Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән, Һиҹри Гәмәри тарихи илә 28 Сәфәр ајы Бөјүк Ислам Пејғәмбәри, аләмләрин Рәһмәти һәзрәти Муһәммәд ибн Абдуллаһ (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) илә бөјүк нәвәси, Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) нүмајәндәси, али мәгамлы сәһабәси, үммәтин икинҹи Рәһбәри һәзрәти Һәсән ибн Әлинин (әлејһимә сәлам) шәһадәт ҝүнүдүр.
Биз АБНА олараг бу һүзүнлү ҝүн мүнасибәти илә, башда Имам Заман (Аллаһ онун шәрәли ҝәлишини тезләшдирсин) һәзрәтләри олмагла һаг нүмајәндәси Вәлијји Фәгиһ Имам Хаменеи ҹәнабларына, Али Мәгамлы Тәглид Мәрҹәләринә вә бүтүн бәшәријјәтә дәрин һүзн илә баш сағлығы веририк.
Бу мүнасибәт илә сајтымызын зијарәтчиләринә әзиз Ислам Пејғәмбәри һәзрәти Муһәммәд ибн Абдуллаһын (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) вә Имам Һәсән Муҹтәбанын һәјаты барәдә гыса анлајыш веририк.
Ислам Пејғәмбәри һәзрәти Муһәммәд ибн Абдуллаһын (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) һәјаты.
Ушаглыг дөврү
Бөјүк Ислам Пејғмбәри һәзрәти Мәһәммәд ибн Абдуллаһ (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) анадан олдуғу ил Амул Фил илинин әввәли, Рәбиул Әввәл ајынын 17-си, милад тарихи илә, ерамызын 570-ҹи или сајылыр. Һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) һәлә еркән икән јетим галмышдыр. Атасы һәзрәти Абдуллаһ (әлејһи сәлам) ушаг анадан олмаздан әввәл вәфат етмиш, анасы Аминә исә һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) алты јашында оларкән өлмүшдүр. Анасынын өлүмүндән сонра Пејғәмбәрә бабасы бахырды. Ики ил, сонра исә, бабасы Әбдүл Мүтталиб вәфат етмишдир. Онун вәфатындан сонра јетим галмыш ушаға әмиси һәзрәти Әбу Талиб (әлејһи сәлам) гајғы ҝөстәрмәјә башламышдыр. Һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) ону мәһәббәт вә гајғы илә сахлајан бабасына вә әмисинә бүтүн өмрү боју дәрин миннәтдарлыг һисси бәсләмишдир.
Он ики јашында икән һәзрәти Мәһәммәд Пејғәбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) меһрибан вә пак әмиси һәзрәти Әбу Талибин (Аллаһын сәламы она олсун) тиҹарәт ишләри илә, әлагәдар олараг узаг Шама (Сурија, Фәләстин вә Ливана) ајларла давам едән сәфәриндә иштирак етмишди. Әрәбистан јарымадасынын һүдудларындан кәнарда өзүнүн бу илк сәјаһәти заманы о, өзү үчүн јени олан, билаваситә доғулуб боја-баша чатдығы бүтпәрәст гәбилә-тајфа мүһити илә чох бөјүк тәзад тәшкил едән христиан, јәһуди вә диҝәр дини иҹмаларын дүнјасы илә тәмасда олмушдур.
Ҝәнҹлик дөврү
Һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) 21 јашы тамам оланда о, Мәккә ҹәмијјәти ичәрисиндә Әмин (сәдагәтли, етибарлы адам) кими ад чыхармышды. Һәзрәти Әбу Талибин (әлејһи сәлам) мәсләһәти илә һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) Хүвәјлид ибн Әсәдин гызы, варлы, субај вә ҝәнҹ гадын һәзрәти Хәдиҹәнин (әлејһа сәлам) јанында пиркешлик (тиҹарәт ишләрини идарә едән шәхс) вәзифәси алыр.
Аилә һәјаты
595-ҹи илдә һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) Ханым Хәдиҹә (сәламуллаһи әлејһа) илә евләнмишдир. Һәмин вахт һәзрәти Хәдиҹәнин 27-28 јашы вар иди вә ханым Хәдиҹә Пејғәмбәр илә евләнмәмишдән өнҹә субај олмуш һеч ким илә аилә һәјаты гурмамышдыр. Пејғәмбәрин бүтүн јахын адамлары арасында биринҹи олараг һәзрәти Хәдиҹә (сәламуллаһи әлејһа) онун пејғәмбәрлијинә инаныб иман ҝәтирмиш вә јени дин – Ислам дини уғрунда мүбаризәнин чох чәтин башланғыҹында Бөјүк Ислам Пејғәмбәринә көмәк етмәк гүввәсини вә варидатыны әсирҝәмәмишдир. Һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) бунун мүгабилиндә Хәдиҹәјә бөјүк мәһәббәт, дәрин миннәтдарлыг вә һөрмәт һисси бәсләмишдир. Хәдиҹә илә өмүр сүрдүјү 25 ил әрзиндә о, башга һеч бир гадынла евләнмәмишдир.
Һәзрәти Хәдиҹә (сәламуллаһи әлејһа) һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәрдән (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) ики оғлан вә бирҹә дүрданә гыз доғмушдур. Ики јашында өлән бөјүк оғлунун ады һәзрәти Гасим (әлејһи сәлам) иди. Икинҹи оғлу Абдуллаһ да көрпә јашында икән өлмүшдүр. Һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) нәслини давам етдирән јалныз онун Ханым Фатимә (сәламуллаһи әлејһа) адлы гызы олмушдур.
Илк вәһј
Һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) 40 јашында икән тез-тез Мәккә јахынлығындакы Һирә мағарасына чәкилиб (хүсусән ҝеҹәләр) дини дүшүнҹәләр едир вә ибадәтлә мәшғул олурду. Белә мәгамаларын бириндә Һз.Мәһәммәд инсанлара һәгиги сөзү – Аллаһын сөзүнү охумағы башламаг һаггында она әмр верән һәзрәти Ҹәбраили (әлејһи сәлам) ҝөрүр. Вәһј Мәләки она Аллаһын сөзүнү адамлара чатдырмағы бујурур.
Һз.Мәһәммәд Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) биринҹи олараг данышыгсыз Аллаһ Тәаланын Елчиси кими таныјан һәзрәти Хәдиҹә (әлејһә сәлам), өз әмиси оғлу Әбу Талибин оғлу һәзрәти Әли (она вә пак атасы Әбу Талибә Аллаһын сәламы олсун) вә оғуллуға ҝөтүрдүјү Зејд (ризвануллаһ) олмушлар. Тезликлә һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) 50 нәфәрдән артыг олмајан, әсасән онун гоһум-әграбасындан ибарәт олан дәстәси Мәккә ҹәмијјәтинин галан һиссәсинин, илк нөвбәдә дә нүфузлу гүрејшлиләрин ашкар әдавәтинә, демәк олар, дүшмән мүнасибәтинә раст ҝәлди. Онун тәрәфдарларынын он бир нәфәрининин (аиләликҹә) Һәбәшистана тәҹили көчмәси дә буну кифајәт гәдәр ашкар сүбут едир.
Давамчылары
Өз мәрдлији, ҹиддијјәти вә сәмими фәдакарлығы илә шөһрәт газанмыш Һәмзә јени дини иҹмаја гошуланда бу иҹманын мөвгеји хејли мөһкәмләнди. Бунунла бирликдә гүрејшиләрин һәмин иҹмаја вә илк нөвбәдә онун имамы Һз.Мәһәммәдә дүшмәнчилији артды. 610-ҹу илдән 620-ҹи иләдәк дөврү әһатә едән ониллик Мәккәнин әнәнәви бүтпәрәст ҹәмијјәти илә јени тәкаллаһлы динин – Һз.Мәһәммәдин фәал тәблиғ етмәјә башладығы Ислам дининин тәрәфдарлары арасында арды-арасы кәсилмәјән чәкишмәләрлә долу олмушдур. 620-ҹи илдә һәзрәти Хәдиҹәнин (сәламуллаһи әлејһа) вә бундан бир гәдәр, јәни ики ај сонра ҹәнаб Әбу Талибин (әлејһи сәлам) вәфаты мүбаризәнин кәскинлијини даһа да артырды. Белә сон дәрәҹә сәдагәтли көмәкчиләрини итирән, өз гәбиләси тәрәфиндән демәк олар тамамилә тәрк едилән һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) Мәккәдән тәгрибән јүз километр шәрг тәрәфдә јерләшән Таифдә көмәк ахтарыб тапмаға чалышды, лакин мүвәффәгијјәтсизлијә уғрады.
Пејғәмбәрә көмәк әслиндә ҝөзләмәдији јердән – әввәлҹә Јәсрибдән, даһа доғрусу Јәсрибин Хәзрәҹ вә Овс гәбиләләриндән ҝәлди. Һәмин гәбиләләрин он ики нүмајәндәси һәр ил Мәккәјә әнәнәви зијарәтә ҝәлән бүтпәрәстләрин иллик зәвварлыг мөвсүмләринин бириндә Бөјүк Ислам Пејғәмбәри һәзрәти Мәһәммәд ибн Абдуллаһ (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) илә ҝөрүшмүш, онун тәлимини гәбул едиб, она садиг галаҹагларына вә јардым ҝөстәрәҹәкләринә анд ичмиш вә буна ҝөрә дә сонралар фәхри әнсар рүтбәси алмышдылар. Нөвбәти зәвварлыг мөвсүмүндә бу анд ичмә тәкрар едилмиш, лакин бу дәфә анд ичмә мәрасиминдә һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) јетмиш јәсрибли тәрәфдары иштирак етмишди. Һәмин андичмәдә онлар Ислам Пејғәмбәринә (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) сөз вердиләр ки, онуну дининә риајәт етмәклә јанашы, һәм дә бу дини һәјатлары баһасына горујаҹаглар.
Илк өнҹә һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) тәлиминин сәдагәтли тәрәфдарлары (онун әсһабәләри) аиләләри илә бирликдә Јәсрибә кичик групларла вә гүрејшиләрдән хәлвәти олараг көчдүләр. Онлардан, јәни Јәсрибә көчән илк Мүсәлманлардан (мүһаҹирләрдән) сонра исә Бөјүк Ислам Пејғәмбәри һәзрәти Мәһәммәд (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) өзү дә аиләси вә ән јахын адамлары илә бирликдә мәшһур һиҹрәтини етди. 622-ҹи ил ијулун 26-да баш верән һәмин һадисә Мүсәлман Ерасынын башланғыҹ нөгтәси, даһа сонра Имам Әлинин ҝөстәриши илә, рәсми Мүсәлман тәгвиминин башланғыҹы олду.
53 јашлы Һз.Мәһәммәдин көчдүјү шәһәр сонрадан Мәдинә (Пејғәмбәрин шәһәри) адландырылаҹаг. Јәсрибә көчмәси онун иҹтимаи статусуну көкүндән дәјишдирди. Мүсәлманларын һәјат тәрзи вә јени динин башлыҹа ајинләри һаггында бүтүн әсас ҝөстәришләри дә һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) өз пејғәмбәрлијинин мәһз Мәдинә дөврүндә јаратмышдыр.
Һз.Мәһәммәдин әтрафында бирләшмиш мүһаҹирләр (Мәккәдән Јәсрибә көч едәнләр) вә әнсарлар (Ислам Пејғәмбәринә (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) иман ҝәтирән вә она ҹанла башла јардымчы олан Јәсриб әһалиси) Мәдинәдә өз иҹмаларыны – үммәти јаратдылар. Үммәт Әрәбистан јарымадасында о вахтадәк әнәнәви олан гәбилә-тајфа бирликләриндән фәргли олараг ган гоһумлуғу әсасында дејил, ејни дини тәлимә мәнсуб олмаг әсасында гурулмушду. Бу иҹма теократик тәшкилат иди, һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) ејни заманда иҹманын һәм дини, һәм дә дүнјәви башчысы ролуну ојнајырды.
Һиҹрәтдән сонра
Һиҹрәтин икинҹи или Бөјүк Ислам Пејғәмбәри (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) Аллаһ Тааланын һөкмү илә гибләни дәјишдирди, намаз гыларкән үзү Гүдсә тәрәф дејил, Мәккәдәки Кәбә мәбәдинә тәрәф тутмағы әмр етди.
Һәзрәти Муһәммәд Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) Мәдинә (Јәсриб) шәһәриндә 8 ил давамлы тәбиғ етмәси вә Ислам Һакимијјәтинә башчылығы дөнәминдә башда Бәни Үмәјјә тајфасы вә Әбу Сүфјан олмагла Мәккә мүшрикләри вә Мәдинәдә јашајан араны гатан һијләҝәр јәһуди гәбиләләринин һүҹумларыны дәф етмәк вә онлара гаршы амансыз тәдбирләр апармышдыр. Нәһајәт Һиҹрәтин 8-ҹи илиндә милады тарихи илә, 630-ҹу илдә Мәккә вурушмасыз һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәрә (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) тәслим олду.
Бөјүк Ислам Пејғәмбәри һәзрәти Мәһәммәд (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) шәһәрә зәфәрлә дахил олса да, әввәлләр мәккәлиләрә вердији башлыҹа вәдләри јеринә јетирди. Мәккә һәгигәтән сүрәтлә јајылмагда олан ислам дининин мәркәзинә чеврилди. Һәзрәти Әли (әлејһи сәлам) Ислам Пејғәмбәринин ҝөстәриши илә, Пејғәмбәрин чијинләринә чыхараг Кәбәдәки бүтүн чохаллаһлылыг бүтләри вә рәмзләри (Гара даш истисна олмагла) дағытды даһа сонра исә Аллаһын ҝөстәриши илә Кәбә еви јени динин баш зијарәтҝаһына чеврилди.
Өмрүнүн сонлары
Мәккәнин тәслим олмасындан сонракы ил, һиҹрәтин доггузунҹу или Мүсәлман тарихинә "елчиликләр или" кими дахил олмушдур. Рәвајәтә ҝөрә, бүтүн Әрәбистанын бәдәви тајфалары һәмин ил һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәрә (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) табе олдугларыны вә онун динини гәбул етмәјә һазыр олдугларыны билдирмәк үчүн бир-биринин ардынҹа Мәдинәјә сәлаһијјәтли нүмајәндәләр ҝөндәрмәјә башламышдылар.
Һиҹрәтин онунҹу илиндә, мүгәддәс зилһиҹҹә ајынын 8-дә (632-ҹи илин март ајында) һәзрәти Мәһәммәд Пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) бүтүн аиләсинин вә Әрәбистан Јарымадасындакы әксәр Мүсәлманларын мүшајиәти илә Мәккәнин мүгәддәс јерләринә өзүнүн илк вә јеҝанә там зијарәтинә јолланды. Бу "Бөјүк Һәҹҹ" (әл-Һәҹҹ әл-әкбәр) тарихә Һиҹҹәт әл-Вида (Видалашма Һәҹҹи) ады илә дахил олмушдур. Бу тәдбирдә үмумиликдә 350 мин инсанын иштирак етдији билдирилир. Һабелә гејд олунан тәдбир Ислам дининин мәркәзи кими Мәккәнин ролуну гәти сурәтдә тәсдиг етди. Һәмин ил Вида Һәҹҹин әмәлләри јеринә јетирилдикдән сонра, зил Һиҹҹә ајынын 18-дә Гәдир Хум чөлүндә Аллаһ Тәаланын әмри илә Ислам Пејғәмбәри (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) һәзрәти Әли ибн Әбу Талиби (әлејһи сәлам) өзүндән сонра Аллаһ Тәаланын јер үзүндәки Хәлифәси вә үммәтин имамы тәјин етди. Бүтүн Мүсәлманлар һәзрәти Әли (әлејһи сәлам) илә биәт етдиләр. Илк биәт едәнләр исә Әбу Бәкр, Өмәр вә Осман олду. Беләликлә дә, Ислам Пејғәмбәри (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) бөјүк бир мәһарәтлә сонунҹу миссијасыны һәјата кечиртди.
Видалашма һәҹҹиндән үч ај сонра, 632-ҹи илин ијун ајында Һз.Мәһәммәд габагҹадан она зәһәр васитәси илә, олунмуш суи-гәсд нәтиҹәсиндә дүнјасыны дәјишәрәк Шһадәтә јетирилди. Мәдинә шәһәриндә, Шәһадәтә јетирилдији евиндә, һәјат јолдашы Аишә бинти Әбу Бәкирин отағында дәфн олунду.
Имам Һәсән Муҹтәбанын (ә) һәјаты
Һәзрәт Имам Һәсән (әлејһи сәлам) Һиҹрәтин 2-ҹи илиндә, Рамазан ајынын 15-дә Мәдинә шәһәриндә дүнјаја ҝәлмишдир. О, 7 илдән бир гәдәр артыг Пејғәмбәри (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) ҝөрмүш вә онун меһрибан ағушунда бөјүмүшдүр. Бу исә, Имам Һәсән Муҹтбанын Ислам Пејғәмбәринин ән бөјүк сәһабәләриндән бири олдуғунун ачыг ҝөстәриҹисидир. “Мүбаһилә” ајәсиндә (“Али-Имран” сурәси, ајә 61) “оғулларымыз” тәбиринин имам Һәсән (ә) вә гардашы имам Һүсејн (ә) барәсиндә ишләдилмәси, еләҹә дә, “Тәтһир” ајәсинин Әһли-бејт (ә) һаггында назил олмасы онлар үчүн әбәди бир ифтихар олуб, паклыг вә мүгәддәсликләрини ҝөстәрән ајдын бир сәнәддир. Анасы һәзрәти Фатимә (сәламуллаһи әлејһа) Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) Шәһадәтиндән сонра үч ајдан сонра бәзи сәһабәләр тәрәфиндән Шәһид едилмишдир. Беләлик лә дә, Имам Һәсән Муҹтәба (әлејһи сәлам) атасы Имам Әлинин (әлејһи сәлам) тәрбијәси алтында бөјүмүшдүр.
Имам Һәсән (әлејһи сәлам) атасынын Шәһадәтиндән сонра Аллаһын әмри вә атасынын вәсијјәти әсасында Имамәт мәгамына наил олду. О заһирдә дә хилафәт мәгамында иди (бу мәгам 6 ај мүддәтиндә давам етди) вә о мүсәлманларын ишләрини идарә едирди. Бу мүддәтдә Имам Әли (әлејһи сәлам) вә онун өвладлары илә гаты дүшмән олан, узун илләрдән бәри хилафәтә ҝөз дикән Мүавијә (әввәлҹә үчүнҹү хәлифәнин интигамыны алмаг бәһанәсилә, сонра исә ашкар хилафәт иддиасы илә) мүһарибәјә башлајыб Имам Һәсәнин (әлејһи сәлам) хилафәт мәркәзи олан Ирага гошун јеритди. Тәрәфләр арасында мүһарибә башланды. Имам Һәсәнин (әлејһи сәлам) орду башчылары Мүавијә тәрәфиндән ҝөндәрилән јүксәк мәбләғдә пулла сатын алынды вә орду дахилинә тәфригә дүшдү; нәһајәт о һәзрәт сүлһ мүгавиләси имзаламаға мәҹбур олду вә габагҹадан өзү тәрәфиндән ирәли сүрүлән мүәјјән шәртләрлә заһири хилафәти Мүавијәјә һәвалә етди. Һәмин шәртләрдән бири дә бу иди ки, Мүавијәнин вәфатындан сонра хилафәт јенидән имам Һәсәнә гајытмалы, аиләсинин вә шиәләрин тохунулмазлығы һәр бир ҹәһәтдән тәмин олунмалы иди. Мүавијә бу јолла ислам хилафәтини әлә кечирди. Сонра Ирага дахил олду, рәсми вә үмуми бир чыхышда сүлһ маддәләрини ләғв етди вә мүмкүн олан һәр бир васитәдән истифадә едәрәк Әһли Бејтә (әлејһим сәлам) вә онун Шиәләринә ән ағыр ишҝәнҹә тәзјигләри рәва ҝөрдү.
Имам Һәсән (әлејһи сәлам) он ил давам едән имамәтинин бүтүн дөврүнү сон дәрәҹә иртиҹачы вәзијјәтләрдә, ағыр вә шиддәтли һадисәләрдә јашады. Онун һәтта өз евиндә белә тәһлүкәсизлији јох иди.
Имам Һәсәнин (ә) фәрди хүсусијјәтләри
Сүннү вә шиәләр Пејғәмбәрдән (сәлләлаһу әлејһи вә алиһ) рәвајәт етмишләр ки, о һәзрәт Имам Һәсән вә Һүсејн (әлејһимә сәлам) барәсиндә белә бујуруб: "Мәним бу ики өвладым гијам етсәләр дә, етмәсәләр дә имамдырлар.” (Онларын заһири хилафәт мәгамында олуб-олмамаларындан асылы олмајараг, имамәт мәгамына малик олмаларына ишарәдир.)
Имам Һәсән (ә) камиллик јолуну ҝетмәк истәјәнләрә фәрди вә иҹтимаи симасы илә бәнзәрсиз бир бәләдчи ола биләҹәк бәшәријјәт символларындан биридир. Бу һагда нәгл едилән рәвајәтләри әтрафлы шәкилдә бурада гејд едә билмәдијимиздән, бир нечәси илә кифајәтләнирик.
Имам Һәсән (әлејһи сәлам) бујурмишдур: “Аллаһын евинә пијада ҝетмәдијим һалда, Аллаһымла ҝөрүшмәкдән һәја едирәм.” Буна ҝөрә дә, о һәзрәт ијирми дәфә Мәдинәдән Мәккәјә пијада ҝетмишди. (“Әхбари-Исфаһан”, Әбу Нәим Исфаһани, ҹ.5, с.44.) Јенә нәгл олунмушдур: “Имам Һәсән (ә) ијирми беш дәфә пијада олараг һәҹҹ сәфәринә ҝетди.” (“Тарихи-хуләфа”, Сүјути, с.73.)
О һәзрәтин диггәтә чарпан ән өнәмли хүсусијјәтләриндән бири дә, тарихчиләрин дилиндә дастан олмуш хејирхаһлығы вә ҹомәрдлији иди. Бир рәвајәтдә белә дејилир: “Бир нәфәр о һәзрәтин һүзуруна ҝәләрәк мөһтаҹ олдуғуну билдирди. Имам “еһтијаҹыны јазыб ҝәтир” – дејә бујурду. О, јазыб ҝәтирдикдә, еһтијаҹындан икигат артығыны она әта едәрәк разы салды. (“Әл-мәһасин”, Бејһәги, с.55.)
О һәзрәтин әхлаги хүсусијјәтләриндән бири дә, сәбирли вә јумшагхасијјәтли олмасы, рија вә өзүнүҝөстәрмәкдән чәкинмәси иди. Бу һагда да бир чох һәдисләр нәгл едилмишдир ки, биз бурада онлардан садәҹә бири илә кифајәтләнирик:
Бир нәфәр шамлы дејир: “Бир ҝүн Мәдинәдә чох ҝөзәл вә јарашыглы симаја саһиб олан, әјнинә тәмиз палтар ҝејинән вә бәзәдилмиш бир гатыра минән бир шәхси ҝөрдүм. Ким олдуғуну сорушдугда, “Һәсән ибн Әли ибн Әбу Талибдир (ә)” – дедиләр. Бу заман гәзәб атәши бүтүн бәдәними бүрүдү вә Әли ибн Әбу Талибин (ә) белә бир өвлада саһиб олдуғуна гысгандым. Јанына ҝедиб “Сән Әбу Талибин оғлусанмы?” – дејә сорушдугда, “Мән Әбу Талибин оғлунун оғлујам!” – дејә бујурду. Елә һәмин анда ону тәһгир вә сөјүш јағышына тутдум. Сөзләрими битирдикдән сонра, о, “Бу шәһәрдә гәрибсәнми?” – дејә мәндән сорушду. Дедим: “Бәли, гәрибәјәм.” Бујурду: “Мәнимлә ҝәл, әҝәр евин јохдурса, галмаға јер верәр, пулун јохдурса, көмәк едәр вә бүтүн еһтијаҹыны өдәјәрәм.” Ајрылыг вахты јер үзүндә о һәзрәтдән даһа чох кимисә севмәдијим дујғусу илә ондан ајрылдым.” (“Әл-камилу фи зуәфаир-риҹал”, Ибн Әдиј, ҹ.3, с.1187.)
Ислам нөгтеји-нәзәриндән варлы вә имканлы шәхсләр касыб вә имкансыз шәхсләрә гаршы бөјүк мәсулијјәт дашыјырлар. Дәрин мәнәви әһдләр вә мүсәлманлар арасында бәргәрар олмуш дини гардашлыглара әсасән, варлылар касыбларын еһтијаҹларыны мүмкүн гәдәр тәмин етмәјә чалышмалыдырлар. Ислам Пејғәмбәри (с) вә дини рәһбәрләр (имамлар) бу барәдә тәкҹә сифариш дејил, һәм дә һәр бири өз заманында инсансевәрлик нүмунәси олмушлар.
Икинҹи имам елм, тәгва, заһидлик вә ибадәтлә јанашы, өз дөврүнүн сәхавәтли шәхси, мәзлумларын вә мискинләрин көмәкчиси кими танынмышдыр. О һәзрәтин вүҹуду дәрдли үрәкләрин, имкансызларын пәнаһы, еһтијаҹы оланларын үмид јери иди. Белә ки, бир касыб белә онун евиндән әлибош ҝери гајытмазды. Гәлби сынмыш һәр һансы бир шәхс дәрдини она ачыб сөјләсәјди, Имам (ә) онун дәрдинә мүтләг бир мәлһәм гојарды. Һәтта бәзи вахтлар имкансыз шәхс өзү еһтијаҹыны демәздән габаг Имам (ә) онун еһтијаҹыны өдәјәр вә она утанмаға иҹазә вермәзди.
Имам Һәсәнин (ә) Шәһадәти
Атасынын шәһадәтиндән сонра (һиҹрәтин 40-ҹы илиндән) он ил мүддәтинә гәдәр Мүсәлманлара Имамлыг етмиш вә нәһајәт, Һиҹрәтин 50-ҹи илиндә милади тарихи илә 669-ҹу илдә Мүавијәнин һијләси илә Имам Һәсән (әлејһи сәлам) гырх сәккиз јашында өз һәјат јолдашы Ҹөдә бинти Әшәс ибн Гејс тәрәфиндән зәһәрләтдирилди.
Тарихдә бу фаҹиә ачыг-ашкар гәләмә алынмышдыр. Бу ҹинајәт белә һәјата кечирилди: Мүавијә һијләҝәрҹәсинә бир суи-гәсд тәшкил едәрәк Әшәс ибн Гејсин гызындан (имам Һәсәнин (ә) һәјат јолдашы) истифадә етмәклә Имамы зәһәрләјәрәк шәһадәтә јетирди.
Тәбәри имам Һәсән Мүҹтәбаја (әлејһи сәлам) дәфәләрлә зәһәр верилмәсинә бахмајараг, һәр дәфә хилас олдуғуну, лакин сонунҹу дәфә ҹијәри парчаланараг ағзындан ҝәлдији вә бу јолла шәһид олдуғуну Үммү Бәкр бинти Мүсәввәрдән нәгл етмишдир. (“Әл-мунтәхәбу мин зејлил-музил”, Тәбәри, с.514, Мисир, “Дарул-мәариф” чапы.)
О һәзрәтин дәфн мәрасиминдәки мәзлумијјәти диггәти даһа чох ҹәлб едир. Имам Һәсәнин (ә) јахынлары вә шиәләри о һәзрәти өз вәсијјәтинә ујғун олараг, Ислам Пејғәмбәринин (с) мәзары кәнарында дәфн етмәк истәдикдә, Бәни-Үмәјјәдән бир групу Пејғәмбәрин (с) зөвҹәси Ајишә илә бирликдә буна гаршы чыхды. Бу заман Мәрван ибн Һәкәм бу фитнәкарларын арасындан сәсләнәрәк деди: “Осман “Бәги”нин ән узаг бир јериндә дәфн едилдији һалда, Һәсән ибн Әлинин (ә) Рәсулуллаһын (с) евиндә дәфн едилмәсинә иҹазә верәҹәјимизи санырсынызмы?” (“Әл-мәнагиб”, Ибн Шәһр Ашуб, ҹ.2, с.175.)
Фитнәкар шәхс гатыра минәрәк мирас јолу илә Пејғәмбәрин (ә) евинә саһиб олдуғуну иддиа едир вә ҹаны баһасына олса белә, имам Һәсәнин (ә) Рәсулуллаһын (с) гәбринин кәнарында дәфн едилмәсинә мане олаҹағыны билдирирди. Бу кәдәрли һадисәдән сонра имам Һәсәни (ә) “Бәги” гәбиристанлығында дәфн етдиләр.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
