Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән: Пашазадә “Гафгазинфо.аз” сајтына мүсаһибәсиндә Гафгаз Мүсәлманлары Идарәсинин адынын дәјишдирилә биләҹәјинә ишарә вуруб. Ҝүрҹүстан Мүсәлманлары Идарәсинин јарадылмасындан сонра ГМИ-н адынын тәһлүкәјә дүшүдүјүнү гејд едән журналистә Аллаһшүкүр Пашазадәнин ҹавабы белә олуб: “Бу ҝүн бүтүн Гафгаз бөлҝәләриндә бизим нүмајәндәләримиз вар. Бунларын һамысы исә ганунун јох, шәхсијјәтин үзәриндә гурулуб. Әввәлләр бу, Загафгазија Мүсәлманлары Идарәси иди. Бу гарышыглыг дөврүндә мән фикирләшдим ки, бизим Дәрбәнд дәрдимиз вар, орада азәрбајҹанлылар јашајыр. Онлары мәнәви ҹәһәтдән мәркәзә бағламаг үчүн мән бу ады гәбул етдим.
Бу гурумун адына Гафгаз сөзүнү артырмаг мадди бахымдан мәнә зәрәрдән башга һеч нә вермир. Амма мәнәви бахымдан бөјүк мәсәләдир. Сабаһ Азәрбајҹанын диндарларыны јығыб елан едәрәм ки, бу, Азәрбајҹан Мүсәлманлары Идарәсидир. Мәнә ким нә дејә биләр? Буну едә биләрәм”.
Гафгаз Мүсәлманлары Идарәсинин адыны дәјишдирмәјә еһтијаҹ вармы? Әҝәр дәјишдириләрсә, бундан Азәрбајҹан, еләҹә дә гурум нә итирә вә ја нә газана биләр?
-Азәрбајҹан Ислам Партијасы сәдринин иҹтимаи мәсәләләр үзрә мүавини Ингилаб Әһәдлинин сөзләринә ҝөрә, бу ҝүн Гафгаз Мүсәлманлары Идарәси Азәрбајҹан дахилиндә өз нүфузуну итирмиш гурума чеврилиб: “Бу ҝүнләрдә хәбәр ҝәлди ки, Нефтчалада азана гадаға гојулуб. Әҝәр бу гурумун нүфузу варса, өз ишини билирсә, неҹә олур ки, о дура-дура иҹра һакимијјәти структуру дини ајинләрлә бағлы мәсәләләрә гарышыр? Бу ҝүн өлкәдә һиҹабла бағлы проблем ҝүндәмдәдир. Нијә Гафгаз Мүсәлманлары Идарәси тәһсил назиринә “Гуран”дан ҝәлән һәгигәтләри дәрк етдирә билмир? Бир вар Аллаһы разы салмаг, бир дә вар онун әмрләрини јеринә јетирмәмәклә ону наразы салыб хырда-хырда фәрдләрә хидмәт етмәк”.
Ингилаб Әһәдли гејд едәрәк дејиб: “Ҝүрҹүстанда 800 минә гәдәр мүсәлман јашајыр. Артыг онлар бу гурумун дахилиндә олмагдан имтина едибләр. Һәтта Дағыстан мүсәлманларынын да бу гурумдан имтина етмәк истәдикләрини ешитмишик. Бу гурум Азәрбаҹанда дини атрибутларла бағлы проблемләрин јолуна гојулмасына тәсир едә билмир, диҝәр өлкәдә јашајан мүсәлманлар да дүшүнүр ки, бизим проблемимизә дә тәсир ҝөстәрә билмәз.
Бу вәзијјәтин јаранмасына сәбәб ГМИ-н сәлаһијјәтләринә дахил олан вәзифәләри иҹра едә билмәмәсидир. ГМИ тәкҹә Азәрбајҹанда дејил, Гафгазын ән уҹгар нөгтәсиндә јашајан диндарын јанында олмағы баҹармалыдыр, онун дәрдинә шәрик чыхмалыдыр. Буну ҝөрмәјәндә парчаланма баш верир. Тәәссүф едирәм ки, инди бу гурум нә диријә көјнәкдир, нә дә өлүјә кәфән”.
-Үмид Партијасынын сәдри, депутат Игбал Ағазадә гејд едир ки, инди Гафгаз Мүсәлманлары Идарәси адланан гурум чар империјасы дөврүндә, 19-ҹу әсрдә јарадылыб: “Тарих боју бу идарәјә рәһбәрлик едән шејхүлисламлар бүтүн Гафгазын шејхи һесаб олунублар. Бу ҝүн идарәнин Азәрбајҹанда јерләшмәси, она азәрбајҹанлынын рәһбәрлик еләмәси өлкәмизим реҝиондакы чәкисинә вә нүфузуна дәлаләт едир. Бу амил Азәрбајҹанын Гафгазда дини зәминдә иҹтимаи просесләрә тәсирини артырыр”.
Депутат гејд едир ки, ГМИ-нин ады Азәрбајҹан Мүсәлманлары Идарәсинә дәјишдириләрсә, бундан даһа чох Азәрбајҹан итирәҹәк, нәинки гурума рәһбәрлик едән шејх: “Шимали Гафгаз халглары бу мәркәзә нә ианә верир, нә дә јардымлар ајырыр, әксинә, бүтүн Гафгазы әһатә етдијинә ҝөрә шејхүлислам јери ҝәлдикҹә онлара јардымлар едир. Идарәнин Азәрбајҹанда јерләшмәси вә она рәһбәрлик едән шәхсин азәрбајҹанлы олмасы бүтүн Гафгазда өлкәнин нүфузуну вә чәкисини артырыр. Она ҝөрә дә һесаб едирәм ки, бу мәсәләләрдә дартышмаја вә башга Гафгаз халгларынын да фәргли чыхышлар етмәсинә имкан верилмәмәлидир. Бу бахымдан Ҝүрҹүстан Мүсәлманлары Идарәсинин јарадылмасыны да доғру һесаб еләмирәм”.
Игбал Ағазадә Ҝүрҹүстанда јашајан мүсәлманларын мүстәгил гурум јаратмасынын нормал олмадығыны вурғулајыб: “Онлар тарихән јарадылмыш гурума табе олмалы идиләр. Парчаланмагданса елә шәраит јарадылмалыдыр ки, Гафгазда јашајан бүтүн мүсәлманлар Бакыдакы идарәнин әтрафында бирләшсинләр”.
ГМИ-н һүгуги статусу мәсәләсинә ҝәлинҹә, Игбал Ағазадә гејд едир ки, Русија христианларыны бирләшдирән патриархлыг ајры-ајры дөвләтләрлә мүгавиләләр имзалаја билир, икитәрәфли данышыглар апарыр: “Тәәссүф ки, ГМИ-н биз гејри-һөкумәт тәшкилаты кими таныјырыг. Дөвләт бу идарәјә ајры статус вермәлидир. Гурумун сәлаһијјәтләри, сәрһәдләри там шәкилдә бәлли олмалыдыр”.
Азәрбајҹан дөвләтинин гурума верәҹәји статусун јалныз өлкә дахилиндә гүввәдә олмасы мәсәләсинә ҝәлинҹә, Игбал Ағазадә билдириб ки, һүгугда башга јанашма да мөвҹуддур: “Бу статусу Гафгаз мүсәлманлары топлашараг вермәлидир. Даһа сонра Азәрбајҹан дөвләти һәмин статусу танымалыдыр”.
Ҝүрҹүстан Мүсәлманлары Идарәсинин јаранмасыны доғру һесаб етмәјән партија сәдри бунун дүшүнүлмүш шәкилдә едилдијини вурғулајыб: “Бу ударәнин јаранмасы Азәрбајҹанын, еләҹә дә бүтүн Гафгазда јашајан мүсәлманларын парчаланмасына хидмәт едир. Ҝөрүнүр, ҹидди сијаси просесләр ҝедир вә тәсир имканларынын фәргли мүстәвидә ахтарылмасы принсипләри орталыға гојулуб. Она ҝөрә дә белә парчаланмалар баш верир. Ола биләр ки, Ҝүрҹүстан мүсәлманларынын сечилмиш шејхи бу просесләрин сијаси чаларларыны ҝөрмүр, јалныз Ҝүрҹүстандакы диндарларын сосиал проблемләрини, мәсҹидләрин бәрбад ҝүндә олмасыны габардыр.
Амма белә бир вәзијјәтин јаранмасында ГМИ-н дә гәбаһәти аз дејил. Гурум Шимали Гафгазда, Ҝүрҹүстанда мәсҹидләр тикмәли, көһнә мәсҹидләрин бәрпа олунмасыны тәмин еләмәли иди”.
-Дин вә Демократија Мәркәзинин рәһбәри Нәриман Гасымоғлу ачыгламасында ГМИ-н адыны Азәрбајҹан Мүсәлманлары Идарәсинә дәјишдирмәјин асан олдуғуну дејиб: “Бунун үчүн бүтүн диндарлар топланыр вә белә бир мәсәләјә бахараг сәс верирләр. “Дини етигад азадлығы һаггында” гануна едилән сонунҹу әлавәдән сонра бу гурумун статусунда һәгигәтән дәјишиклик олду - диҝәр ислам дини иҹмалары өз фәалијјәтләри барәдә ГМИ-нә һесабат верәҹәк. Бу гејри-һөкумәт гурумуну һазырда јарымдөвләт тәшкилаты кими танымаг да мүмкүндүр. Анҹаг дөвләт тәшкилаты кими танымаг да чәтиндир. Һансыса дөвләт гурумуна табе дејил”.
Нәриман Гасымоғлу Ҝүрҹүстан Мүсәлманлары Идарәсинин јарадылмасынын ГМИ-н әразидә тәсир гүввәсинин азалмасына ҝәтриб чыхармајаҹағыны дејир: “Бу, гурум үчүн, Азәрбајҹан үчүн ҹәми бир каналын итирилмәси демәкдир. Амма диҝәр каналлар дурур. Азәрбајҹан дөвләтинин ҝүҹләнмәси Ҝүрҹүстанда јашајан мүсәлманлара, еләҹә дә азәрбајҹанлылара тәсирин азалмасына имкан вермәјәҹәк”.
Бунунла јанашы, теолог Русија мүсәлманларынын да ајрыҹа гурум јаратмаг истәјинин ола биләҹәјини истисна еләмир.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
