Әһли-Бејт (әлејһимус сәлам) – Хәбәр Аҝентлији АБНА-нын вердији мәлумата әсасән, Инҝилтәрә мәһкәмәси Ҹулиан Ассанҹын АБШ-а екстрадисијасына гәрар вериб. “Викилеакс” јарадыҹысыны 175 илә гәдәр һәбс ҝөзләјир. Бунунла бағлы Ассанҹын тәрәфдарлары Лондонда Али Мәһкәмәнин гаршысында етираз аксијасы кечирибләр.
Дүнја Ҹулиан Ассанҹын адыны илк дәфә 2011-ҹу илдә - АБШ дипломатларынын хидмәти јазышмалары “ВикиЛеакс” сајтында дәрҹ олунанда уҹадан ешитди. Бу һадисә даһа әввәл “ВикиЛеакс”дә јајымланан “Әфган ҝүндәлији” вә “Ираг досјеси” илә бирликдә АБШ-ын дүнјанын нәзәриндәки образыны дәјишди. Америка планетин ҝөзүнә хошаҝәлмәз симасы олан бәдһејбәт кими ҝөрүндү. Ассанҹын исә сәрҝәрдан һәјаты башлады.
Дүнја иҹтимаијјәти илк дәфә бу платформанын варлығындан хәбәр тутанда ики һиссәјә бөлүндү: бәзиләри әмин иди ки, бу ҹүр лајиһәләр дөвләт тәһлүкәсизлијини тәһдид едир, икинҹиләр исә һесаб едирди ки, вәтәндашларын мәлумат алмаг (журналистләрин исә арашдырма апармаг) һүгугларына шәраит јарадылмалыдыр.
ВикиЛеакс мөвҹуд олдуғу 15 ил әрзиндә бир чох мәхфи мәлуматларын јајылмасы үчүн платформа ролуну ојнајыб. Пентагонун Ирагдакы һәрби әмәлијјатларына даир 400 мин, Әфганыстан һаггында исә 90 мин мәхфи һесабаты мәһз орада јерләшдирилмишди. Америка әсҝәрләринин Бағдадда “Апачи” һеликоптериндән инсанлара атәш ачмасы илә бағлы видео 2010-ҹу илдә мәһз WикиЛеакс сајтында јајылмышды. О заман “Реутерс”ин ики мүхбири дә дахил олмагла, 10-а јахын адам һәлак олмушду.
Ассанҹ тәгибләрдән гуртулмаг үчүн әввәлҹә Исвечә гачды, амма бир мүддәт сонра орада зорлама илә бағлы гурама иттиһамла үзләшди. Исвечин бу саһәдәки ганунлары еләдир ки, әҝәр орада кимәсә “торба тикмәк” лазым ҝәлсә, зорлама – идеал вариантдыр. Ишин гурама олдуғу 2019-ҹу илдә рәсмән тәсдигләнди вә мәсәлә бағланды. Амма 2012-ҹи илдә Ассанҹ артыг Исвечдә гала билмәзди, буна ҝөрә дә Еквадорун Лондондакы сәфирлијиндә ҝизләнди.
Тәзјигләрә бахмајараг, “ВикиЛеакс” бош дајанмырды. Сурија илә бағлы 2,4 милјон ҝизли сәнәдин ардынҹа 2016-ҹы илдә сајт АБШ-дакы сечки кампанијасы заманы демократларын намизәди Һиллари Клинтонун командасындакы шәхсләрин 20 миндән чох електрон јазышмасыны јајмагла, нөвбәти бөјүк галмагала сәбәб олду. Јазышмалардан бәлли олурду ки, ханым Клинтон партијадахили рәгиби Берни Сандерси үстәләмәк үчүн ҝизли сөвдәләшмәләр апарыб.
Бу, Клинтонун шансыны зәдәләмәклә јанашы, Ассанҹа гаршы јени иттиһам далғасына сәбәб олду. Америка медиасы ҝизли јазымларын она русијалы һакерләр тәрәфиндән өтүрүлдүјүнү иддиа едирди. Бундан сонра АБШ-да “WикиЛеакс” террор тәшкилаты адландырылмаға башлады.
Вашингтон Ассанҹын тәһвил верилмәси үчүн Еквадора тәзјиги артырды. Нәһајәт, Еквадор һөкумәти ҹаныны гуртармаг үчүн әввәлҹә 2018-ҹи илдә Ассанжы интернетә чыхыш имканындан мәһрум етди, бу кифајәт олмајанда исә 7 ил гонаг сахладығы журналисти 2019-ҹу илдә инҝилисләрә тәһвил верди. Амма бир шәртлә. Британија һөкумәти Еквадор президенти Ленин Мореноја Ассанҹын АБШ-а тәхлијә едилмәјәҹәји һагда јазылы зәманәт вермишди. Фәгәт тәәссүф ки, бәзи дөвләт хадимләринин сөзү сәнәд гәдәр ҝүвәнли олдуғу һалда, бәзиләринин јазылы сәнәдинин гуру сөз гәдәр дә гијмәти јохдур.
Британијанын хүсуси сәрт режимә малик Белмарш һәбсханасында кечирдији ики ил Ассанҹын сәһһәтинә вә психолоҝијасына чох ағыр тәсир ҝөстәриб. Онда аутизм, клиник депрессија, интиһара мејл ҝүҹләниб.
БМТ-нин хүсуси мәрузәчиси Нилс Мелтсер 2019-ҹу илдә ики тибби експертлә Ҹулиан Ассанҹа баш чәкәндән сонра онун ағыр психоложи тәзјигләрә мәруз гојулдуғуну бәјан етмишди. Журналисти һәгигәтән дә мәнәви ҹәһәтдән өлдүрүбләр...
Мараглы бир детал: “Сәрһәдсиз репортјорлар” ики ил әввәл Ҹулиан Ассанҹын азадлыға бурахылмасыны тәләб етмишди. Амма веҹинә алан олмады.
АБШ Ассанҹын екстрадисијасыны чохдан тәләб едирди. 2021-ҹи илин јанварында Лондон мәһкәмәси “Wикилеакс” јарадыҹысынын психи сағламлығы илә бағлы нараһатлыглары әсас ҝәтирәрәк, бу екстрадисијанын гејри-мүмкүн олдуғуна гәрар вермишди. Америка тәрәфи апеллјасија шикајәти верәрәк, Лондону әмин етди ки, Ассанҹын екстрадисијасы һалында Бирләшмиш Штатлар ону “екстремал вә тәҹрид олунмуш шәраитдә сахламајаҹаг”. Ејни заманда, онун вәтәни Австралијада истәнилән гәдәр галмасына разы олаҹаг. АБШ-ын тәмсилчиси, һүгугшүнас Ҹејмс Лјуис билдириб ки, АБШ мәһкәмәнин нараһатлығына ҹаваб олараг Лондона “зәманәтләр пакети” тәгдим едиб.
Мәһкәмә АБШ һакимијјәтинин вердији шикајәтә октјабрын сонунда бахмаға башлады. Ассанҹын вәкили Едвард Фитсҹералд билдириб ки, Вашингтонун вәдләри “гејри-мүәјјәндир” вә журналист екстрадисија олунарса, “екстремал изолјасија шәраитиндә сахланаҹағыны” истисна етмәк олмаз.
Русијалы дипломат вә политолог, Авропа Шурасы Парламент Ассамблејасынын үзвү Серҝеј Марков Ассанҹын екстрадисијасыны “утанҹын апофеозу” адландырыб. “Мәһз Үмумдүнја Инсан Һүгуглары Ҝүнүндә вә АБШ-ын рәһбәрлик етдији Демократија Саммитинин кечирилдији бир ҝүндә Лондон мәһкәмәси демократијаја зәрбә олан сијаси гәрар гәбул етди. АБШ ҹинајәтләрини ифша етдијинә ҝөрә Ассанҹдан гисас алмаг истәјир. О, дүнјанын әсас сијаси мәһбусуна чевриләҹәк. Бирләшмиш Штатлар демократијанын зирвәсиндән учурума тулланыр. Дүнјада демократија даһа да азалаҹаг. Бунун ҝүнаһкары АБШ-дыр”, - о билдириб.
Надир Гулијев
Диггәт: Хәбәрдән Истифадә Етдикдә Мәнбәјә Истинад Лазымдыр!
