Ислам фәлсәфәси үзрә ҝөркәмли устад Гуламрза Әвани илаһи динләрин әсас миссијасы һаггында бәзи мәгамлары ифадә едиб ки, бунлары ашағыда охуја биләрсиниз:
Муса (ә), Иса (ә), Һәзрәти Муһәммәд (ә) вә диҝәр пејғәмбәрләрин (с) ҝәтирдији илаһи динләр инсаны мүтләг ҹәһаләтдән чыхартмаг вә онларын һәгигәти ҝөрән ҝөзләрини ишыгландырмаг истәјирдиләр. Аз-чох һәр кәсин инсанлары ҝөрән ҝөзү вар. Амма һәгигәти ҝөрән ҝөзә чох надир һалларда раст ҝәлинир. Әлбәттә ки, илаһи өвлијалар бу һәгигәти ҝөрән ҝөзләрә саһиб идиләр.
Илаһи динләрин ән мүһүм һәдәфи
Ибн Әрәби руһу елмә бәнзәдир ки, инсан илаһи елмлә дирилир. Гуранда да ејни мәгама ишарә едилир вә Аллаһ белә бујурур: "Һеч (күфрлә) өлү олуб дирилтдијимиз, сонра инсанлар арасында ҝәзмәк үчүн өзүнә бир нур (ислам дини) вердијимиз кәс зүлмәт ичиндә галыб орадан чыха билмәјән кимсә кими ола биләрми? Етдикләри әмәлләр кафирләрә белә ҝөзәл ҝөстәрилди" (Әнам, 122).
Аллаһын Рәсулу (с) бујурмушдур ки, "елм бир нурдур ки, Аллаһ ону истәдији шәхсин гәлбинә салыр" вә ја “Һәр шеји һәмишә Аллаһын нуру илә ҝөрән мөминин нурундан горхун". Мөвлана да дејир: “Еј мөмин, Аллаһын нуру илә ҝөрән олдун”. Онун бу ифадәси Пејғәмбәрин (с) бир һәдисинә ишарә едир ки, бујурур: “Мөминин зирәнҝлијиндән горхун, чүнки о, Аллаһын нуру илә ҝөрүр". Нур оланда инсан јолу гујудан ајыра билир вә фурган саһиби олур. Һидајәт дә һәмин һәгигәт нуру илә ҝөрмәкдир.
Бәзиләри зүлмәт ичиндә о гәдәр галыр ки, орадан чыха билмир вә иман нуруна һидајәт олмур. Гејд етмәк лазымдыр ки, илаһи әмр сонсуздур. Кимсә зүлмәтә дүшәрсә, бу илаһи әмр сонсуз олдуғу үчүн һидајәт олмаз.
Ибн Әрәби Ислам дүнјасынын бөјүк арифләриндәндир. Онун нәзәри ирфан саһәсиндә ән мүһүм әсәри мәшһур “Фусусул-Һикәм” китабыдыр. Ибн Әрәби өмрүнүн сонунда 27 фәсилдән ибарәт олан бу әсәри гәләмә алмышдыр. Һәр бир фәсилдә пејғәмбәрләрдән биринә нисбәт верилән һикмәт вардыр.
342/
