Әһли Беjт (әлеjһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлиjинин вердиjи хәбәрә әсасән, АБШ Дөвләт Департаменти вә Милли Демократиjа Институтунун кечмиш әмәкдашы Ели Ловелj Азәрбаjҹанда һазыркы сиjаси-игтисади дуруму тәһлил едиб.
“Азәрбаjҹанда авторитар һакимиjjәтин мөвҹудлуғу узунмүддәтли инвестисиjалар үчүн тәһлүкәдир” башлыглы аналитик jазыда мүәллиф Азәрбаjҹанда диктатура режиминин мөвҹудлуғуну өлкәнин стабил ҝәләҹәjи бахымындан ҹидди тәһлүкә кими гиjмәтләндириб. Мәгалә “Ҝлобалрискинсиҝһтс” (Голобал Риск Тәһлилләри) тәшкилатынын саjтында jаjымланыб:
***
Азәрбаjҹанда хариҹи инвестисиjалар имканы вә ҝеосиjаси мәсәләләр бу өлкәдә сиjаси ислаһатлара даир беjнәлхалг чағырышлара үстүн ҝәлир. Өлкә инвесторлар үчүн арзуолунандыр. Амма геjд еләмәк лазымдыр ки, өлкәнин тәбии еһтиjатларына диктатор Ылһам Әлиjев нәзарәт едир. Хүсусән, бу вәзиjjәт нефт ширкәтләрини чәкиндирир.
Әлиjевин сиjаси системә сәрт нәзарәти ширкәтләрә бүрократик манеәләри раһат ашмаға имкан верир. Бу да өлкәдә демократик системин олмамасынын ҝөстәриҹисидир. Азәрбаjҹанда парламент Әлиjев идарәчилиjинин, һеч бир сәлаһиjjәти олмаjан әлавәсидир. Бу гурум гаршысына гоjулан нефт мүгавиләләрини бирҹә дәфә дә ҝери гаjтармаjыб. Һәтта тәфтиш едә дә билмир.
Азәрбаjҹанын енержи еһтиjатлары хариҹиләр үчүн ҹәлбедиҹидир. Русиjадан нефт асылылығыны азалтмаг истәjән Авропа үчүн Азәрбаjҹан (Түркиjә васитәсилә енержи дашыjыҹыларынын өтүрүлмәси бахымындан) гиjмәтли алтернатив мәнбә ролуну оjнаjыр. Амма өлкәдәки вәзиjjәт инвесторлар үчүн стабил ола билмәз. Чүнки узунмүддәтли перспектив бахымындан инвесторлар үчүн ҹидди проблемләр олаҹаг.
Азәрбаjҹан кими авторитар өлкәләр маһиjjәт етибарилә геjри-стабил олур. Баланслашдырылмыш систем, һакимиjjәт бөлҝүсү, ганунун алилиjи, мүстәгил мәһкәмә системи, азад медиа jохдурса, инкишафы неҹә тәмин еләмәк олар? Диҝәр тәрәфдән, авторитар рәһбәр иҹтимаи рәjлә һесаблашмадан сиjасәт апаранда бу ҹүр сиjасәтин чох пис фәсадлары олур.
Дахили геjри-стабиллиjин диҝәр бир сәбәби һакимиjjәтин дәjишмәмәси, сиjаси мүбаризәнин олмамасыдыр. Авторитар режимләр сосиал етиразлар, сиjаси проблемләр баш верәндә дәрһал репрессиjалара әл атыр. Сон нәтиҹәдә jа онлар һакимиjjәтдән деврилир, jа да өлкә сиjаси-игтисади зәлзәләләрлә хаоса jуварланыр. Репрессиjа илләри екстремист үнсүрләри ҝүҹләндирир вә онлар вәзиjjәтә нәзарәти әлә алмаға чалышырлар. Бу jердә Ыран jада дүшүр.
Нәһаjәт, бир чох һалларда диктаторлар өзләрини халга борҹлу саjмасалар да, хариҹи гүввәләрә өзләрини борҹлу билирләр. Бир адамын шылтаглығындан асылы өлкәдә узунмүддәтли стабилликдән данышмаг олмаз.
Азәрбаjҹанда реҝионал вә етник мүнасибәтләр мүстәвисиндә ҝәләҹәкдә геjри-стабиллик еһтималы артыр. Груплар арасында ҝәрҝинлик нәтиҹәсиндә кимләрисә мүдафиә едән вә jа кимләрләсә рәгабәтдә олан екстремист үнсүрләр меjдана чыха биләр.
Азәрбаjҹанда сиjаси системин характери 9 октjабрда - өлкәнин Мәркәзи Сечки Комиссиjасы һәлә сәсвермә башламамыш сечкинин нәтиҹәләрини мобил програм васитәсилә jаjанда бир даһа үзә чыхды. Һәрчәнд, буна һеч ким тәәҹҹүбләнмәди. Артыг он илдир ки, һакимиjjәтдә олан Әлиjев 84,55 фаиз сәслә jенидән президент олду.
Енержи секторуна бирбаша хариҹи инвестисиjаларын ахыны Әлиjев идарәчилиjиндә олан шәбәкәнин һимаjәсилә һәjата кечирилир. Азәрбаjҹанда jүрүдүлән сиjасәт нәтиҹәсиндә өлкә тамамилә нефт ҝәлирләриндән асылы вәзиjjәтә дүшүб. Азәрбаjҹанда узунмүддәтли сабитлик алтернатив сәнаjенин инкишафы, ҝәлирләрин әдаләтли бөлүшдүрүлмәси вә демократик сиjаси системин гурулмасындан асылыдыр. Өлкәдә динҹ вә тәдриҹи сиjаси трансформасиjа просеси ҝетмәлидир.
Енержи инвесторлары Гафгазын бу ән бөjүк өлкәсиндән тез вә асан ҝәлир әлдә етмәjә чалышырлар. Амма jахшы оларды ки, беjнәлхалг иҹтимаиjjәт бу өлкәнин ҝәләҹәjинә даһа фәргли jанашсын. Потенсиал енержи мәнбәjи кими Азәрбаjҹанын jени ролу Авропа үчүн бу өлкәнин стабил ҝәләҹәjинин әһәмиjjәтини артырыр. Азәрбаjҹанын игтисади потенсиалы бөjүкдүр вә бу өлкәдә демократик игтисади институтларын формалашмасы узунмүддәтли стабиллиjин jаранмасы үчүн jахшы перспективләр ачыр.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәjә истинад лазымдыр
