Бир гыш мөвсүмүндә һакимијјәт әлејһинә чыхыш едән вә 12 ил һәбс ҹәзасы алан Азәрбајҹан Ислам Партијасынын лидери Һаҹы Мөвсүм Сәмәдовун гапысыны бир башга гыш мөвсүмүндә дөјүб ханымы Меһпарәнин һалыны сорушдум.
“Өзүмүзү саһибсиз сајмырыг вә Һаҹыдан да гат-гат бөјүк гүввәнин бизи горудуғуну һисс едирик”
- Аилә башчысыз бир ил неҹә кечир?
- Евин бөјүјүнүн евдә олмамасы аилә үчүн чох чәтиндир. Хүсусилә дә аилә үзвләринин бир-биринә бағлылығы чох сых оланда ајры галмаг даһа ағыр олур. Бәлкә дә бу, етигадымыза, охудуғумуз елмә ҝөрәдир. Биз һәр бир дәрдимизи, фикримизи бөлүшмәји, мүзакирә етмәји өјрәнмишик. Инди белә бир бөлүшмәдән мәһрум олмаг һамымыза чох чәтин ҝәлир. Јәни мәнәви ҹәһәтдән тәк галмышыг.
Һаҹы тәк аилә үчүн јох, јахын гоһумлары, достлары үчүн дә ади адам дејил. Һәр бир ҹәһәтдән онлара әл тутурду, хүсусилә дини-етигад вә мәнәвијјат бахымындан. Һаҹы кими адамларла үнсијјәтә ҝирмәк, нәсилдә белә бир шәхсин варлығы бөјүк немәтдир. Һесаб едирәм ки, белә шәхсијјәт һәр нәслә гисмәт олмур.
Проблемә мадди бахымдан јанашсаг, әлбәттә, чәтинлик вар. Амма бунларын өһдәсиндән ҝәлмәји баҹарырыг... Бу бир илдә хејли јахшы дост да тапмышыг. Бу олајлардан сонра чох адам бизә үз тутуб. Дүнјада јахшы инсанлар һәлә вармыш...
- Бәс аиләнин диндар олмасы, ејни заманда һәбс едилән шәхси сијаси мәһбус сајанларын олмасы һансы чәтинликләри јарадыр?
- Һаҹы илә мәктублашырыг. Она суаллар вермишәм ки, сәнин һәбсинә сәбәб олан чыхышы едәндә һеч аиләни, јахын достларыны, гоһумларыны дүшүнмүшдүнмү? Чох сакит һалда ҹаваб верир ки, мән бүтүн әзизләрими Имам Заман ағаја тапшырмышам.
Биз өзүмүзү саһибсиз сајмырыг вә Һаҹыдан да гат-гат бөјүк гүввәнин бизи горудуғуну һисс едирик. Мән буну нә бөјүдүрәм, нә дә шиширдирәм. Буну ачыг-ајдын һисс едирәм.
- Мөвсүм бәј һәбс олунандан сонра аилә үчүн ән нараһат кечән ҝүнү неҹә хатырлајырсыз?
- Евдә ахтарыш апарылан ҝүн... О вахт гызым Зәһраханым чох јахшы бир һәрәкәт етди. Ахтарыша ҝәлән шәхсләри “Гуран”а әл басдырды ки, евдә објектив ахтарыш апарсынлар. Бунда да бир илаһилик вар. Ејни заманда далбадал баш верән һадисәләрин фонунда һәмин ҝүн биз өзүмүзү итирмәдик. Әксинә, евә ахтарыша ҝәләнләрин һалы тутулмуш иди ки, бу ҹүр иш ҝөрүрләр. Биздән даим һеч бир иш ҝөрмәјәҹәкләринә даир үзр истәјир, дејирдиләр ки, садәҹә евә бахыб ҝедәҹәкләр. Һәтта евә бурахылмалары үчүн нечә саат хаһиш етдиләр. Ахы онлары гапы ағзында чох ҝөзләтдим. Евдә киши хејлағы олмајан вахт диндар аиләнин евинә јад киши дахил ола билмәз. Һәмин ҝүн ҹүрбәҹүр зәнҝләр олду, мән полис идарәсинә зәнҝ етдим, ордан мәнә дедиләр ки, ҝәрәк ҝедиб идарәдә изаһат верим вә саирә. Чох ишләр олду, елә бил бунларын арасында Аллаһ бизә чыхыш јолу ҝөстәрди.
Даһа сонра һәјатымызда бир һадисә баш верди ки, мүтләг сону өлүмлә нәтиҹәләнмәли иди. Амма чох шүкүр ки, саламатчылыгла битди һәр шеј.
- Мөвсүм бәјин тибби тәһсили вар. Бәс неҹә олду о, дини саһәјә кечди?
- Һәлә Тибб Университетиндә тәһсил аланда Һаҹы әрәб тәләбә јолдашындан намаз гылмағы өјрәниб. Даһа сонра исә бу саһәдә өзүнү тәкмилләшдирмәјә башлады. Совет дөврүндә мүәјјән гадағалар олса да, Һаҹынын нәслиндә динә бағлы шәхсләр олуб. Вахтлы-вахтында намаз гылыб, оруҹ тутублар. Тәхминән 1990-ҹы илләрдә Һаҹы өлкә дахилиндә дини саһәдә биликләрини артырмаға ҹәһд едиб, мүәјјән арашдырмалар апарыб.
15 ил өнҹә Һаҹы илә бирликдә тәһсил алмаг үчүн јығышыб Гум шәһәринә ҝетдик. 2 көрпә ушагла, чох чәтинликдән кечәрәк дини дәрс алдыг. Гум шәһәринин дини һөвзәсиндә, һәмчинин Имам Хомејни адына олан Бејнәлхалг Ислам Университетинин Гумдакы филиалында дәрс охумушуг. “Гурани-Кәрим”ин тәфсири, фәлсәфә, тарих, фигһ (дини һөкмләр) вә башга саһәләрдә мәлумат алмышыг.
“Гуран”ын “Әнбија” сурәсинин 97-ҹи ајәсиндә дејилир: “Өзләринә зүлм етмиш кәсләрин өлүмү чатдыгда онлардан мәләкләр сорушар, нијә белә ҝүнә дүшдүнүз? Онлар ҹаваб верәрләр ки, биз јер үзүндә мәзлум идик (јәни мүһитимиз бизим диндар олмағымыза иҹазә вермирди). Онлара белә дејәрләр: “Аллаһын јери ҝениш дејилдими ки, һиҹрәт етмәдиниз (көчүб башга јерә ҝетмәдиниз)? Сонра беләләрини ҹәһәннәмә атарлар”.
Биз бу вә бу кими ајәләри өрнәк едиб динимизи өјрәнмәк үчүн адама әзиз олан ата-анадан, баҹы-гардашдан, гоһумлардан ајрылыб Гум шәһәринә елм алмаға ҝетдик.
- Нәјә ҝөрә мәһз Гум шәһәринә?
- Һаҹы дүнјадакы мөтәбәр дини мәркәзләри арашдырды. Дини елмләрин мәркәзи әввәл Нәҹәф шәһәри сајылырды. Сонрадан диктатор Сәддам Һүсејнин үздәнираг сәјләри нәтиҹәсиндә зәифләмишди. Буна ҝөрә дә Гум шәһәри дөврүн даһа тәкмил дини мәркәзинә чеврилмишди.
- Бәс нә вахт вәтәнә дөндүнүз?
- 6 ил сонра Һаҹынын валидејнләринин истәји илә вәтәнә гајытдыг. Һәјатымызы әгидә вә елмимиз әсасында гурмаға чалышдыг. Губа ҹамааты билирди ки, биз дини тәһсиллә бағлы һара ҝетмишик. Мәҹлисләрдә Һаҹы Мөвсүмү өнә чәкиб даим онун елмдән данышмасыны истәјирдиләр. Беләликлә, Һаҹы Мөвсүм ҹамаат ичәрисиндә бөјүк һөрмәт газанды.
- Бәс охудуғу тибб саһәсиндә Мөвсүм бәј һеч чалышмајыб?
- Чалышыб. Али мәктәби битирдикдән сонра Губанын Диҝаһ кәндиндә амбулатор мәнтәгәдә баш һәким вәзифәсиндә ишләјиб. 2 ил.
- Ислам Партијасынын сәдрлијинә неҹә ҝәлди?
- 2007-ҹи илдә партијанын сәдрлији она тапшырылды вә елә о вахтдан да биз Бакыја көчдүк. Сәдр оларкән дә Һаҹынын иши дини маарифләндирмәдән башга бир шеј олмајыб. Һамы буну чох ҝөзәл билир, амма нәдәнсә демәјә чәкинирләр.
- Бајаг дединиз ки, Мөвсүм бәјә “нијә елә чыхыш едирдин” суалыны вермисиз. Һәмин чыхышда Азәрбајҹан ҹәмијјәтинин дуруму, еләҹә дә дөвләт башчысы илә бағлы хејли кәскин фикирләр варды. Мөвүм бәј белә бир чыхыш етмәсинин нәдән гајнагландығыны дејир?
- Дәфәләрлә һәмин чыхыша гулаг асмышам. Амма дејим ки, бу ҝүн ҹәмијјәтдә ондан да кәскин, тәнгиди фикирләр сәсләнир. Истәр садә адамлар тәрәфиндән, истәр иҹтимаи хадимләр тәрәфиндән. Амма онларын һеч бири һәбсә атылмајыб.
Онун бу чыхышыны бир гәдәр дә тәсирли едән Һаҹынын Ислам Партијасы адындан данышмасы олуб. Һәмин тәнгиди фикирләр партија адындан сәсләндијинә ҝөрә даһа тәсирли вә кәскин алыныб.
- Мөвсүм бәј һаггында сәсләнән фикирләрдән бири дә онун Ирана бағлылығыдыр.
- Һаҹынын партија фәалијјәтинә ҝөрә мән нәсә дејә билмәрәм. Лакин ону дејә биләрәм ки, Һаҹы охумуш адам олдуғуна вә мүәјјән сәвијјәјә ҝәлиб чатдығына ҝөрә исламдакы хүмс вә зәкатлардан истифадә едә биләрди. Һәмин хүмс вә зәкатын бир һиссәси динин јајылмасына сәрф олунурду вә бу, динимиздә дә вар. Тәдбирләр тәшкил олунар, мәҹлисләр гуруларды.
Галды Ирана, бир илдир бу вәзијјәтдәјик, әҝәр Иран малијјә јардымы едәндирсә, бу бир илдә нәсә едәрди дә Һаҹынын аиләсинә... Бизә анҹаг јахын гоһумлар вә јахын достлар јардым едир, бунунла доланырыг.
Бизим Ирана бағлылығымыз јалныз мәнәви бахымдандыр. Һаҹы өз мәгаләләриндә, чыхышларында да дејиб ки, мән Иранла олан гардашлығымыза, рабитәмизә ҝөрә фәхр едирәм. Иран елә бир јердир ки, бир гарыш торпағыны Сәддам Һүсејн ишғал етмишди, 13-14 јашлы Иран ҝәнҹи ајаға галхды, шәһид олду, торпагларыны мүдафиә етди. Амма Азәрбајҹан торпағынын 20 фаизи ишғал алтындадыр вә 20 илдир вәзијјәт белә давам едир. Бизим өлкә һансы сәмтә ҝедир? Бәлкә елә тәк бу факта ҝөрә бу өлкәдән өрнәк ҝөтүрәк...
- Һәфтәдә бир дәфә она әрзаг апарырсыныз. Буну неҹә чатдырырсыныз вә әсас проблеминиз нәдән ибарәтдир?
- Әрзаг чатдырылмасында әсас манеә рүшвәтлә бағлыдыр. Әрзаг чантасыны тәһвил верәндә мүтләг үстүнә 5 манат гојмалысан. Әҝәр бир мәктуб јолламаг истәјирсәнсә, мүтләг 10 манат вермәлисән, јохса ҝөтүрмүрләр. Әсас проблем бунунла бағлыдыр.
Әрзаг чантасынын дүзәлмәси исә Аллаһын көмәклији илә мүмкүн олур. Һәр ҹүмә фикирләширәм ки, бу дәфә нә јоллајым, амма шәнбә ҝүнү һәр шеј өз-өзүнә дүзәлир. Ја анам, ја баҹым, ја һансыса гоһум, јахуд јахын достларын јардымы јүкүмүзү јүнҝүлләшдирир.
- Рүшвәт тәләб етмә тәк исламчылара, диндарлара гаршыдыр, јохса сиз үмуми вәзијјәти тәсвир едирсниз?
- Мүшаһидәләрә әсасән демәк олар ки, бу, үмуми вәзијјәтдир. Бу мәнзәрә инсанларын неҹә мәзлум олдуғу тәәссүратыны јарадыр мәндә. Биз Бакыдан ҝедирик, амма елә зијарәтчиләр олур ки, уҹгар дағ кәндиндән ҝәлир вә неҹә касыб, неҹә имкансыздырлар. Бу, инсафдан дејил ахы...
- Әсас еһтијаҹы нәдир Һаҹы Мөвсүмүн? Чөлдәкиләрдән истәји нә олур?
- О, елә бир адамдыр ки, еһтијаҹыны чох вахт билдирмәз. Хүсуси истәји исә китабларла бағлы олур.
- Һөкм охунан ҝүн - 7 октјабр ҝүнү Сәмәдовлар аиләси үчүн тарихә неҹә јазылды?
- Аллаһ шаһиддир ки, белә бир гәддар һөкмүн чыхарылаҹағыны ҝөзләмирдим. Һаким һөкмү охујанда бир анын ичиндә донуб галдым. Һалым јахшы дејилди. Амма сонра фикир вердим ки, бу ҝүн бизим мәмләкәтдә динимиз мәзлум вәзијјәтә дүшүб. Мәсҹидләр сөкүлүр, һиҹаблы гызларымыз мәктәбә ҝедә билмир, онларын сәсләри дә һеҹ кимә чатмыр. Нәһајәт, бир нәфәр тапылды ки, ајаға галхыб бу барәдә сөз даныш
