Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлији- Артыг рәсми Теһран бир ајда 3 дәфә Азәрабајҹана гаршы нота верәрәк хәбәрдарлыг едиб. Лакин хәбәрдарлыглара нәзәр етсәк ҝөрәрик ки, һәр бир нота вә хәбәрдарлыг азәрбајҹанлы рәсмиләрин иранлы һәмкарлары илә ҝөрүшүндән бир мүддәт сонра баш вериб. Ејни һалда, ҝөрүшләр заманы мүнасибәтләрин чох јүксәк вә гардашлыг сәвијјәсиндә олмасы илә бағлы фикирләр сәсләндирилир. Нәһајәт мүдафиә назири Сәфәр Әбијевин Иран сәфәри, бундан бир ҝүн сонра МТН-нин 22 нәфәрлик дәстәни зәрәрсизләшдирмәси илә бағлы јајдығы бәјанат вә Иранын нөвбәти нотасы. Иран вә Азәрбајҹан арасында сон вахтлар баш верән ҝәрҝинликләрлә бағлы ФактХебер.ҹом-ун суалларыны ҹавабландыран “Шәрг-Гәрб” Арашдырмалар Мәркәзинин рәһбәри Әрәстун Оруҹлу мараглы фикирләр сәсләндириб.
- Әрәстун бәј, сизҹә ики өлкә арасында баш верән бу зиддијјәтләр нәдән доғур? Нәзәрә алсаг ки, Иран тәрәфи буну Азәрбајҹан һакимијјәтинин дахилиндәки икитирәлик кими дәјәрләндирир?
- Һесаб едирәм ки, Бакы-Теһран мүнасибәтләриндә чох ҹидди проблемләр вар. Бу ҝәрҝинликләр һәр заман олуб. Лакин проблемләрин арадан галдырылмасынын гаршысыны алан објектив вә субтектив сәбәбләр мөвҹуддур. Објектив сәбәбләр тәбии ки, Иран әтрафында бејнәлхалг тәзјигләрин артмасы илә бағлыдыр. Ирана гаршы нүвә програмы илә бағлы јөнәлмиш тәзјигләрдән Азәрбајҹан гоншу өлкә кими кәнарда галмасы вә нејтрал мөвге тутмасы мүмкүнсүздүр. Сонунҹу дәфә 22 нәфәр дәстәнин зәрәрсизләшдирилмәси илә бағлы АБШ сәфирини әвәз едән Адам Стерлингин дә тәбрики ешидилди. Буна әсасән демәк олар ки, ики өлкә арасындакы ҝәрҝинликләр үчүн хариҹи амилләрин чох бөјүк ролу вардыр.
Дејиләнләр вә диҝәр мәсәләләрин һамысы објектив сәбәбләрдир. Ејни һалда, ики өлкә арасындакы ҝәрҝинликләрин бир сыра вә чох ҹидди субјектив сәбәбләри дә вардыр. Субјектив сәбәбләрдән бири һәмин мүнасибәтләри рәгабәт үзәриндә гурмагла, бундан һәм дахили, һәм дә ки, хариҹи сијасәт үчүн дивидент ҝөтүрмәк истәјидир. Бу ҝүн Иранда президент Әһмәдинежат тәрәфдарлары сечкиләри удузуб. Һазырда Иранда һакимијјәтдә олан вә узун мүддәтдир ки, өлкәни идарә едән Сепаһа мүәјјән ҝәрҝинликләр лазымдыр. Бунун үчүн хариҹи амилләрдән истифадә едилир. Ејни һалда, баш верәнләр Азәрбајҹанын хариҹи сијасәти илә бағлыдыр. Азәрбајҹан артыг өз хариҹи сијасәтини мүәјјән етмәк истәјир.
Әҝәр имитасија дејилсә, Азәрбајҹан һакимијјәтиндә Гәрбә тәрәф мејлләнмәк мүшаһидә едилир. Ҝөрүнүр һакимијјәт анти-иран мөвге нүмајиш етдирмәклә вә Иранын тәзјигләрини Гәрбә ҝөстәрмәклә, Авропаја олан интеграсија просесини өлкәдә ислаһат апармадан һәјата кечирмәк истәјир. Гәрбин әсас тәләбләриндән бири өлкә дахилиндә ислаһатларын һәјата кечирилмәсидир. Азәрбајҹан тәрәфи дә Теһранын тәзјигләрини бајраг едәрәк Гәрбә ҝөстәрмәк истәјир ки, биз бу шәраитдә неҹә исаһатлар апара биләрик. Һесаб едирәм ки, ән ҹидди субјектив амилләр бунлардыр.
- Сонунҹу дәфә һәбс едилән 22 нәфәрлик шәбәкә илә бағлы нә дејә биләрдиз?
- Мәһкәмә гәрары олмадан ҹасус ачыгламасы илә бағлы шәрһ вермәк истәмирәм. Лакин бир шеји демәји өзүмә борҹ билирәм ки, мәним тәсәввүрүмә ҝөрә дүнја практикасында бу ҹүр күтләви ҹасус дәстәләри јалныз вә јалнз Сталинин ССРИ-синдә вә Һитлер Алманијасында баш вериб. Ҹасуслар һеч вахт коллектив мүзакирәләр кечирмирләр ки, онлары белә топдансатыш шәклиндә һәбс едәсән. Мән Азәрбајҹан һүгуг мүһафизә вә тәһлүкәсизлик органларынын кечирдији әмәлијјатлара шүбһә едирәм. Бунунла бағлы әлимдә чох ҹидди әсаслар вар.
Неҹә олур ки, 22 ҹасусу һәбс едәнләр 7 илдир ки, Елмар Һүсејновун гатилини тапа билмирләр? Неҹә олур ки, 22 ҹасусу һәбс едәнләр 4 ајдыр ки, Рафиг Тағынын гатилини тапа билмирләр? Бу суаллар әсас верир ки, баш верәнләрин сәмими олмасына хејли шүбһә илә јанашым. Лакин һесаб едирәм ки, Азәрбајҹан Иранла мүнасибәтләрини ајдынлашдырырса, бу типли әмәлијјатлар өлкәнин әлејһинә јөнәлмиш һәрәкәтләрдир. Чүнки нәтиҹәдә зијан чәкән Азәрбајҹан вәтәндашларыдыр. Диҝәр тәрәфдән, вәтәндашларын етимадыны итирән дә дөвләт органларыдыр. Ҝәрҝинлик исә Азәрбајҹан ҹәмијјәтиндә јараныр. Мәнҹә бу һагда дүшүнмәјә дәјәр.
Хәјал Шүкүр
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
