Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән: Мај ајында Ватикан Мәхфи Архивләриндә Азәрбајҹана аид сәнәдләрин ашкарландығыны http://abna.ir/data.asp?lang=14&Id=244053 хәбәриндә вермишдик. Артыг сәнәдләрин хејли һиссәси Бакыја ҝәтирилиб. Азадлыг радиосунун МЕА-нын М.Фүзули адына Әлјазмалар Институтунун шөбә мүдири Фәрид Әләкбәрли илә сөһбәти тәгдим едирик.
--Фәрид бәј, Ватикан Мәхфи Архивләриндәки сәнәдләрин ҝәтирилмәси хәбәринә севиндик. Һансы сәнәдләр ҝәлиб?
60 ГӘДИМ ӘЛЈАЗМА СD-ЈӘ ЈАЗЫЛЫБ ВӘ БАКЫЈА ҜӘТИРИЛИБ
-- Билдијиниз кими, ики ај әввәл бу архивләрдә апардығымыз тәдгигатлар нәтиҹәсиндә Азәрбајҹана аид 60 гәдим әлјазма ашкар едилмишди. Бунлар орта әср мүәллифләринин--алимләримизин, шаирләримизин—Низаминин, Фүзулинин, Нәсиминин, Марағајинин, Нәсрәддин Тусинин вә индијәдәк бизә мәлум олмајан мүәллифләрин әсәрләри иди. Бах, инди онларын CD-јә јазылмыш сурәтләри рәгәмсал вариантда Әлјазмалар Институтуна ҝәлиб.
ТӘДГИГАТЛАР БАШЛАЈАҸАГ
--Чох ҝөзәл! Бундан сонра нә етмәк фикриндәсиниз?
--Бундан сонра тәдгигата башлајаҹағыг. Бир гисми башга дилләрдәдирсә--мәсәлән, әрәб-фарс дилләриндә--тәрҹүмә олунаҹаг, башгалары транслитерасија едиләҹәк, јәни латын графикинә чевриләҹәк, даһа сонра онларын үзәриндә тәдгигатлар апарылаҹаг ки, Азәрбајҹан тарихини, мәдәнијјәтимизин тарихини даһа дәриндән өјрәнәк.
«КИТАБИ-ДӘДӘ ГОРГУД» ДӨВРҮНӘ АИД ӘЛЈАЗМА ТАПЫЛЫБ
--Фәрид бәј, лүтфән, ҝәлән сәнәдләр барәдә охуҹуларымыза, динләјиҹиләримизә даһа әтрафлы билҝи верин.
--Мәсәлән, орада түрк дилиндә--о дөврдә Азәрбајҹан дилинә түрк дили дејирдиләр-- индијәдәк бизә мәлум олмајан чох ҝөзәл һекајәләр китабы вар. Бу да бизим дилимизи, Азәрбајҹан әдәбијјатынын тарихини өјрәнмәк бахымындан олдугҹа ваҹибдир. Тәсәввүр един ки, биз бу әсәрин варлығындан хәбәрсиздик. Чох гәдим әсәрдир. Тәхминән, «Китаби-Дәдә Горгуд» дөврүнә аиддир, дили дә һәмин епосун дилинә охшајыр. Фолклор нүмунәсидир, ХВ әсрә аиддир. Бу әсәр бизим анадилли әдәбијјатымызы зәнҝинләшдирир вә гәдимләшдирир.
НИЗАМИНИН ӘСӘРЛӘРИ—МИНИАТҮРЛӘРЛӘ!
Низаминин нәфис әлјазмалары тапылыб
Бундан башга, Низаминин нәфис әлјазмалары тапылыб. Орада миниатүрләр дә вар. Орта әср сәнәт нүмунәләри һесаб едилән бу миниатүрләр индијәдәк бизә мәлум олмајыб. Сонра орада Нәсиминин китаблары, гәзәлләри вар. Һәм түрк дилиндә, һәм дә фарсҹа. Марағајинин фарсҹа әсәрләри вар. Нәсрәддин Тусинин әсәрләри вар—бунлар тәкҹә нүҹум елминә дејил, ријазијјата, ҹоғрафијаја, тиббә вә с. елм саһәләринә аид әлјазмалардыр. Орада Әрдәбилдән, Шамахыдан, Нахчывандан, Дәрбәнддән, Бакыдан олан мүәллифләрин бир чох әсәрләри вар ки, бизә индијәдәк мәлум олмајыб вә ја бу мүәллифләр һаггында мәлуматымыз аз олуб. Артыг һәмин әсәрләр әлимиздәдир вә бунлары өјрәнәркән Азәрбајҹан елминин, әдәбијјатынын һәгигәтән дә гәдимлијини сүбут едә биләҹәјик. Онлары өјрәнмәклә биз һәм дә мәдәнијјәт тарихимизи өјрәнәҹәјик. О бири ҹәһәтдән, Азәрбајҹанын дүнјада тәблиғи үчүн мүәјјән ишләр ҝөрүлүр вә бу әсәрләр һаггында хариҹи дәрҝиләрдә--инҝилис дилиндә вә башга гәрб дилләриндә мәлуматлар һазырланыр. Бу да мәдәнијјәтимизин дүнјада тәблиғи үчүн ваҹиб ишдир.
ӘЛЈАЗМА КИТАБЛАР СҮРПРИЗЛӘРЛӘ ДОЛУДУР
--Фәрид бәј, сөјләдиниз ки, Нәсиминин түркҹә вә фарсҹа гәзәлләри вар. Мараглыдыр, онларын арасында бизә мәлум олмајанлар да вармы?
--Онларын арасында бизә мәлум олмајанлар вар. Онлар тәзә ҝәлдијиндән дәгиг сөз дејә билмәрәм. Сөзсүз ки, тәдгиг едәҹәјик. Әлјазманын бир хүсусијјәтин сизә дејим. Тутаг ки, Нәсиминин гәзәлләр китабы биздә дә вар, амма Ватикан нүсхәси ондан фәргләнә биләр. Чүнки о дөврдә китабы көчүрәркән хәттатлар вә китабы тәртиб едәнләр мүхтәлиф нүсхәләрә фәргли шејләр әлавә едирдиләр. Орада да елә мәгамлар вар.
ӘЛЈАЗМА ЛАРЫН ТӘДГИГИ ИЛЛӘР ИСТӘЈИР…
Сизә билдирим ки, әлјазманын тәдгиги чох мүрәккәб мәсәләдир, ајларла, илләрлә вахт тәләб едир вә биз мәсәләјә тәзә башладығымыздан, ҝәләҹәкдә даһа чох фактлар, һәм дә мараглы фактлар әлдә едәҹәјик. Ону да дејим ки, бу бир адамын иши дејил, бөјүк бир коллектив бу ишлә мәшғул олмалыдыр. Чүнки бурада әрәбшүнаслар, фарс дили мүтәхәссисләри, түркологлар, мүхтәлиф елмләр үзрә (мәсәлән, орта әср нүҹум елми вә с.), һәмчинин фәлсәфә үзрә мүтәхәссисләр иштирак етмәлидир. Мәсәлән, орада орта әср Азәрбајҹан философу олан Шиһабәддин Сүһрәвәрдинин фәлсәфә үзрә әсәрләри, Муртуза Гулу Шамлынын тибб үзрә әсәрләри вар. Дедијим одур ки, әсәрләр һәддиндән артыг чохдур вә һәрәсинә индивидуал јанашма лазымдыр. Иншаллаһ, һамысы Әлјазмалар Институтунда тәдгиг олунаҹаг. Бир дә вурғуламаг истәјирәм ки, орта әср әлјазмасынын тәдгиги олдугҹа мүрәккәб бир ишдир. Сөзсүз ки, буна илләр ҝедәҹәк. Амма бу просес артыг башлајыб вә буна севинмәк олар.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
