Америка Бирләшмиш Штатлары Ирана гаршы реҝионал коалисија формалашдырмаг үчүн һазырланан планын тәркиб һиссәси олараг Бәсрә көрфәзи әтрафында јерләшән өлкәләрә минләрлә модерн «бункер-бастер» типли (јералты сығынаҹаглары дағыда билән) бомбалар вә диҝәр сурсат нөвләри дә дахил олмагла күлли мигдарда силаһ сатышына һазырлашыр. Бөјүк бир сүкут ичиндә һәјата кечирилдији иддиа едилән һазырлыглар дахилиндә хүсусилә Бирләшмиш Әрәб Әмрликләринә тәклиф едилән сурсатла өлкәнин һава гүввәләринин мөвҹуд потенсиалынын бөјүк өлчүдә артырылаҹағы, Ирана гаршы һәрби мөвгејинин ҝүҹләнәҹәји гејд едилир.
Планын Барак Обама админстрасијасынын Ираны нәзарәт алтында сахламаг нијјәтинин ачыг ҝөстәриҹиси олдуғу билдирилир вә бу плана сәбәб кими Вашингтонун Ирана гаршы јени санксијалар мөвзусунда гәнаәтбәхш бејнәлхалг дәстәк дәстәк тапа билмәмәси ҝөстәрилир. Ирана гаршы ағыр санксијаларыны илләрдир давам етдирән АБШ-ын јени санксија тәләбинә БМТ Тәһлүкәсизлик Шурасынын даими үзвләри Русија вә Чин вето гојмушду. Бирләшмиш Әрәб Әмрликләринә тәклиф едилән силаһлара даир ганунвериҹилик актынын гаршыдакы ҝүнләрдә рәсми олараг Конгресә тәгдим едилмәси вә диҝәр силаһ системләри илә бирликдә 4 мин 900 һүҹум силаһы ваһидинин сатышына иҹазәнин рәсмиләшмәси ҝөзләнилир.
Даһа әввәл ачыгланмыш хәбәрләрдә Ирагдан әсҝәрләрини чыхармаға һазырлашан АБШ-ын Күвејтдә һәрби гүввә ҹәмләшдирмәјә чалышдығы ифадә едилмишди. Диҝәр тәрәфдән Обама администрасијасынын Сәудијјә Әрәбистаны, Бәһрејн, Әмман, Күвејт, Гәтәр вә Бирләшмиш Әрәб Әмрликләриндән ибарәт Көрфәз Әмәкдашлыг Шурасынын алты үзвүнү Ирана гаршы алјанс гурмаг үчүн тәшкилатландырмаға чалышдығы да иддиалар арасында јер алмышды.
Сон ајларда АБШ-ын көрфәз блоку илә низамлы стратежи диалог просесләри башлајыб. Пентагон да бу алты өлкә арасында кәшфијјат пајлашмасы вә һәрби әмәкдашлығы инкишаф етдирмәк үчүн фасиләсиз олараг сәј ҝөстәрир.
Сон силаһ разылашмалары Сәудијјә Әрәбистанына араларында «Ф-15» тәјјарәләринин дә јер алдығы 60 милјард долларлыг рекорд сатыш әмәлијјатыны да нәзәрдә тутур. Пентагон Әммана «Стинҝер» ракетләри вә орта мәнзилли «һавадан-һаваја» типли ракет системләринин сатылмасы үчүн планы да Конгресә тәгдим едиб.
АБШ ејни заманда бөлҝәдә Иранын гыса вә орта мәнзилли баллистик ракетләринә гаршы мүдафиә системи гүрмаг үчүн интеграсија шәбәкәси јаратмаг мәгсәдилә модерн типли ракетдән мүдафиә системләри гурмаг үчүн дә чалышмаларыны ҝүҹләндириб. Пентагон вә Дөвләт Департаменти Бирләшмиш Әрәб Әмирликләри нүмајәндәләри илә силаһ сатышы мөвзусунда хүсуси мүзакирәләрини давам етдирир. Өлкә һазырда көрфәздә ән бөјүк Америка донанмасына ев саһиблији едир. Барак Обама Ирана гаршы бирләшмиш бир ҹәбһә формалашдырмаг сәјләрини давам етдирәркән, бир тәрәфдән дә ислаһат тәләбләрини силаһ ҝүҹүнә боған Бирләшмиш Әрәб Әмирликләринә демократија чағырышы едир. АБШ-ын Јахын Шәргә силаһ сатышлары бу илин әввәлләриндә демократија тәләб едән етираз аксијаларынын ардындан зәифләмишди.
Бәзи АБШ конгресменләри вә инсан һаглары групларынын етиразчылара сәрт силаһлы мүдахилә һалларына етираз етмәсинин ардындан АБШ Дөвләт Департаменти Бәһрејн үчүн тәклиф едилән 53 милјон долларлыг силаһ сатышыны тәхирә салмышды.
АБШ мүдафизә назири Исраилә хәбәрдарлыг етди
Бу арада АБШ-ын мүдафиә назири Леон Панетта бәјан едиб ки, Ирана һүҹум ҝөзләнилмәз нәтиҹәләрә ҝәтириб чыхара биләр. Пентагон рәһбәри билдириб ки, һүҹумун ҝөзләнилмәз нәтиҹәләри реҝиондакы АБШ континҝентинә ҹидди тәсир ҝөстәрә биләр: “Нәтиҹәләр елә ола биләр ки, онлар нәинки Иранын өз планларыны реаллашдырмасына мане олар, һәмчинин реҝионда гүввәләр балансыны поза вә бөлҝәдәки АБШ континҝентинә тәсир ҝөстәрә биләр. Мән дипломатија вә Ирана гаршы игтисади санксијаларын тәтбиги кими үсулларын тәрәфдарыјам”.
Аналожи бәјанатла АБШ Дөвләт Департаментинин нүмајәндәси Марк Тоунер дә чыхыш едиб: “Шүбһәсиз ки, биз Ирана гаршы игтисади санксијалары ҝүҹләндирмәк үчүн бүтүн имканлары нәзәрдән кечирәҹәјик. Иранын нүвә програмы бүтүн “алытылыг” өлкәләриндә, о ҹүмләдән Русијада нараһатлыг доғурур.
Һәр ики ачыглама АБШ-ын Ирана гаршы билаваситә һәрби кампанијада иштирак етмәјәҹәјини тәсдигләјир. Вашингтон игтисади санксијалар вә диҝәр дөвләтләрин јардымы илә Теһраны диз чөкдүрмәк нијјәтиндәдир.
Политолог Ирана гаршы һәрби әмәлијјатларын олмајаҹағыны дејир
Политолог АрифЈунус исә Иранын вурулмасы һагда хәбәрләрин «бош шеј» олдуғуну дејир. “Бу просесдә апарыҹы ролу Америка ојнајыр. Америкасыз нә Исраил, нә дә Бөјүк Британија һеч бир аддым атмајаҹаг. АБШ-да исә сечки кампанијасы ҝедир. Азәрбајҹан һәр ҝүн бәјан едир ки, торпаглары азад едәҹәк, мүһарибәјә башлајаҹаг. Һазырда Иранын вурулаҹағы һаггында бәјанатлары да бу серијадан олан давраныш кими гијмәтләндирмәк лазымдыр. Исраилин мүдафиә назири Еһуд Баракнин ачыгламасыны исә ҹидди гәбул етмирәм. Һесаб едирәм ки, бу садәҹә информасија мүһарибәси вә тәзјиг васитәсидир. Бунун архасында ҹидди һазырлыг дурмур. Иран кими өлкәјә гаршы мүһарибә елә-белә башламыр. Бунунла бағлы хејли иш апармалы, бәзи истигамәтдә аддымлар атылмалыдыр. Бунлар исә ҝөрүнмүр”.
Әһәмәдинежадын дәјишәҹәјинә үмидләр вар…
Ариф Јунус гејд едир ки, һазырда АБШ-да әсас ҝүндәми дахили мәсәләләр тутур: “Хариҹи проблемләрлә бағлы ола билсин, кимсә нәсә дејәҹәк. Амма сонда хариҹи мәсәләјә дә сечки призмасындан јанашаҹаглар. АБШ-да дүшүнүрләр, јахшы оларды ки, Америка әсҝәрләри Әфганыстаны вә ја Пакистаны тәрк етсинләр. Мүһарибәни башламаг исә асан дејил. Америка сизин үчүн Азәрбајҹан вә ја Русија дејил ки, әсҝәр забитинә пул вермәсин. Америкада белә шејләрә нә гәдәр пул ҝетдијини “мүһарибә башлајаҹаг” дејәнләр ағылларына ҝәтирә билмирләр. Бәс бу пулу ким верәҹәк? Инди дүнја јени бөһранла үз-үзә дуруб. Одур ки, Иранла бағлы һәрби әмәлијјатлардан сөһбәт ҝедә билмәз. Биз јалныз Теһрана тәзјигләрдән, санксијалардан даныша биләрик. Амма нәзәрә алмалыјыг ки, Иран узун илләр санксија әһатәсиндә јашајыб. Инди әлавә санксијаларын нәләрисә дәјишәҹәјини дә ҝүман етмәк олмур. Һәм дә бу мәсәләдә АБШ-ла јанашы Авропада вар. АБШ истәјир ки, белә кампанијалара диҝәр өлкәләрдә гошулсун, чүнки ортада малијјә мәсәләси вар. Бахын, Ливија мәсәләсиндә АБШ кәнара чәкилди. Иран мәс
