Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән: 598 бејнәлхалг информасија мәркәзи, Азәрбајҹан Республикасында мүхтәлиф халг групларынын вә сијаси ганадларын дини фәалларын вә шиә руһаниләрин һәбсинә, һәмчинин тәһсил оҹагларырнда һиҹабын гадаған олмасына етиразларынын артмасы вә давамы илә әлагәдар олараг, Гафгаз вә Азәрбајҹан мәнтәгәләри сијаси мәсәләләри үзрә експерт ҹәнаб Һәсән ҝулудан мүсаһибә алмышдыр. Бу мүсаһибәни сизә тәгдим едирик.
-Сизин нәзәринизҹә, Азәрбајҹан дөвләтинин бу өлкә шиәләринә гаршы тәзјигинин, јенидән руһаниләрин вә диндарларын һәбсинә башламасынын, һәмчинин һиҹаблы гадынларын тәһсил оҹагларына дахил олмаларынын гадаған етмәсинин сәбәби нәдир?
Азәрбајҹан шиәләри барәдә камил танышлыг әлдә етмәк үчүн ики әср ҝеријә; Ҝүлүстан вә Түркмәнчај мүгавиләләринин бағландығы бир замана гајытмаға мәҹбуруг. Бу дөврәдән сонра Азәрбајҹан шиәләринин тарихи барәдә арашдырма апараг.
Ҝүлүстан вә Түркмәнчај мүгавиләләриндән сонра о заманлар һал-һазыркы адындан башга бир адла танынан Азәрбајҹан Республикасы Иран дөвләтинин һакимијјәти алтында иди вә о вахткы Иранын әразисиндән һесаб олурду. Иран вә руслар арасында баш верән мүһарибәләр – заманын вәзијјәтини нәзәрә алмагла – Ҝүлүстан вә Түркмәнчај мүгавиләләринин бағланмасы илә нәтиҹәсинди вә бу мәнтәгә һал-һазырда Ҝүрҹүстан, Ермәнистан вә шимали Гафгазын бәзи һиссәләринә шамил олан башга әразиләрлә бирликдә Ирандан гопарылды. Бу ҹоғрафи вә сијаси ајрылыг һәмин мәнтәгәләрин узун мүддәт Ирандан мәдәни ајрылығына ҝәтириб чыхара билмәди. Мисал олараг демәк олар ки, ајрылыг дөврүндән башлајараг мәнтәгәдә дини тәблиғлә мәшғул олан алимләркоммунистләрин заманында өз дини вә мәдәни дәјәрләрини горумаг үчүн шәһид, ја сүрҝүн олдулар.
ССРИ-нин дағылмасындан сонра, һәгигәтдә Азәрбајҹан Республикасынын мүстәгиллијиндән сонра тәзјигләр азглды, лакин бу өлкәнин шиәләринә гаршы зүлм ајры шәкилдәдавам етмәјә башлады. Һәгигәтдә онларын өз тарихи варлыгларына гајытмагларынын бир даһа гаршысы алынды. Азәрбајҹанын сијаси һакимләринин сијасәтләриндән бири дәАзәрбајҹан халгы арасында шиәтәфәккүрүнүн јајылмасынын гаршысыны алмаг иди. Амма мәнтәгәдәбаш верән һадисәләр, хүсусиләдәИран Ислам Ингилабы вәИранда шиәдөвләтинин гәрарлашдыран отуз иллик просесләр, һабелә Ливанда баш вермиш сон дәјишикликләр, дүнја сәвијјәсиндә дини мәсәләләрә гаршы үмуми фикрин ојанмасы Азәрбајҹандан да јан кечмәди. Бу ҝүнләри биз ҝөрүрүк ки, Азәрбајҹан шиәләри артыг өз һејсијјәтләринә инанырлар. Бу ҝүнләри артыг Азәрбајҹан халгынын әксәријјәри бу гәнаәтә ҝәлмишдир ки, өз етигад вә инанҹларыны горумаг үчүн ҝәрәк сәјләрини ҝөстәрсинләр. Һал-һазырда Азәрбајҹан һакимијјәтинин бу просесләрин вә ислами тәфәккүрүн гаршысында бир ҝүн мәсҹид сөкмәклә, бир ҝүн һиҹабы гадаған етмәклә, бир ҝүн дини фәаллары һәбс етмәклә проблемләр јаратмасынын шаһидијик. Әлбәттә, тарих ҝөстәрмишдир ки, бу мәнфи аддымлар сөзү ҝедән просесләрин гаршысыны ала билмәмиш, һәтта әксинә олараг Азәрбајҹанда халгын даһа да ајыглығына, шиә етигадынын ҝүҹләнмәсинә сәбәб олмушдур. Она ҝөрә дә биз һал-һазырда бу өлкәдә диндарларын сајынын артмасынын вә инанҹларынын артмасынын шаһидијик.
Һиҹаб мөвзусу Азәрбајҹанын мүстәгиллијинин илк дөврләриндә елә дә мүһүм бир мөвзу дејилди. Амма һал-һазырда бу өлкәдә һиҹаблы гадынларын ҝүндән-ҝүнә артмасынын шаһидијик. Азәрбајҹан дөвләтини горхудан да һиҹабын өлкәдә артмасыдыр. Дөвләт дә һиҹабын артмасынын гаршысыны алмаг фикриндәдир. Амма онларын әмәлләри бу ҝүнләри нәзәрә чарпаҹаг дәрәҹәдә ҹамаатын – мүәллим, тәләбә, дөвләт ишчиси, ислами фәаллар, Ислам Партијасы вә диҝәр ислами тәшкилатларын – онларын гаршысында дајанмасына вә кәнара чәкилмәк фикриндә олмамаларына, митингләр тәшкил етмәләринә сәбәб олмушдур. Билдијиниз кими инди дә бир сыра ислами фәаллар һәбсдәдирләр вә бунлар Азәрбајҹан халгынын өз етигадларыны, дини вә милли дәјәрләрини горумаг үчүн вердији гурбанлардыр.
-Азәрбајҹанда вәһаби һәрәкатлары, Америка вә гәрбин бу һәрәкатлары дәстәкләмәси, дөвләтин буна гаршы мөвгеји бардә бизә ачыглама вермәнизи хаһиш едирик.
Вәһабиләр диндә азғын фикирләри јајан дөвләтләрин дәстәји, мадди вә фикри һимајәси илә өз һәрәкатларына башлардылар вә мөһкәм давам етдирдиләр. Онлар Азәрбајҹанын бәзи ҝәнҹләринин мадди проблемләриндән суи-истифадә едәрәк, онлары вәһабилијә чәкирдиләр. Бу ҝедиш артыг өз габагкы ҝүҹүнү итирмишдир. Азәрбајҹан дөвләти дә бу һәрәкаты өз мәнафеләри илә бир нөв ујғун ҝөрмәдији үчүн онлары дәстәкләмәди.
Азәрбајҹан мәсәләләри барәдә гәбул етмәјә мәҹбур олдуғумуз аҹы бир һәгигәт будур ки, биз бу барәдә пассив әмәл етмишик. Тәәссүфләр олсун ки, бу нә бизим милли мәнафеләримизә ујғундур, нә дә шиәчилик вәзифәләримизә. Биз дүнјанын һәр һарасында олурса олсун, ислами вә шиә тәфәккүрүндән, зәифләрдән мүдафиә етмәлијик.
Иран Ислам Республикасы совет иттифагынын дағылмасындан сонра Азәрбајҹан Республикасына гаршы һүснү-нијјәтини ҝөстәрмиш вә тарихи мәсәләләрдән ҝөз јумараг Азәрбајҹанын мүстәгиллијини танымышдыр. Амма Иран дөвләтинин бу әмәли гаршысында Азәрбајҹан дөвләтләри (мәгсәдим Азәрбајҹанда һакимијјәтә ҝәлән дөвләтләрдир) үмуми олараг һүснү-нијјәт ҝөстәдмәдиләр вә тарихи бәһсләри сахта вә әкс тәсвирләрлә өнә чәкәрәк, һәмишә Иран вә Азәрбајҹанын арасыны гејри-ади ҹилвәләндирмәјә чалышдылар. Бу өлкәдәки Иранын зиддинә олан вә сионистләрдән көмәк аланлар бу ишлә мәшғул олурлар.
Һәгигәтән, биз бу барәдә мүнасиб әксүл-әмәл ҝөстәрмәдик. Әлбәттә, Иран Ислам Республикасында мүхтәлиф халг ҹәмијјәтләринин бу мәсәләләрдә фәалијјәти вә Азәрбајҹан шиәләринин талеји барәдә марагланмалары Иранын ингилабчы халгынын мәнтәгәдәки мәсәләләрә вә дүнја шиәләри мәсәләләринә нә гәдәр әһәмијјәт вермәсини ҝөстәрир. Һәмин һиҹабла бағлы ирәли ҝәлмиш мәсәләдә ҹамаатын Азәрбајҹанын Тәбриздәки консуллуғу вә Теһрандакы сәфирлији гаршысындакы митинги, һабелә Иран халгынын, хүсусилә дә азәриләр јашајан мәнтәгәләрин Азәрбајҹанда дини мәһдудујјәтләрә гаршы ниҝәранчылығы вә мәсҹидләрин сөкүлмәсинә гаршы әксүл-әмәли бизим чох ҝүҹлү халг потенсиалына малик олмағымызы ҝөстәрир.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
