Бу ҝөстәришин мәнасы бундан ибарәтдир ки, гадынлар өз зинәтләрини ашкар етмәмәлидирләр. Сонра бу вәзифә үчүн ики истисна һал гејд едир ки, һәр икиси барәсиндә ҝениш шәкилдә бәһс едәҹәјик.
БИРИНҸИ ИСТИСНА
“Илла ма зәһәрә минһа”–јәни ашкар олан зинәтләрдән башга. Бу ифадәдән белә мәлум олур ки, гадынын зинәтләри ики нөвдүр: онларын бир нөвү ашкар, диҝәр нөвү исә мәхфидир. (Мәхфи оланлары исә гадын јалныз гәсдән ашкар едә биләр.) Биринҹи нөвдән олан зинәтләрин өртүлмәси вә ҝизләдилмәси ваҹиб дејилдир. Амма икинҹи гисмдән олан зинәтләрин өртүлмәси ваҹибдир. Јаранан нөвбәти суал бу олур ки, ашкар вә ҝизли зинәтләр һансылардыр?
Бу истисна һаггында лап гәдим заманлардан Пејғәмбәрин (с) сәһабәләри, табеин вә мәсум имамлардан сорушулмуш, онлар да ҹаваб вермишләр. “Мәҹмәул-бәјан” тәфсириндә дејилир:
Бу истисна барәсиндә үч нәзәријјә мөвҹуддур:
Биринҹиси будур ки, ашкар зинәтдән мәгсәд (үстдән ҝејилән) палтарлардыр. Ҝизли зинәтләрдән мәгсәд исә ајаға кечирилән һалгалар, сырға вә голбағыдыр. Бу нәзәријјә мәшһур сәһабә олан ибни Мәсуддан нәгл едилмишдир.
Икинҹи нәзәријјәјә ҝөрә, заһири зинәт дедикдә мәгсәд сүрмә, үзүк вә әлә јахылан һәнадыр. Јәни үздә вә әлләрдә (биләјә гәдәр) олан зинәтләр ашкар зинәтләрдир. Бу да ибни Аббасын нәзәријјәсидир.
Үчүнҹү нәзәријјә исә ашкар зинәтин үз вә әлин биләјә гәдәр олан һиссәсиндән ибарәт олмасыдыр. Бу исә Зәһһак вә Әтанын нәзәријјәсидир.
“Тәфсири-Сафи”дә һәмин ҹүмлә барәсиндә мәсум имамлардан бир нечә рәвајәт нәгл едилмишдир ки, онларын һаггында ҝәләҹәк бәһсләрдә сөһбәт ачаҹағыг.
“Тәфсири-Кәшшаф”да дејилир: “Зинәт о шејләрдән ибарәтдир ки, гадын өзүнү онларын васитәси илә бәзәјир–гызыл мәмулатлары, сүрмә, һәна вә саир кими. Заһир олан (ашкар) зинәтләрин үзүк, һәлгә, сүрмә вә һәнанын ашкар олмасынын ејби јохдур. Амма ҝизли зинәтләрә ҝәлдикдә исә, әл вә ајаглара кечирилән һалгалар, биләрзик, бојунбағы, таҹ, кәмәр, сырғалар өртүлмәлидир. Бунлары јалныз шәриәтдә иҹазә верилән шәхсләр ҝөрә биләр.
Һәмчинин јазыр:
Ајәдә батини зинәтләрин өзүнүн ҝизлә-дилмәси мәсәләси ирәли чәкилмиш, амма онларын асылдығы јерләр гејд олунмамышдыр. Бу да бәдәнин һәмин јерләринин, о ҹүмләдән әлин дирсәјә гәдәр, ајағын топуға гәдәр, һабелә биләк, бојун, баш, синә вә гулағын өртүлмәсинин лазым вә зәрури олмағында мүбалиғәни чатдырыр.
“Кәшшаф”ын мүәллифи Зәмәхшәри гадын-ларын өз сачларына артырыб әлавә етдикләри сүни түкләр, һәмчинин зинәтләрин јерләринин тәјин олунмасы илә әлагәдар олан бәһси давам етдириб заһири зинәтләрин–сүрмә, һәна, бојунбағы, үзүк, һалга вә онларын асылдыглары јер (јәни үз вә ики әлләр) барәсиндә олан истиснанын сәбәбини арашдырыб дејир:
Бу истиснанын сәбәби бундан ибарәтдир ки, онларын өртүлмәси гадынын ағыр зәһмәтә, мәшәггәтә дүшмәсинә сәбәб олур. Гадын мәҹбурдур ки, әлләри илә мүәјјән әшјалары тутсун вә ја ҝөтүрсүн, үзү дә ачыг олсун. Хүсусилә, мәһкәмәләрдә шәһадәт вермәк мәгамында вә издиваҹ заманы буна мәҹбурдур. О, күчәләрдә јол ҝедир вә истәр-истәмәз ајаглары ҝөрүнүр. Хүсусилә фәгир гадынлар ҹораб вә бәзи һалларда ајаггабы тапмадыглары үчүн чох мәшәггәтә дүшә биләрләр. Бу да “илла ма зәһәрә минһа” ҹүмләсинин мәнасыдыр. Һәгигәтдә мәгсәд будур: адәтән вә тәбии олараг әсли-әввәлинин (илкин һөкмүн) тәләбинә ујғун олараг ашкар оланлардан башга.
“Кәшшаф”ын мүәллифи зинәтин икинҹи истиснасы, јәни ону мәһрәмләрә ашкар етмәнин барәсиндә бәһс едәрәк, бу ајәнин назил олмасындан сонра гадынларын вәзијјәтини шәрһ едиб дејир: әввәлләр онларын бојунлары вә јахалары ачыг иди, синәләри вә бојунларынын јан тәрәфләри ҝөрүнүрдү. Башларына өртдүкләри өрпәји, адәтән гулагларынын архасындан кечириб дүјүнләјирдиләр вә тәбиидир ки, бу һалда бојунларынын бир гисми, һабелә гулаглары вә синәләри ҝөрүнүрдү.
Фәхр Рази “Тәфсири-кәбир” китабында зинәт сөзүнүн тәкҹә заһири вә сүни зинәтләрә вә ја тәбии зинәтләрә шамил олмасы барәсиндә бәһс етдикдән сонра икинҹи нәзәријјәни гәбул едәрәк дејир:
Гәффал кими зинәтләрдән мәгсәдин тәбии зинәтләр олдуғуну дејән шәхсләрин әгидәсинә ҝөрә ашкар зинәтләрдән мәгсәд гадынларда үз, биләјә гәдәр әлләр, кишиләрдә исә үз, ики әл вә ики ајагдыр. Гәффалын әгидәсинә ҝөрә ҹәмијјәтдә иҹтимаи мүнасибәтләрин зәрурәти тәләб едир ки, үз вә әлләр биләјә гәдәр ачыг олсун. Ислам шәриәти дә чох асан шәриәт олдуғундан үзүн вә әлләрин биләјә гәдәр өртүлмәсини ваҹиб етмәмишдир… Амма зинәти сүни шејләр кими мәна едәнләрин нәзәријјәсинә ҝәлдикдә исә, онлар демишләр ки, заһири зинәтләрдән мәгсәд үздә вә әлләрдә олан рәнҝ, биләрзик, һәна вә үзүкдән ибарәтдир. Бунлар да она ҝөрә истисна олунмушлар ки, онларын өртүлмәси гадынлар үчүн чох чәтиндир. Гадын мәҹбурдур ки, әлләри илә мүәјјән әшјалары ҝөтүрсүн, мәһкәмәләрдә шәһадәт мәгамында вә издиваҹ заманы үзүнү ачсын.
Бу истисналар барәсиндә мәсум имамла-рымыздан чох сорушулмуш вә онлар да ҹаваб вермишләр. Биз һәдис китабларындан бир нечә рәвајәти нәгл едирик. Онларын әксәријјәти дә “Тәфсири-сафи” китабында нәгл олунмушдур. Заһирән бу барәдә мөвҹуд олан шиә рәвајәтләриндә һеч бир ихтилаф ҝөзә дәјмир. Ашағыдакы рәвајәтләрә диггәт јетирин:
1-Имам Садиг (ә)-дан сорушдулар ки, ашкар зинәтләр, јәни гадынлара өртүлмәси ваҹиб олмајан зинәтләр һансылардыр? Бујурду: “Ашкар зинәтләр сүрмә вә үзүкдән ибарәтдир.”
2-
