыб сөјләмәјә мәшғул олду.Һүсејнин Језидин һөкумәтинә гаршы мүхалифәти вә онун Мәккәдә дүшәрҝә салмасы хәбәри Ирага чатды. Тәхминән ијирми ил габаг Һәзрәт Әлинин әдаләтли һакимијјәти јадында галмыш, о Һәзрәтин тәлим-тәрбијәси һәлә тамамилә јадларындан чыхмамыш Куфә әһалиси, о Һәзрәтин бөјүтдүјү јетимләр вә һимајәсинә алдығы дул гадынлар бир јерә топлашараг вәзијјәти јохладыгдан сонра гәрара ҝәлдиләр ки, Језидин һакимијјәтинә гаршы чыхараг Имам Һүсејни Куфәјә дәвәт едиб она итаәт етсинләр.
Бу мүзакирәдән сонра Куфә шиәләринин башчылары, о ҹүмләдән, Сүлејман ибн Сүрәд, Мүсәјјиб ибн Нәҹәбә, Рүфаә ибн Шәддади Бәҹәли вә Һәбиб ибн Мәзаһир Имам Һүсејнә мәктуб јазыб ону дәвәт етдиләр ки, Ирага ҝәлиб онлара рәһбәрлик етсин. Илк мәктуб һиҹрәтин алтымышынҹы или рамазан ајынын онунда Һүсејнә чатды.
Һәр ҝүн Куфәнин мүхтәлиф шәхсијјәт вә дәстәләри тәрәфиндән мәктублар ҝәлмәкдә давам едирди. Белә ки, Һүсејнә тәкҹә бир ҝүндә алты јүз мәктуб ҝәлиб чатды. Мәктубларын үмуми сајы тәхминән он ики минә чатырды. Имам Һүсејн ҹамаатын мүсбәт реаксија ҝөстәрмәсини, мәктубларын ахыныны вә истәкләри нәзәрә алараг ираглыларын дәвәтинә мүсбәт ҹаваб вермәји гәрара алды. Буна ҝөрә дә, әмиси оғлу Мүслим ибн Әгили оранын вәзијјәтини арашдырыб нәтиҹәни она хәбәр вермәк үчүн Ирага ҝөндәрди. Әҝәр (Ираг) Куфә ҹамааты әмәлдә, јаздыгларына вәфалы галаҹагдыларса, Имам Һүсејн өзү дә ора јола дүшәҹәкди.
Ҝөрүндүјү кими Имам Һүсејнин куфәлиләрин дәвәтинә гаршы мүнасибәти вә мүнасибәтин маһијјәти мүсбәт олмуш вә ираглыларла бир нөв һәмкарлыг хүсусијјәти дашымышдыр. Тарихи фактлардан мәлум олур ки, Имам Һүсејнин Мәккәдә Језидин һөкумәтинә бејәт етмәмәкдән башга вәзифәси јох иди. Ону да јеринә јетирмишди. (Јәни, бејәт етмәкдән имтина етмишди.) Анҹаг Куфә ҹамаатынын дәвәти һадисәјә тәзә бир ҹәһәт верди вә Һүсејн үчүн јени бир мәсулијјәт ортаја чыхды. Елә бил Һүсејн белә бир нәтиҹәјә ҝәлди ки, әҝәр Куфә ҹамааты бу ҹүр һәвәслә мәни дәвәт едирсә, онда мән дә Ирага ҝетмәлијәм. Әҝәр вәдәләринә вәфа етсәләр, чох јахшы, әҝәр вәфа етмәсәләр, онда јенә дә Мәккәјә гајыдарам, ја да башга бир Ислами мәнтәгәјә ҝедәрәм.
Буна әсасән, заман нөгтеји-нәзәриндән Имам Һүсејнин Језидә бејәт етмәкдән имтина етмәси куфәлиләрин дәвәтиндән габаг олмушдур. Куфәдән ҝәлмиш илк мәктуб Имам Һүсејн Мәккәјә чатдыгдан гырх ҝүн сонра јетишмишдир. Мәсәлә белә дејил ки, Куфә ҹамааты Имамы дәвәт етдији үчүн Имам Һүсејн Језидә бејәт етмәкдән имтина етмишди вә Куфә олмасајды, ҹамаат мәктуб ҝөндәрмәсәјди, Имам Језидә бејәт едәҹәкди. Хејр, һәтта јер үзүнү дарысгал етсәјдиләр дә, јенә Имам Һүсејн Језидә бејәт етмәјәҹәкди.
3. Әмр бе-мәруф вә нәһј әз-мүнкәр амили Имам Һүсејн илк ҝүндән Мәдинәдән әмр бе-мәруф вә нәһј әз-мүнкәр шүары илә һәрәкәт етмишди. Бу ҹәһәтдән мәсәлә белә дејилди ки, Имам Һүсејндән бејәт тәләб олундуғуна ҝөрә о ингилаб етмишди. Хејр, Имамдан бејәт истәмәсәјдиләр белә, јенә Имам ингилаб едәҹәкди. Һәмчинин, мәсәлә белә дејилди ки, Куфә ҹамааты Имамы дәвәт етдијинә ҝөрә Имам ингилаб етмишди. Бундан әввәл гејд едилдији кими Имамын бејәтдән имтина етмәсиндән бир ај јарым сонра Куфә ҹамаатынын мәктублары ҝәлмәјә башламышды. Бу бахымдан Имам Һүсејнин мәнтиги Ислама зидд олан һөкумәтә гаршы јөнәлмиш етираз вә һүҹум мәнтигидир. Имам Һүсејнин мәнтиги бу иди ки, Ислам аләмини фәсад бүрүдүјү вә һакимијјәт фәсадын мәнбәјинә чеврилдији үчүн о, өз шәри вә Аллаһ гаршысында олан борҹуну јеринә јетирмәкдән өтрү ингилаб едир.
* *
Өнҹә дә гејд етдијимиз кими бу үч сәбәбин һәр биринин Имам Һүсејнин ингилабында ролу олмуш, онларын һәр бири Имам Һүсејн үчүн јени бир тәклиф вә вәзифә ирәли чыхартмышды. Имам Һүсејнин бу үч амилә нисбәт мөвгеји бир-бириндән фәргли олмушдур.
Биринҹи амил бахымындан имам Һүсејн мүдафиә ролуну ојнајырды. Чүнки ондан зорла бејәт истәјирдиләр, о да бундан имтина едирди.
Икинҹи амил бахымындан Имам Һүсејн көмәкчи ролуну ифа едирди. Чүнки ону (Куфә ҹамааты) һәмкарлыға дәвәт етмиш, о да бу дәвәтә мүсбәт ҹаваб вермишди.
Үчүнҹү амил бахымындан исә Имам Һүсејн етираз едәрәк һүҹума кечмишди. Чүнки Имам Һүсејндән һеч бејәт истәмәсәјдиләр дә о, һөкумәтә гаршы ингилаб едиб ону гејри-Ислами һөкумәт адландыраҹагды.
Һәр үч амилин өз дәјәри Инди ҝәлин ҝөрәк бу үч амилдән һансы бири даһа чох әһәмијјәт дашыјыр?
Шүбһәсиз ки, Куфә ҹамаатынын дәвәтини гәбул етмәк амилинин әһәмијјәти вардыр. Чүнки Имам Һүсејн Језидин ганунсуз һакимијјәтинә етираз едиб Имам Һүсејы рәһбәр олмаға дәвәт едән ҹамаата өз һазырлығыны билдирди. Әҝәр шәраит јахшы олсајды, шүбһәсиз, Имам Ислами һөкумәт гураҹагды. Лакин Имам Һүсејнин Језидә бејәт етмәкдән имтина етмәси амили бундан даһа чох әһәмијјәт дашыјыр. Чүнки Имам Һүсејн дәфәләрлә елан етмишди ки, нәјин баһасына олурса олсун, бүтүн тәзјигләрә дөзүб Језидә бејәт етмәјәҹәк. Бу, имам Һүсејнин тәзјигә вә зоракылыға гаршы дөзүм вә мүгавимәтини ҝөстәрир.
Сүннәнин мәһв олмасы, бидәтләрин јајылмасы
Һүсејн Мәккәјә ҝәлдикдән сонра Бәсрә шәһәриндәки гәбиләләрин башчыларына мәктуб јазды. О, мәктубда белә јазыр:
"...Мән өз гасидими бу мәктубла сизә тәрәф ҝөндәрирәм. Сизи Аллаһын китабы вә пејғәмбәрин сүннәсинә дәвәт едирәм. Инди елә бир вәзијјәтдәјик ки, пејғәмбәрин сүннәси тамамилә итиб батмыш, арадан ҝетмиш вә онун јерини бидәтләр тутмушдур. Әҝәр мәним сөзүмә гулаг ассаныз, сизи дүз јола һидајәт едәрәм. Аллаһын саламы, рәһмәти вә бәрәкәти сизә олсун!"
Чиркин тәблиғләр
Мүавијә узунмүддәтли һакимијјәти дөврүндә Шам әһалисини елә "тәрбијәләндирмишди" ки, онлар дин барәдә аз да олса, хәбәрдар дејилдиләр. Онлар Мүавијәнин сөзүнә ҹан-башла бојун әјиб табе олурдулар. Мүавијә бу мүддәтдә Шам әһалисини тәкҹә низами вә сијаси ҹәһәтдән өз әмри алтына алмамыш, үстәлик өз дедикләрини онлара Ислам тәлим-тәрбијәси кими гәбул етдирмәк үчүн онлары, фикри вә мәзһәби ҹәһәтдән дә кор-коранә јетишдирмишди. О,өзүнәмәхсус һијләси илә бу саһәдә өз истәкләринә наил олду. Бунлар һамысы нәзәри ҹәлб едән мәсәләләрдир. Онун Һәзрәт Әли кими бир шәхсијјәтин (ҹамаатын фикриндә) әсл симасыны дәјишдирмәк үчүн ишләтдији һијләләри, о Һәзрәти сөјмәји бир бидәт кими ҹәмијјәтдә јајдығыны һамы билир. Пејғәмбәр (с) (Исламын гоҹаман, пак вә дохсан јашлы мүҹаһиди) Әммар Јасирин залымларын әли илә шәһадәтә јетишмәси барәдә габагҹадан хәбәр вердији һалда, Әммар Јасир Сиффејн дөјүшүндә Һәзрәт Әлинин ордусунда шәһид олдугдан сонра Мүавијә адам алдадан һијләси илә Шам ордусу арасында хәбәр јајды ки, Әммарын гатили Әлидир. Чүнки ону дөјүш мејданына Әли ҝөндәр
