Әмәкдашымызын үмумвәтәндаш паспортунун вахты битмишди. Јенисини алмаг гәрарына ҝәлди. Үз тутду Дахили Ишләр Назирлијинин Паспорт, Гејдијјат вә Миграсија Идарәсинә. Шәкил чәкдириб, анкет долдуруб лазыми әмәкдаша јахынлашды. Она билдирдиләр ки, 120 манат версә, бир һәфтәјә паспорту һазыр олар. Әкс һалда 40 манат өдәјиб 1 ај ҝөзләмәлидир. Шәкли чәкдирмәк, анкет долдуртмаг да әлавә хәрҹди. Әмәкдашымыз бир ај ҝөзләмәк вариантыны сечди - бир һәфтәлик үчүн нә пулу варды, нә дә вермәјә һәвәси.
Сәнәдләрини апрел ајынын 4-дә гәбул етмишдиләр. Ај тамам олду. Мајын 4-дә јенидән һәмин идарәјә ҝетди. Әввәлҹә ону 27-ҹи отаға ҝөндәрдиләр. Орда паспорт тапылмады. Сонра дедиләр ки, 36-ҹы отагда олаҹаг. Ҝәлиб һәмин отағын гаршысында нөвбә тутду. Узун мүддәт ҝөзләјәндән сонра, нәһајәт, бәхт үзүнә ҝүлдү - ичәри кечди. Идарәнин ишчиси билдирди ки, ичәри ҝирмәк олмаз - гапынын үстүндә дә јазылмышды. Амма бәзи шәхсләр ҝәлиб нөвбәсиз-филансыз дахил олурдулар. Ејни һалла 27-ҹи отағын гаршысында да растлашмышды. Етираз едәнләрә исә дедиләр ки, буранын әмәкдашларыдыр, ҝөзләмәк лазымдыр. Ҝәнҹ ишчи әмәкдашымызын паспортуну ҝәтириб адыны уҹадан сөјләди. О, севинҹәк ирәли кечди. Амма наһагдан севинирмиш - ҝәнҹ деди ки, көһнә паспорту тәһвил вермәлидир, гајда беләдир.
- Ахы о паспортун вахты кечиб!
- Дәхли јохдур, тәһвил верилмәлидир.
- Сиз паспорту верин, сабаһ ҝәтирим, бир дә бу тыхаҹла шәһәрин о башына ҝедиб ҝәләнә гәдәр иш ҝүнү битәҹәк. Мәнә исә тез лазымдыр.
- Јох, олмаз. Гәти тапшырылыб ки, көһнә паспорт гајтарылмаса, тәзәсини вермәјин.
- Јахшы. Бәс онда идарәдә нијә һеч јердә јазыб асмамысыныз ки, көһнә ҝәтирилмәлидир.
- Мәнлик дејил.
Ҝәнҹин мүгавимәтини һеч ҹүр гырмаг мүмкүн олмады. Инди нә етсин? "Ким милјончу олмаг истәјир?" верилиши јадына дүшдү, өзүнүн дә ҝүлмәји тутду. Илк ҝүндән 5050-јә ҝетмәди (120 АЗН-нин мәһәббәтини үрәјиндән силмиш олсајды, инди чохдан алмышды паспорту), аудиторијанын көмәји јохдур (етираз едәндә гапынын ағзында дуранлардан дәстәк ҝәлмәмишди). Галыр доста зәнҝ. Досту исә ону сонадәк динләмәдән: "Ҝет рәисин јанына, өзүнү тәгдим елә, танынмыш журналистсән, таныјаҹаг. Ја да ДИН-ин мәтбуат хидмәтинә зәнҝ елә, тапшырсынлар. Онлар сәни танысалар, дәрһал јола саларлар. Нијә нөвбәләрдә ҹаныны чүрүдүрсән?" деди.
...Јох, паспортстолда танынаҹаг гәдәр танынмыш дејил. Елә јахшы ки, танымырлар: "Мән артистәм ки, мәни танысынлар да",- дејә дүшүндү вә достуна һирсләнди. Бу полис забитләринин борҹу бизи танымаг дејил, ганунла, әдәблә хидмәт етмәкдир. Рәисин-филанын јанына ҝетмәк фикри јохдур, ДИН-ә зәнҝ етмәјәҹәк, һамы кими нөвбәләрдә дураҹаг, ҝөрсүн сону нә олур, о, башга инсанларла бирликдә бу дәһшәтләри јашамаг истәди.
...Ҝедиб көһнә паспорту ҝәтирмәк лазым иди. Бир нечә ҝүн евдә, ишдә, шәхси автомобилиндә һәр јери ахтарды. Тәрсликдән паспорту тапа билмәди. Итирдијинә әмин оландан сонра јенидән идарәјә ҝетди. Јенә дә нөвбәдә дајаныб сорушду ки, нә етмәк лазымдыр (Билән дост-таныш да гынајыр ки, журналист бу иши беш дәгигәјә һәлл едә биләр, садәҹә, ДИН-дә кимәсә зәнҝ етмәк лазымдыр, јох деди дурду). Дедиләр ки, бурдан - јәни һәмин идарәдән арајыш алмалыдыр ки, һәгигәтән паспорту итирдији барәдә мүраҹиәт едиб. Нөмрәсини унутдуғу бир отағын гаршысына ҝәлиб нөвбәјә дурду. Әслиндә нөвбә дә демәк олмазды - ким һардан ҝәлди, орадан ирәли сохулмаг истәјирди. Јахшы ки, полис нәфәрләри ҝәлиб гапынын астанасында дајандылар, бир-бир ичәри бурахдылар. Мајор ханымын јанына чатды. Она бир әризә јаздырдылар вә дедиләр филан вахт ҝәлиб арајышы ҝөтүрсүн. Дејилән вахт ҝетди, јенә нөвбә, јенә басабас. Ики саата јахын вахт итирди. Ахыр арајышы алды. Алтында Идарәнин рәиси Ҹ.Шәрифовун имзасы вар иди.
Апарыб Хәтаи рајон Полис Идарәсинә вермәлијди. Орда мәлум олаҹагды сонракы просес.
Арајышда јазылырды ки, филанкәс үмумвәтәндаш паспортуну итириб, она ҝөрә дә һәмин паспорт "тәрәфимиздән фәалијјәтсизләшдирилмишдир". Журналист мат-мәәттәл галды: "2011- ҹи ил сентјабрын 4-дә вахты битмиш бир паспортун 2012-ҹи ил мајын 15-дә фәалијјәтсизләшдирилмәси нә демәк- дир?" Суала ҹаваб тапа билмәди. Бәс ахы дејирдиләр, електрон һөкумәт програмы вар. Президент имзалајыб. Арајыша нә еһтијаҹ вар ки? Бу иши кағыз дашымадан, компүтер васитәсилә дә етмәк олар. Бу суаллар да ҹавабсыз галды. Үз тутду Хәтаи РПИ-јә. Паспорт вә Гејдијјат шөбәсинә. Сојадынын баш һәрфинә ҝөрә 6-ҹы отаға јахынлашды. Мајор А.Әбиловун һүзуруна ҝедиб чатмалыјды. Анҹаг бәхтиндән һәмин ҝүн дәһшәтли нөвбә варды орда. Сәбәбкары да Тәләбә Гәбулу Комиссијасынын сәдри Мәлејкә Аббасзадә иди. Орта мәктәбләрдә имтаһанлары кечирмәк сәлаһијјәтини тәһсил назири Мисир Мәрдановун әлиндән гопарыб алан Мәлејкә ханым дәрһал гәрар вермишди ки, шаҝирдләр шәкилли шәхсијјәт вәсигәси илә ҝәлсинләр, јохса имтаһана бурахылмајаҹаглар. Аналар, аталар исә иш-ҝүҹү атыб сәнәд јығыб гачмышдылар паспорт- стола. Әввәл нөмрә јаздырыб нөвбә тутмушдулар. Сонра о нөмрәләрә һеч фикир верән олмады - һамы бир-биринин башы үзәриндән тулланыб ичәри кечмәјә чалышырды. Әксәријјәти дә ҝәнҹ ханымлар. Аналарды. Бәс киши хејлағы олан журналист нејләсин? Ирәли ҝетмәк дә олмаз, ҝери гајытмаг да. Бура мәдәнијјәтини ҝөзләјән адамын јери дејил.
Бир ханым гызына сәнәд алмаг үчүн ичәри ҝирмәк фүрсәти тапанда елә севинмишди ки. Чыханда ону ҝөрәјдиниз. Дејибләр ки, евин купчисинин әслини ҝәтирмәлидир. Сурәти кифајәт дејил. Гадын үзүнү "нөвбә"дәкиләрә тутуб сорушур: "Бәс нијә јазыб дивара вурмурлар ки, купчинин әсли дә лазымдыр?" Бир нечә адам дәрһал сәнәдләрини ешәләјир, ики ханым дејинә-дејинә "нөвбә"дән чыхыр, мәјуслугла башыны јелләјир (Купчини ҝәтирмәјибләр). "Нөвбә"дәкиләрдән бири шәһадәт вә баш бармағыны бир- биринә сүртәрәк бајагкы гадынын суалына суалла ҹаваб верир: "Данышдын әмәлә ҝәлмәди?" Ҹаваб: "О дејән мәндә дүзәлмәди".
... Белә алынмајаҹаг. Ичәри кечмәк мүмкүн дејил. Јахшысы будур, ахшамүсту ҝәлсин. Ҝедиб ахшамчағы ҝәлди. Саат 5-дән сонра. Бу дәфә нөвбә варды - 6-ҹы отағын гапысында полис нәфәри дурмушду. Адамлары бир-бир - инсафән сәлигә илә бурахырды. Мәдәни, ҹаван оғланды. Бәс нијә сәһәрин о басабасында јох иди бу полис бурда? "Евровижына тәдбирә ҝетмишдик аеропорта" деди.
Нәһајәт, журналистә дә нөвбә чатды. Ичәри ҝирди. Ичәридә нөвбәсиз ҝирмиш бири варды (һәр һалда ону сырада ҝөзләјән ҝөрмәмишди). Мајор деди ки, бајырда ҝөзләсин. Ичәри- дә вәтәндаш вар. Гапынын үстүнә јазыб вурублар ки, ичәри бир-бир ҝирмәк лазымдыр. Чүнки забит вәтән- дашларла бир-бир данышыр. Бир аздан журналистә дә әјан олаҹаг нијә забит бир-бир чағырыр. Ахыр ки. Чатды.
Мајор бахды арајыша, деди: "Ҝет, "Капиталбанк"а 15 манат өдә". Нијә мәһз "Капиталбанк"а, башга банка олмаз?" демәди. Десәјди, адам елә биләрди ки, бу өлкәјә дүнән ҝәлиб. Ахы ҝөстәриш вар ки, бүтүн рүсумлар, ҹәримәләр һәмин банка өдәнилир. Бу гәрар "Банклар вә банк фәалијјәти һаггында" гануна, анти-инһисар ганунвериҹилијинә зидд дејилми? Бунлары дүшүнмәјә вахт јохдур, банка чатыб ҹәримәни өдәмәк лазымдыр. Ики јердә јүнҝүлвари гајда позунтусу илә олса да, шүкүр ки, автогәза төрәтмәди, банкын бир филиалыны тапды вә 16 АЗН өдәди. 1 манат да банк хәрҹи. Ејни сүрәтлә ҝәлиб јенә орда - 6-ҹы отағын гарысында дајанды. Јенә адам вар, амма аздыр. Ахыр кечди, мајор сәнәдләри ҝөтүрүб јохлады. Һәр шеј гајдасындадыр.
- 10 ҝүндән сонра ҝәлиб арајышы апарарсыныз.
