Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлији- Он дөрд Мәсумун ин икинҹиси вә он ки Имамларын онунҹусу олан Имам Һади әлејһи сәлам Һиҹри тарихи илә 214-ҹү ил Зил Һәҹҹә ајынын 15-дә Мәдинә јахынлығындакы Сурја адлы бир мәнтәгәдә елм, тәгва, сијасәт, дирајәт вә вәһј ханданында дүнјаја ҝөз ачыб. Онун мүгәддәс ады Әли (әлејһи сәлам), ләгәбләри Һади вә Нәги (әлејһи сәлам), күнјәси исә, Әбүл Һәсәндир (әлејһи сәлам). Севимли атасы 9-ҹу Имам һәзрәт Муһәммәд Тәгидир (әлејһи сәлам), анасы исә тәгва, кәрамәт вә фәзиләтдә бәнзәрсиз бир кәниз олан Сәманә ханым иди.
Имам Нәги (әлејһи сәлам) 220-ҹи һиҹри илиндә атасынын шәһадәтиндән сонра 6-ы јашында икән Имамлыг мәгамына наил олмуш, 34 ил бу ағыр мәсулијјәи дашыдыгдан сонра 254-ҹү илдә 40 јашында залым Әббасы хәлифәси Мөтәз (Аллаһ она ләнәт етсин) тәрәфиндән Самирра шәһәриндә Шәһадәтә јетирилир. Имамын пак вә мүгәддәс мәзары һазырда Ирагын Самирра шәһәриндә јерләшир.
ИМАМЫН ӘХЛАГИ ХҮСУСИЈЈӘТЛӘРИ
Һәзрәт Һади (ә) зөһд вә тәгва бахымындан мисилсиз иди. Мисал үчүн, Мүтәвәккилин мәмурлары онун евинә басгын етдикдә ону садә бир отагда ибадәт һалында ҝөрмүшдүләр. О, Гураны чох севәр, халгын ишини саһмана салдыгдан сонра һәмишә Гуран охујарды. Ҹамаатла хош вә ҝүләрүзлә рәфтар едәр, аһәстә аддымларла јеријәрди. Јохсулларын вәзијјәти илә марагланар вә бәзән отуз мин динара гәдәр пулу дар ҝүндә олан јохсуллара бағышлајарды. Белә ки, бир ҝүн Мүтәвәккил тәрәфиндән Һәзрәтә ҝөндәрилән 30 мин динарын һамысыны јохсул бир әрәбә бағышлады.
Мүтәвәккилин анасы имам Һадинин (ә) зөһд вә иманына һејран олмушду. Бир ҝүн ајағы јараланмыш Мүтәвәккили һәкимләр сағалда билмәдикдә Мүтәвәккилин анасы Фәтһ ибн Хаганы о Һәзрәтин евинә ҝөндәрди ки, имамдан дәрман алыб ҝәтирсин. Һәзрәтин ҝөндәрдији дәрман Мүтәвәккили сағалтды. Бүтүн һәкимләр бу ишә мат галмышдылар. Анасынын тәшәккүр үчүн ҝөндәрдији мин динарын һамысыны Һәзрәт јохсуллар арасында пајлады.
ИМАМЫН ЈОХСУЛЛАРА ЕТДИЈИ КӨМӘКЛИКЛӘР
Бир ҝүн рәссам Јунус горха-горха имамын һүзуруна ҝәлиб белә деди: «Еј Пејғәмбәрин өвлады! Мән өлдүрүлмәк әрәфәсиндәјәм. Мәндән сонра сиз аиләмә бахарсыз». Һәзрәт (ә) әһвалаты сорушдугда о, белә изаһ етди: «Аббасиләрин адамларындан бири мәнә бир гаш-даш вериб ки, үстүнә рәсм чәким. Лакин гаш-дашын үстүндә ишләјәркән јары бөлүндү. Сабаһ гаш-дашы ҝери алмаг үчүн ҝәләҹәкләр, әҝәр әһвалаты билсәләр, мәни өлдүрәҹәкләр».
Имам (ә) башыны ашағы салыб деди: «Сәнин һаггында дуа етдим. Архајын ола биләрсән ки, онлар даһа сәнә һеч бир зијан јетирмәјәҹәк. Әксинә бу иш сәнин хејринә гуртараҹаг».
Сабаһысы ҝүн Јунус мәмурлардан бири илә ајаглары титрәјә-титрәјә һәмин кишинин евинә ҝетди. Чох кечмәдән евин јијәси ҝәлиб она деди: «Еј Јунус! Гаш-дашын үстүнә бир рәсм чәкәҹәкдин. Лакин һәмин гаш-дашын үстүндә мәним ики гызым далашырлар. Әҝәр мүмкүндүрсә, ону ики бөл вә һәр биринин үстүндә ајры-ајры нахыш сал. Бу иш үчүн сәнә ајрыҹа бир мүкафат да верәҹәјәм». Јунус «иҹазә верин бу барәдә бир аз фикирләшим» - дејә орадан чыхды вә севинҹәк имамын һүзуруна ҝәләрәк она етдији бу јахшылыг үчүн тәшәккүр етди.
ЧӘТИН ДӨВР
Имамларын өз мүбаризәләринә, еләҹә дә зүлмкар һөкмдарлара гаршы мүхалифәтләринә давам етмәләри ислам вә шиәлик тарихинин ән парлаг сәһифәләриндән сајылыр. Онларын зүлмү илә барышмамалары вә јохсулларын тәрәфини сахламалары зүлмкарлары гәзәбләндирирди.
Һәзрәт Һади (ә) һәјаты боју једди Аббаси хәлифәсини ҝөрмүшдү. Лакин о Һәзрәтин јашадығы ән ағыр дөвр Мүтәвәкклин хәлифә олдуғу дөврдүр. Чүнки Мүтәвәккил чиркин, имансыз вә шөһрәтпәрәст бир адам иди. Заһирдә өзүнү диндар ҝөстәрсә дә бу ојун, јалныз сијаси һәдәфләрини һәјата кечирмәкдән өтрү иди. Мүтәвәккил 226-ҹы һиҹри илиндә әмр етди ки, имам Һүсејнин (ә) гәбрини Фәрат чајынын сулары алтында гојараг учурдуб јериндә әкин әксинләр. Беләликлә дә о, бу әмәли илә халгы Кәрбәла шәһидләринин гәбрини зијарәт етмәкдән мәһрум гојмаг истәјирди. Мүтәвәккил јахшы билирди ки, бу гәбирләрдән һәр бири үрәји јанмыш ашигләри дүнјанын һәр тәрәфиндән өзүнә тәрәф чәкән мөһкәм бир сәнҝәрдир. Мүтәвәккил чалышырды ки, халгы Әли (ә) ханәданындан узаглашдырсын. Мүтәвәккил төрәтдији ағыр ҹинајәтдән (јәни имамы гәтлә јетирмәкдән) сонра һеч вахт раһатлығын нә олдуғуну билмәди вә нәһајәт шиә түркләр тәрәфиндән өлдүрүлдү.
ИМАМ ҺАДИ (ә) ВӘ ГЕЈБДӘН ХӘБӘРДАРЛЫҒЫ
Бир ҝүн јалтаг адамлардан бири Мүтәвәккилә белә деди: «Сиз нә үчүн мәмурларыныза имам Һадијә (ә) һөрмәт етмәләрини вә о ичәри ҝирәндә пәрдәләри галдырмалары вә гапылары ачмаларыны әмр едирсиниз? Бу ишләр сизин шәрәфинизи алчалдыр. Гој имам да башга адамлар кими ҝәлиб ҝетсин ки, халгын ҝөзүндә нүфуздан дүшсүн. Мүтәвәккил онун истәјини гәбул едиб мәмурларына әмр етди ки, имам ҝәләндә пәрдәләри галдырмајыб гапылары ачмасынлар.
Бир ҝүн мәмурлардан бириси гача-гача Мүтәвәккилин јанына ҝәлиб деди: «Имам ҝәлир, лакин һәр гапыја чатанда гапылар өз-өзүнә ачылыр вә пәрдәләр галхырлар. Бу вәзијјәт артыг һамынын диггәтини ҹәлб едиб, әҝәр белә давам етсә, имамын дәјәри вә үстүнлүјү һамыја бәлли олаҹаг, нәтиҹәдә исә сәнин һөкумәтин тәһлүкәјә дүшәҹәкдир».
Мүтәвәккил дәрһал мәмурларына әмр етди ки, имамла әввәлләр олдуғу кими давранараг о Һәзрәтә даһа артыг һөрмәт етсинләр.
ҺАГГ ЈОЛУНДА ШӘҺАДӘТ
Бир ҝүн Мүтәвәккил ушагларынын мүәллими олан ибн Сиккитдән «мәним ушагларымы чох севирсән, јохса Пејғәмбәрин ики оғлу Һәсән вә Һүсејни?» - дејә сорушду.
О, дәрһал вә ҹәсарәтлә белә ҹаваб верди: «Һәзрәт Әлинин (ә) гулу олан Гәнбәри дә сәндән вә сәнин ушагларындан даһа артыг севирәм!»
Бу заман Мүтәвәккил јериндә говрулараг илан тәкин дәрһал әмр етди ки, бу бөјүк шәхсијјәтин дилини пејсәриндән чыхарсынлар вә беләликлә ону 58 јашында икән шәһид етдиләр.
МҮТӘВӘККИЛИН ӘЛИ (ә) ХАНӘДАНЫНА ОЛАН ЕҺТИРАМСЫЗЛЫҜЫ
Мүтәвәккил исраф етмәкдә, еләҹә дә халгын сәрвәтини бош јерә хәрҹләмәкдә шөһрәт газанмышды. Һәтта ҝүнү бу ҝүн дә Самирра шәһәриндә мөвҹуд олан гүлләнин уҹалдылмасында бир милјон једди јүз мин гызыл динар пул хәрҹләмишди. Лакин бүтүн бунлара бахмајараг Пејғәмбәрин (с) өвладыны елә ағыр вәзијјәтә салмышды ки, Пејғәмбәрин гызлары Мәдинәдә ип әјирмәклә ҝүзәранларыны тәмин едирдиләр. Һәтта иш о јерә чатмышды ки, әјинләринә ҝејмәк үчүн бир дәнә тәзә палтарлары белә јох иди. Мүтәвәккил Әли (ә) өвладлары илә сәрт давраныр, Әли (ә) дүшмәнләрилә дост, еләҹә дә онлара Әли (ә) вә ханәданыны әлә салыб тәһгир етмәк үчүн күлли мигдарда пул верирди. Һәмишә јанында бир тәлхәк дә вар иди ки, ијрәнҹ рәфтарлары илә Әлини (ә) лаға гојуб Мүтәвәккили ҝүлдүрүрдү.
Мүтәвәккилин Әли (ә) өвладларына гаршы етдији һөрмәтсизлик һәтта о дәрәҹәјә чатмышды ки, бир ҝүн өз мәктубларынын бириндә Мәдинә валисинә белә јазды: «Һәр ким Әли (ә) ханәданына јардым етсә, јахуд онларла отуруб-дурса, ону ағыр шәкилдә ҹәзаландыр!»
Мүтәвәккил 243-ҹү Һиҹри-гәмәри илиндә имам Һадини (ә) Мәдинәдән Самирраја сүрҝүн етди вә о Һәзрәти оғлу имам Һәсән Әскәри (ә) илә бирликдә өмүрләринин сонуна гәдәр һәрби базасынын јанында нәзарәт алтында сахлады. Елә буна ҝөрә дә 11-ҹи имам (ә) Әскәри ләгәби илә мәшһур олду.
ИМАМЫН ЕЛМИ МӘГАМЫ
Һәзрәт Һадинин (ә) елми нүбүввәт мәктәбиндән гајнагландығы үчүн елм нуру мүбарәк үрәјинә сачылараг ону јарадылыш сирриндән хәбәрдар едирди. Онун елми һаггында бир нечә өрнәји бурада гејд едирик:
1. Бир ҝүн Рум падшаһы Аббаси хәлифәләриндән биринә белә бир мәктуб јазды: «Инҹилдә охудуғумуза ҝөрә сәмави бир сурә вардыр ки, һәр кәс ону охујуб әмәл етсә, Аллаһ ону ҹәһәннәмә атмајаҹагдыр. Бизә һәмин сурәнин һансы сурә олдуғуну јазын. Чүнки биз ону Инҹилдә тапа билмәдик».
Аббаси хәлифәси бүтүн алимләри топлајараг бу барәдә онлардан сорушду, лакин һеч бири ҹаваб верә билмәди. Хәлифә имам Һадини (ә) дә дәвәт едәрәк һәмин мәсәләни онданда да сорушду. Имам (ә) белә бујурду: «О, һәр бир мүсәлманын ҝеҹә-ҝүндүз нечә дәфә намаз үстә охудуғу “Һәмд” сурәсидир». Һәзрәт (ә) даһа сонра бир сыра әлавә изаһат да верәрәк бүтүн алимләри һејрәтдә гојду. Имамын вердији ҹавабы Рум падшаһына ҝөндәрдиләр. О да мәктубу охујараг севинди вә мүсәлманлығы гәбул етди.
ИМАМЫН ГЕЈБИ ХӘБӘРЛӘРИ
Имам Һади (ә) Аллаһ-Таала вә гејб аләми илә әлагәдар олдуғуна ҝөрә о Һәзрәтдән бәзи мөҹүзәләр ҝөрүнмүшдүр ки, Аллаһын гүдрәтиндән олан өрнәкләрдән сајылыр.
Имамын әсһабындан бири Ирагдан Мәдинәјә ҝәлиб о Һәзрәтин һүзуруна јетишмәк шәрәфинә наил олду. Һәзрәт (ә) ондан Аббаси хәлифәси Әлвасигин һалыны сорушду. О, белә ҹаваб верди: «Мән Ирагдан чыхдығым заман хәлифә сағ иди, Мүтәвәккил зинданда иди вә ибн Зәјјат халг арасында мәшһур олмшуду».
Имам (ә) исә белә бујурду: «Аллаһын истәдији олаҹаг. Достум, буну бил ки, Васиг өлүб, Мүтәвәккил онун јеринә кечиб, ибн Зәјјат исә Мүтәвәккилин әмри илә өлдүрүлүбдүр».
Имамын сәһабәси сорушду: «Нә вахт?»
Имам (ә) бујурду: «Сән Бағдаддан чыхдығын вахтдан алты ҝүн сонар».
СУАЛЛАР ВӘ ТАПШЫРЫГЛАР
1. Имамын (ә) һансы әхлаги хүсусијјәи вар иди?
2. Мүтәвәккилә нәји мәсләһәт ҝөрмүшдүләр вә имамын мөҹүзәси нәдән ибарәт олду?
3. Рум падшаһынын суалы нәдән ибарәт иди вә имамын ҹавабы нә олду?
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
