Гәбәлә РЛС-ин Русија тәрәфиндән иҹарә мүддәти ҝәлән илин јанварында тамам олур вә Азәрбајҹан иҹарә мүгавиләсинә јенидән бахмаг, мүгавиләјә јени бәндләр әлавә етмәк нијјәтиндәдир. Азәрбајҹан Мүдафиә Назирлијинин һазырладығы бәјанатда иҹарә һаггынын јүксәлдилмәси, тәбиәтә дәјән зијанын азалдылмасы мәгсәдилә хүсуси тәдбирләр ҝөрүлмәси, РЛС-дә чалышан континҝентин тәркибиндә азәрбајҹанлыларын сајынын артырылмасы вә Азәрбајҹанын разылығы олмадан стансијада әлдә едилмиш мәлуматларын үчүнҹү бир өлкәјә өтүрүлмәси кими бәндләр јер алмышдыр.
МН-ин бәјанатында гејд олунуб ки, дөвләт ҝүзәштә ҝедәрәк стансијанын електрик енержисинә ҝөрә 1997-ҹи илә гәдәрки борҹу да ләғв етмиш вә иллик иҹарә һаггыны 7 млн. АБШ доллары мәбләғиндә мүәјјәнләшдирмишдир. Гејд едәк ки, 1985-ҹи илдән истисмара верилән Гәбәлә РЛС Иран, Ермәнистан, Түркијә вә Јахын Шәрг өлкәләринин сәмасыны нәзарәтдә сахлаја билир.
Әслиндә дөвләтин бу аддымларында тәәҹҹүблү бир шеј јохдур. Дүнја практикасында белә бир ганунаујғунлуг вар - әҝәр һәр һансы бир дөвләт өз һәрби базаларыны башга өлкәнин әразисиндә јерләшдирирсә, буна ҝөрә мүәјјән һагг өдәмәлидир. Бу сәбәбдән бир чох кичик дөвләтләр һәрби-сијаси нөгтеји-нәзәрдән јох, игтисади ҹәһәтдән сәрфәлилијә ҝөрә һәрби базаларын өз әразиләриндә јерләшдирилмәсинә разылыг верир. Белә ки, сығынаҹаг вермиш өлкәјә хејли мигдарда малијјә вәсаити көчүрүлүр, һәмин өлкәләрин һәрби гуллугчулары бу базаларда хидмәт едир вә бунунла да мүәјјән игтисади проблемләр өз һәллини тапмыш олур.
Дүнјада гијмәтләрин ҝүнү-ҝүндән артдығыны нәзәрә алсаг, һәрби базалар һагда разылашмалара мүтәмади олараг јенидән бахылыр. Чүнки һәрби базалара малик олан һәр өлкә бу әразиләрдә илкин олараг өз мәгсәдләрини ҝүдүр вә тәбии ки, буна ҝөрә дә мүәјјән вәсаит өдәмәлидир. Бизнес дили илә десәк, базанын өзү бу өлкәјә инвестисија јатырылмасы демәкдир.
Бу гајдалара риајәт олунмајан јеҝанә јер әразисинә Русија һәрби базаларынын јерләшдирилмәсинә иҹазә верән, лакин бүтүн хәрҹләри өзү өдәјән Ермәнистандыр. Бу факт һәтта Русија сијаси даирәләриндә истеһза илә шәрһ олунур вә буна Ермәнистанын зәифлији, инамсызлығы кими бахылыр. Бунунла јанашы, кечмиш ССРИ республикаларында, мәсәлән, Гырғызыстан вә Газахыстанда јерләшдирилән һәрби базалара ҝөрә Русија чох бөјүк мәбләғдә иҹарә һаггы өдәмәклә јанашы, сосиал мәсрәфләри дә өз үзәринә ҝөтүрүб. Бу мәнада, Ермәнистанла Русија арасындакы разылашма анлашылмаздыр, чүнки Ермәнистан нәинки иҹарә һаггы алмыр, һәтта диҝәр бүтүн әлавә хәрҹләри дә өз дөвләт бүдҹәсиндән өдәјир.
Бурада сөһбәт, Русија һәрби базасынын Ермәнистан әразисиндә јалныз дислокасија фактындан ҝетмир. Реҝионал проблемләри вә гаршылыглы мүнасибәтләри нәзәрә алсаг, бу базанын Ермәнистан әразисиндә мөвҹудлуғу мәнтигә ујғундур. Амма һәмин база илк нөвбәдә Русијанын марагларыны мүдафиә едир. 1995-ҹи илдә Русија базасынын Ермәнистанда дислокасија мәсәләси ҝүндәмә ҝәләндә хәрҹләрин мигдары тәрәфләр арасында бәрабәр пајланмышды, јәни 50-нин 50-јә иди. Һәмин дөврүн сијаси шәраити бахымындан бәлкә дә бу, мәнтиги иди. Лакин 2000-ҹи илдә мараглы вә анлашылмаз вәзијјәт алынды. Разылашмалара мүәјјән дәјишикликләр едилди вә Ермәнистан бүтүн хәрҹләри өз үзәринә ҝөтүрдү. Бу, мәшһур “Борҹ әвәзинә әмлак” програмы чәрчивәсиндә бир нечә стратежи вә ваҹиб објектләрин Ермәнистан тәрәфиндән Русијаја бағышландығы бир вахтда баш вермишди.
Политолог Степан Григорјан јазыр ки, “бурада әсас ролу о вахткы Ермәнистан рәһбәрлијинин һакимијјәти мөһкәмләндирмәк ҹәһди ојнајырды. Ермәнистанда Русија тәсиринин ҝүҹләнмәси әсасән бу фактордан асылы иди. Бу ағласығмаз шәртләри башга мәнтиглә әсасландырмаг гејри-мүмкүндүр. Ону да хатырлајаг ки, о вахт Русијанын Азәрбајҹан вә Ҝүрҹүстанла мүнасибәтләри чох мүрәккәб иди. Бу базанын ролу Русија үчүн дә чох әһәмијјәтли иди вә һәмин дөврдә Русија Ермәнистанын бүтүн шәртләринә разылыг верә биләрди. Чох мараглыдыр ки, бу заман јалныз Ермәнистан ҝүзәштә ҝетди. Лакин бурада тәһлүкәли бир мәгам вар. Мүхтәлиф сијасәтчиләр нә гәдәр әкс фикирләр сөјләсәләр дә, мән инанырам ки, әҝәр Русија өз һәрби базасыны тәмин етмәк үчүн хәрҹләри өз үзәринә ҝөтүрмәк истәмирсә, демәли, сабаһ лазым ҝәләндә онлар бизи мүдафиә етмәјәҹәкләр”.
Өтән илин августунда Ермәнистан әразисиндәки Русија һәрби базасынын статусу барәдә “1995-ҹи ил сазишинә” икитәрәфли әлавәләр едилди. Базанын галма мүддәти нәзәрдә тутулмуш 25 илдән 49 илә дәјишдирилди. Имзаланмыш протоколда гејд едилмишдир ки, “Русија һәрби базасы, Ермәнистан әразисиндә олдуғу мүддәтдә РФ-нин марагларыны горумагла јанашы, һәм дә ЕР-ин Силаһлы Гүввәләри илә бирҝә Ермәнистанын тәһлүкәсизлијини һәјата кечирмәлидир. Бу мәгсәдләрә чатмаг үчүн Русија тәрәфи Ермәнистанын мүасир вә мүвафиг силаһлар, һәрби техника илә тәмин олунмасында һәртәрәфли көмәк ҝөстәрмәлидир”. Лакин иҹарә шәртләри дәјишилмәмиш галмышдыр. Белә тәсәввүр јараныр ки, һазыркы һакимијјәт дә Русијанын көмәји илә өз мөвгеләрини мөһкәмләндирмәјә чалышыр. Әкс тәгдирдә, бәс нијә онлар Ермәнистан үчүн әлверишли шәраит јаратмаға ҹәһд ҝөстәрмир?
Буна бәнзәр мәсәлә Русија илә Украјна арасындакы мүнасибәтләрдә дә олуб. Јанукович президентлијинин илк вахтларында парламентә, Русија һәрби базаларынын Украјнада ҝүзәштли әсасларла јерләшдирилмәси тәклифи илә мүраҹиәт етмишди вә әвәзинә Русијадан верилән газын гијмәтләринин ашағы салынмасыны ҝөзләјирди. Лакин баһалы газ вә ҝүзәштли һәрби база проблемләри һәлә дә һәлл едилмәјиб. Ермәнистан һакимијјәти исә газын гијмәтләри әтрафында јаранмыш “базар” дөврүндә Русија базасынын иҹарә шәртләрини дәјишдирмәк истигамәтиндә һеч бир ҹәһд ҝөстәрмир.
“Ајна” гәзети
