Шејх Мүртәза Талигани һиҹри тарихлә 1274-ҹү илдә Талиганын Дејзан кәндиндә дүнајаја ҝөз ачмышдыр. Нәгл олунур ки, Мүртәза бир чобан иди. Сејр-сүлук үчүн дағлара, сәһралара үз тутмушду. Онун һәјаты мүгәддәс дәрҝаһдан гопан бир сәмави гығылҹымла дәјишди. Чобанлыгла мәшғул олдуғу заман бир сәмави нида дујду. Бу мүгәддәс төһфәнин тәсири бүтүн вүҹудуну сарды. Шејхин бәзи јахынлары дејирләр ки, о, бир мәләк сәси дујуб. Бу заман Шејх Мүртәза бүсбүтүн дәјишиб Аллаһа минаҹат едир: "Еј Аллаһ! Өз китабыны бизим һидајәт олмағымыз үчүн назил етдин. Әһд едирәм, нә гәдәр ки сағам, сәнин мүгәддәс тәлиминдән ајрылмајым." Шејх Мүртаза, о илаһи гығылҹымдан сонра јубанмадан евә гајытды. Хидмәтчиләри азад етди вә гојунлары саһибинә гајтарды. Кәндин һөрмәтли руһаниси Шејх Мәһәррәмин јанына јолланды. Ондан Гуран охумағы вә јазмағы өјрәнди, һүзурунда бәзи әдәбијјат китабларыны охуду. Шејх Мәһәррәмдән баҹардығы гәдәр фајдаланды. Ҝетдикҹә елмә даһа да сусады. Нәһајәт, мүһаҹирәт етмәк гәрарына ҝәлди. Ата-анасы, гоһум-гардашы илә видалашыб елмин јүксәк дәрәҹәләринә чатмаг үчүн һиҹри тарихлә 1295-ҹи илдә - ҝәнҹлик дөврүнүн илк чағларында Теһрана ҝетди. Теһран елм һөвзәси о заманлар өз инкишаф дөврүнү кечирирди. Хүсусән "һикмәт" вә "ирфан" саһәсиндә ҝөркәмли устадлар әрсәјә ҝәлмишди. Шејх Мүртәза үч бөјүк шәхсијјәтин - Мирза Мәсиһ Талигани, Мирза Әбүлһәсән Ҹилвә вә танынмыш алим Шејх Мәһәммәд Рза Гомшеи кими устадларын һүзурнда, али сәвијјәдә дин елмләринә вә дәгиг елмләрә јијәләнди. Өз биликләрини дәринләшдирмәк үчүн һиҹри тарихилә 1302-ҹи илдә Исфаһан елм һөвзәсинә үз тутду. Шејх Мүртәза 1302-ҹи илдән 1317-ҹи иләдәк о бәрәкәтли һөвзәдә елмлә мәшғул олду. Орада Сејид Мәһәммәдбагир Дүрчеји Исфаһани (һиҹри тарихлә 1342-ҹи илдә вәфат едиб), Мирза Әбүлмәали Кәлбаси (һиҹри тарихлә 1315-ҹи илдә вәфат едиб), Шејх Әбдүлһүсејн Мәһәллати (һиҹри тарихлә 1318-ҹи илдә вәфат едиб), Мирза Мәһәммәдһашим Чаһарсуги (һиҹри тарихлә 1318-ҹи илдә вәфат едиб), Мирза Бәди (һиҹри тарихлә 1328-ҹи илдә вәфат едиб), Нәҹәфи Исфәһани (һиҹри тарихлә 1332-ҹи илдә вәфат едиб), Мирза Ҹаһанҝирхан Гәшгаши (һиҹри тарихлә 1328-ҹи илдә вәфат едиб), Ахунд Молла Мәһәммәд Каши (һиҹри тарихлә 1333-ҹи илдә вәфат едиб) кими устадларын һүзурундан фајдаланды. Исфаһан һөвзәсиндә олдуғу он беш ил мүддәтиндә өјрәндији дини елмләрлә јанашы дәгиг елмләрлә јијәлыәнди. Бундан башга о, мәрһум Ариф Һәким, Мирза Ҹаһанҝирхан Гәшгаши вә Ахунд Молла Мәһәммәд Кашинин һүзурундан јарарланыб сејр-сүлук аләминдә уҹа зирвәләри фәтһ етди. Шејх Мүртәза һиҹри тарихлә 1317-ҹи илдә Исфаһан елм һөвәзиндә тәһсилини баша вурдугдан сонра мүгәддәс Нәсәф һөвзәсинә јола дүшдү. Шејхин елм аләминдә ән уҹа зирвәјә уҹалдығы дөвр мәһз Нәҹәфдә олдуғу замана тәсадүф едир. Шејх Мүртәза "мәшрутијјәт" һәрәкатына гошулмады. Ахунд Хорасанинин (р) "мәшрутә" һәрәкатына гошулдуғуну ҝөрән Шејх, ондан узаглашды. Һәтта мәшрутә һәрәкаты иштиракчыларынын топландығы "Һаҹы" мәдрәсәсини тәрк едиб һиҹри тарихлә 1327-ҹи илдә танынмыш фәгиһ Сејид Мәһәммәд Тәбатәбаи Јәздинин јениҹә тәсис етдији "Сејид" мәдрәсәсинә ҝетди. О, "Сејид" мәдрәсәсиндә илк мәскунлашанлардан иди. Елм һөвзәсиндә Шејх Мүртәзанын һүзурундан чох сајда тәләбә вә алим јарарланыб. Бу исә она әта олан хүсуси илаһи мәрһәмәтин бариз нүмунәсидир. О ҹүмләдән: Ајәтуллаһ Сејид Әбүлгасим Хоји, Ајәтуллаһ Сејид Шәһабәддин Һүсејни Мәрәши Нәҹәфи , Ајәтуллаһ Шејх Мәһәммәд Тәги Беһҹәт Ғәрәви Фумәни, Ајәтуллаһ Әлламә Мәһәммәд Тәги Ҹәфәри Тәбризи Әл-Зәкијјә кими бөјүк шәхсијјәтләр онун һүзурундан фајдаланмышлар. Ҹәнаб Шејх һансы сәтһдә олмасындан аслы олмајараг мүмкүн гәдәр тәләбәләрин тәдриси илә мәғшул олурду. Бәзән бир ҝүндә јени тәләбәләрә "Сәрфи-мир" кими ибтидаи дәрси тәдрис етмәклә јанашы, сәтһи јухары тәләбәләрә "Әсфар"ы да тәдрис едирди. Јүксәк елми сәвијјәсинә бахмајараг ибтидаи дәрсләри тәдрис етмәкдән имтина етмәзди. Онун адәти белә иди ки, ҝүн чыхандан зөһр азанынадәк тәләбләр үчүн отағынын гапысыны тәдрис үчүн ачыг гојарды. Һәр дәрс бир саат чәкәрди. Шејх чох чалышарды. Онун ҝүнү дәрс вә ибадәтлә кечәрди. Бөјүк шәхсләрдән бири дејир: Һәмишә чәршәнбә ахшамы отағын гапысыны бағлајар, тәклијә чәкиләрди. О заман онун һансы ишлә мәшғул олдуғуну һеч кәс билмәзди. Тәкҹә буну баша дүшүрдүк ки, әхлаги кејфијјәтләри горумагла, ибадәтлә мәшғулдур. О, һәр бир ишин заманыны билирди. Һәр бир саат онун үчүн дәјәрли иди. Дәрс вә ҝөрүш үчүн мүәјјән заман тәјин етмиш вә бундан башга вахтларда һеч кәси гәбул етмәзди. Бөјүк шәхсијјәтләрдән бири дејир ки, бир ҝүн ибадәт саатында мәрҹәи-тәглид мүҹтәһидләрдән бири онун ҝөрүшүнә ҝәлир. Шејх ону гәбул етмәкдән имтина едир вә дејир: "Башга вахт ҝәләрсән!" Бөјүк шәхсијјәтләрдән бири дејир: "Отағына дахил олдуғумуз андан башлајараг Шејхин ҹәлбеидиҹи вә моизә типли сөһбәтләринә валеһ олурдуг. Бәзән Аллаһ горхусу һаггында елә данышырды ки, бизи дә ағладыр, өзү дә ағлајырды". Ајәтуллаһ Мәрәши Нәҹәфи нәгл едиб: Шејх, заһид вә абид иди. Дүнјанын дәјәрәсиз јаланчы бәзәкләриндән үз чевирмишди. Чох оруҹ тутар вә чох ибадәт едәрди. Аза гане оларды. Гыса даныршарды. Она ҝөрә ки, о, сәмави, руһани бир шәхс иди. Онун ҝеҹә вә сүбһ ибадәтини ҝөрән, нә гәдәр даш гәлбли олсајды белә тәсирләнирди. Ајәтуллаһ Шејх Мүҹтәба Беһишти нәгл едир: Шејх Мәһәммәд Насири Дөвләтабади атасы һөҹҹәтүлислам Мәһәммәд Багири Насири Дөвләтабади Шејх Муртазанын шаҝирдләриндәндир. О, бизә нәгл едиб ки, Нәҹәфин "Сәдр" мәдрәсәсиндә әзадарлыг мәҹлиси гурулмушду, биз дә орада иштирак едирдик. Орада тәләбәләр арасында мүхтәлиф мөвзулары әһатә едән мәсәләләр барәсиндә дини бәһсләр олурду. Ҹүмә ахшамы ҝүнү иди. "Үсул"елминә аид бир мүбаһисә јаранмышды. Бир груп иддиа едирди ки,әсаләт маһијјәтә әсасланыр. Диҝәри исә онун вүҹуда әсасландығыны дејирди. Биз дә икинҹи иддианын тәрәфдары идик. Сөзүмүзү нә гәдәр мүдафиә етсәк дә, нәһајәт гаршы тәрәфин дәлилләри бизи мәғлуб етди. Базар ертәси Шејх Мүртәзанын дәрсинә ҝетдик. О мәдрсәдән чөлә чыхмамыш, бизим мүбаһисә барәсиндә бир шәхсдән ешитмәмишди. Буна бахмајараг дәрс әснасында деди: “Аға! Дәрсә гулаг ас! Дәрс өјрәндијин заман дәрсә гулаг ас! Белә етмә ки, бир гулагдан ешидиб, о бириндән чыхарасан, ҝедиб мүбаһисәдә "дөрд кәлмә билән"ә мәғлуб оласан вә сәнә "әсаләтүл-маһијјәт"и гәбул етдирсин! Бу она ҝөрәдир ки, дәрсинә гулаг асмырсан!” Беләҹә анладыг ки, онун ҹүмә ахшамында олан мүбаһисәмиздән дәгиг хәбәри вар.
