Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән : ИИР кимјәви силаһларынын ән бөјүк гурбанларындан бири кими һабелә атом силаһы илә мүхалиф олан өлкә кими дәфәләрлә вурғулајыб ки, бу һәдәләр бүтүн күтләви гырғын силаһларынын мәһв олдуғу заман арадан галдырылаҹаг. Сәрдәшт вә Һәләбчәнин бомбардман едилмәси фаҹиәси вә Ирана гаршы гәбул етдирилмиш мүһарибә дөврүнүн минләрлә шәһид вә мүһарибә әлили Америка вә бир груп Авропа өлкәсинин бу ҹүр силаһлар һагдакы икили һәрәкәтләринин нәтиҹәсидир. Америка вә бәзи Авропа өлкәләри о ҹүмләдән Алманија, Инҝилтәрә вә Һолландија вә Белчика Сәддам режиминин кимјәви силаһларын истеһсалы үзрә хам маддәләр вә технолоҝијаја чатмасында рола малик идиләр. Амма бу фәалијјәтләри бејнәлхалг конвенсијалар зидд олараг мүстәгил ширкәтләрин ганун позунтулары кими әсасландырылыб. Она ҝөрә дә Һаага иҹласында кимјәви силаһларын гурбанларынын һүгугларыны һимајә үзрә бејнәлхалг ҹәмијјәтин тәшкил едилмәси үзрә Иранын тәклифинин тәсдигләнмәси бејнәлхалг мәсулијјәт јарада биләр вә буна әсасән дөвләтләр бу нөв силаһлар бејнәлхалг конвенсијаларын позулмасы, бу ганун позунтуларындан јаранан мәнфи нәтиҹәләр һагда ҹавабдеһ олмалыдырлар. ИИР-нин БМТ-нин баш Ассамблејасында атом силаһларынын мәһв едилмәси барәдә тәклиф гәтнамәсинин тәсдиг едилмәси дә белә бир әһәмијјәтә маликдир. Чүнки бу гәтнамә нүвә силаһларына малик олан өлкәләрдән истәјир ки, шәффафлыг, ҝери дөнмәзлик вә бејнәлхалг нәзарәт принсипләринә әсасән өзләринин атом силаһларынын ҹәббәханаларынын там шәкилдә мәһв едилмәси истигамәтиндә лазыми һәрәкәтләринин темпини артырсынлар.
1970-ҹи милад илиндән иҹра зәрурәтинә малик олан нүвә силаһларынын јајылмасыны гадаған едән мүгавилә атом силаһларына малик олан өлкәләрдән вә режимләрдән истәјир ки, өзләринин бу нөв силаһларыны мәһв етсинләр. Бу мүгавилә һәмчинин атом силаһларына малик олан өлкәләрдән истәјир ки, јени атом силаһлары истеһсал етмәкдән чәкинмәкдән әлавә бу силаһларын башга өлкәләрә көчүрүлмәси башга өлкәләрин әразиләриндә јерләшдирилмәси һабелә атом силаһларынын истеһсалы үчүн башга дөвләтләрлә әмәкдашлыгдан чәкинсинләр. Иранын тәклиф етдији гәтнамәнин бир һиссәсиндә һәмчинин 1995-ҹи илдә атом силаһы олмајан Јахын вә Орта Шәргин јарадылмасы үзрә нүвә силаһларынын јајылмасыны гадаған едән мүгавилә үзвләринин конфрансында гәбул едилмиш гәтнамәнин иҹрасына тәкид едилибдир. Сионист Исраил режими 300 нүвә башлығына малик олараг Јахын вә Орта Шәргдә нүвә силаһларына јеҝанә малик оландыр ки, Америка, Франса вә Инҝилтәрәнин һимајәсилә бу силаһлара јијәләнибдир. Һәгигәт будур ки, күтләви гырғын силаһларыны јајылмасы бејнәлхалг сүлһ вә тәһлүкәсизлији һәдәләјән мүһүм параметрләрдәндир. ИИР дини, инсани вә әхлаги принсипләринә етигадла һабелә өзүнүн кимјәви силаһларын гурбанларындан олдуғу аҹы һәгигәтә әсасән гејд едилән конвенсијанын һазырланмасы, тәсдиг едилмәси вә иҹра зәрурәтинә малик олмасында фәал рола малик олубдур. Бундан өнҹә дә бу принсипләр вә әсаслара 2010-ҹу илин апрелиндә Теһранда илк бејнәлхалг тәрксилаһ конфрансынын кечирилмәси мүнасибәти илә верилән вә БМТ-нин рәсми сәнәди кими тәсдиг едилән Ислам Ингилабынын Бөјүк Рәһбәринин мүраҹиәтинин бир һиссәсиндә дә тәкид едиләрәк бу нөв силаһлардан истифадәнин һарам олмасы вурғуланыб.
Мәсәлә будур ки, һазырда күтләви гырғын силаһларыны гадаған едән конвенсијаја садиг олмамаг илләр бојудур ки, бејнәлхалг гүдрәтләрин сабит вә стратежи сијасәтләринә чеврилиб. Амма бәзи өлкәләрин истисна едилмәси бу мүгавиләләр о ҹүмләдән НПТ мүгавиләсинин иҹрасыны проблемләрлә үзләшдириб вә бу просесин давам етмәси һазырда бир һәдәјә чеврилибдир.
Һал-һазырда бејнәлхалг иҹтимаијјәт ики әсас проблемләр үз үзәдир, биринҹиси өлкәнин икили рәфтарыдыр ки, бејнәлхалг өһдәликләри позмагла күтләви гырғын силаһларынын јајылмасында мәсулијјәт дашыјырлар, икинҹи әсас проблем исә бејнәлхалг гүдрәтләрин тәзјигләри вә лоббичиликләри илә күтләви гырғын силаһларындан мәншә алан һәдәләрин арадан галдырылмасы һагда өзләринин һәгиги мәсулијјәтләриндин узаглашан бејнәлхалг тәшкилатларын зәифлији мәсәләсидир.
Күтләви гырғын силаһлары һагда олан бејнәлхалг конвенсијаларын гејд едилән силаһларын истеһсалы вә истифадәсини гадаған етдији бир һалда Америка вә бәзи өлкәләрин бир мүдафиә стратеҝијасы кими бу ҹүр силаһларын горунмасы һагдакы мәнфи мүгавимәтләри гејд едилән мүгавиләләрин иҹрасыны чыхылмаз вәзијјәтлә үзләшдириб.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
