Әлијев тез-тез вурғулајырды ки, Тер-Петросјан вә Јелтсин ондан атәшкәс мүгавиләсинә имза атмағы хаһиш едибләр. Бәли, бу, белә иди вә онлар һәгигәтән дә буну тәкидлә хаһиш едирдиләр. Петросјан бу сајаг хаһишләри тез-тез едирди вә дәфәләрлә олуб кы, онун тәкидли хаһишләрини әсас ҝәтирән Һејдәр Әлијев мәндән тәләб едиб ки, дөјүш әмәлијјатларыны дајандырым. Бахмајараг ки, мәнә мәрузә едирдиләр вә ону инандырмаға чалышырдыг ки, ермәниләр јашајыш мәнтәгәләрини артиллерија атәшинә тутур, динҹ әһалини тәләф едир. Амма о, Петросјанла даһа тез дил тапырды. Буну Гәрб зонасында олан чохлу сајда адамлар, о заманкы иҹра башчылары, забитләр, һәрби гуллугчулар әла билирләр. Чүнки мән онлара атәши дајандырмаг әмрини верәндә бунун сәбәбләрини дә изаһ едирдим. Мәсәлән, дәгиг јадымдадыр ки, 1993-ҹү илин декабр ајынын 29-да о, мәндән тәләб етди ки, һәрби әмәлијјатлары дајандырым, чүнки буну Петросјан хаһиш едир. Әмәлијјатларын дајандырылмасы хејли узанды вә бу заман Әлијевә Борис Јелтсин зәнҝ едәрәк Петросјанын хаһишини тәкрарлады. Әлијев дә мәнә Јелтсинин хаһишини чатдырараг, бир даһа атәши дајандырмағы тәләб етди. Һәмин ҝүнүн ахшамы исә Һејдәр Әлијев мәнә зәнҝ едиб деди ки, Русија нүмајәндәләринин иштиракы илә Ҝүрҹүстан әразисиндә ермәниләрлә ҝөрүш олаҹаг. Аббас Аббасов ора ҝедәҹәк вә мән дә онунла бирликдә һәмин ҝөрүшә ҝетмәлијәм. Ертәси ҝүн Әлијев мәнә деди ки, Аббас Аббасов бу ҝөрүшдә иштирак едәси олмады вә мән орада Азәрбајҹан тәрәфдән тәк олаҹағам. Бу ҝөрүш Рустави шәһәриндә баш тутду вә нәтиҹәсиз баша батды. Амма бу барәдә бир гәдәр сонра даһа тәфсилатлы јазмаға чалышаҹағам...
Әввәли өтән сајларымызда
Бүтүн имканларын әрази бүтөвлүјүнүн бәрпасына сәфәрбәр едилмәсинин әвәзинә Һејдәр Әлијев тәслимчи сүлһә, атәшкәс режиминин јарадылмасына имза атды вә бу “сүлһ”үн јалныз бир анламы, мәгсәди варды: һакимијјәти өз әлиндә сахламаг, өзүнүн шәриксиз һакимијјәтини тәмин етмәк. О, санки јашыны, сәһһәтини нәзәрә алараг тәләсир, һакимијјәтин өз аиләсинин әлиндә әбәди галмасынын тәминатларыны мөһкәмләндирмәк истәјирди. Вә һәмин заманлардан да Әлијевин јени-көһнә әјјамы јенидән башлады. Һәм дә азаҹыг сонра һамы дәрк етди ки, һеч бир мөҹүзәјә-филана инанмаға еһтијаҹ јохду: Һејдәр Әлијев 70-80-ҹи илләрдә неҹәдисә, еләҹә дә галыб. О, өзүнүн әввәлки адам одуғуну ҝөстәрмәк үчүн гәддарлығын бүтүн мүмкүн ҝөрсәнишләрини нүмајиш етдирди. Мән бу просесләри чох јахындан мүшаһидә едә билдим. Һәбсханада мән Солженитсынын “Архипелаг ГУЛАГ” адлы әсәрини охудум. Бу китабы охуја-охуја һәмин Сталин дөврүнүн репрессијалары илә Әлијев дөврүнүн репрессијалары арасында һансыса фәрги тапмаға чалышдым, амма мүмкүн дејилди. Һејдәр Әлијев Совет репрессија машынынын инсанлары әзмәк, мәһв етмәк, сындырмаг үсулларыны әла мәнимсәмиш бир адам иди. О да ејни сојугганлылыгла бир нәслин бүтүн кишиләрини дамлаја, онлары һәбсханаларда чүрүдә, аиләни вә ушаглары башсыз гоја биләрди. Мән ҝөрүрдүм ки, аналар һәбсханада сахланылан өвладларынын јанына ҝәләрәк, бүтүн ҝөрүш боју неҹә ағлајыр вә оғулларынын үзләринә бахмырдылар. Ҝәнҹләр - јашадыглары азаҹыг һәјатын бүтүн шүурлу һиссәсини Вәтән уғрунда дөјүшән бу инсанлар 25-26 јашларында “Вәтән хаини” елан едилмишдиләр. Мәгсәд исә бир иди: милләтин ҝөзүнү горхутмаг, сындырмаг, ону мискин бир күтләјә чевирмәк ки, идарә етмәк раһат олсун. Бу, “Политбүро”нун вә КГБ-нин узун илләр әрзиндә формалашмыш, дашлашмыш иш тәҹрүбәси иди...
Әлијеви милләтин ҝәләҹәјинин нараһат етдијинә инанмырам вә бүтүн әламәтләрдән јалныз бир шеј мүшаһидә олунурду ки, ону сонсузлуға гәдәр давам едәҹәк аилә һакимијјәти илҝиләндирир. О, минләрлә адамы бу мәгсәд уғрунда мәһв етмәјә һазыр иди вә бу гәтијјәт ашкар мүшаһидә едилирди. О, милләти реҝиончулуг дујғуларына јолухдурду, бу просес бир чох мүгәддәс дәјәрләри деформасијаја уғратды.
Үмумиликдә исә там әминликлә демәк олар ки, Әлијевин икинҹи дөнүшүндән башлајан репрессијалар өз мигјасына ҝөрә Сталинин 30-ҹу илләрдә еләдикләриндән гәтијјән ҝери галмырды. О мәшум Совет илләриндән һеч нә фәргли дејилди - идарәетмәнин бүтүн форма вә методлары ејнилә тәтбиг едилирди.
Һәбсхана ҝенераллары
Гејд етдијим кими, 90-ҹы илләрин репрессијалары мәни дә һәбсханаја атмышды. Буна ҝөрә дә дүшүнүрәм ки, һәмин дөврүн - биринҹи репрессија дөврүнүн дустагларынын талејилә бағлы мәлуматлар да мараглы олар.
Мәһкәмәдән сонра мәни Бинәјә - 9-ҹу калона ҝәтирдиләр. Бу, јарымсәһралыг әразидә јерләшән, бөјрүндә дә нәһәнҝ бир донузхананын гурулдуғу бир ҹәзачәкмә мүәссисәси иди. Јајда дөзүлмәз исти, илин галан вахтларында исә күләк вә јағыш... Мәлуматлы идим ки, мәним ҝәлдијим бу калонда Мүдафиә Назирлијинин сабиг артиллерија команданы, ҝенерал Һаҹырәһим Мәммәдов да сахланылыр. Мән һәм дә ону ҝөрмәјә тәләсирдим. О, Мүдафиә Назирлијиндә чох дәјәрли забитләрдән бири иди. Бу јердә истәрдим ки, ҝенералын шәхсијјәтини танытмаг үчүн бир гәдәр әтрафлы изаһат верим. Һаҹырәһим Мәммәдов артиллерија мәктәбини вә артиллерија академијасыны битирмиш, бүтүн һәрби карјерасы боју ачыг һәрби һиссәләрдә гуллуг етмишди. Совет ордусунда полк командири, полковник рүтбәсинә гәдәр јүксәлмишди. Совет Ордусу сыраларында бу сәвијјәдә олан азәрбајҹанлылары бармагла сајмаг оларды. О, Руслан Аушевлә олдугҹа јахын дост иди вә бир јердә Узаг Шәргдә хидмәт етмишдиләр. Дағлыг Гарабағ мүнагишәси башлајандан сонра Азәрбајҹана Вәтәнин мүдафиәси үчүн көнүллү шәкилдә ҝәлмишди. О, Ҝүрҹүстанда, Тетризкаро-Ағбулагда доғулмуш, бөјүмүшдү.
Һаҹырәһим Мәммәдов һәрби әмәлијјатларын ҝедишиндә олдугҹа бөјүк ишләр ҝөрмүшдү, бүтүн гајнар нөгтәләрдә олурду, јүксәк низам интизамы илә фәргләнән артиллерија һиссәләринә рәһбәрлик едирди. Һаҹырәһими бүтүн табелијиндә оланлар әла таныјыр вә ону севирдиләр. Ејни заманда, о, забит шәрәфини уҹа тутараг һеч бир груплашмаја, клана гошулмајан орду команданларындан бири иди. Чохлары онун ҝөстәриҹиләринә һәсәд апарырды, она охшамаг истәјәнләр кифајәт гәдәр чох иди. О, Азәрбајҹаны ҝүҹлү, гүдрәтли дөвләт кими ҝөрмәк истәјир вә бундан өтрү әлиндән ҝәлән һәр шеји едирди...
Бу намуслу адам ујдурма ҹинајәт ишилә “Вәтән хаини” елан едиләрәк 15 ил һәбс ҹәзасына мәһкум едилмишди. Кимин ағлына ҝәләрди?! Вә тәәссүф ки, мәһз бу ҹүр адамлар бу талејин саһиби олурдулар. Ону чох јарамазҹасына 1994-ҹү илин октјабр һадисәләринә ҝөрә мүһакимә етмишдиләр. Амма бурада Һаҹырәһимдән башга да онларла намуслу забитләр сахланылырды вә онларын һамысынын “Вәтән хаини” ады илә һәбс едилдији ајдын иди. Һәм дә торпагларын 20 фаизинин дүшмән әлиндә олдуғу, тәслимчи сүлһүн имзаландығы бир заманда... Ордуну гурмаг, дүшмәни ҝери отуртмаг әзминдә олан бу забитләр вә дөјүшчүләр инди һәбсханада картоф сојуб өзләри үчүн јемәк һазырламагла, башларыны нә иләсә гарышдырмагла мәшғул идиләр...
Вәтән уғрунда ҹаныны верән “Вәтән хаинләри”
Халг дүшмәни елан едиләрәк 15 ил һәбс ҹәзасы алан Минҝәчевир баталјонунун командири Әли Јәһјајеви һеч ҹүр унуда билмирәм. 1993-ҹү илин февралында Ағдәрә уғрунда дөјүшләрдә Әли бир ајағыны диздән јухары итирмишди. О, саламат галан бир ајағы илә һәбсханада чох әзијјәт чәкирди. Онунла данышмаг чәтин иди, ағыр иди. О, командир олараг галыр, өзүнү забитәли апарырды, амма ҝөзләриндәки ағрыны, кәдәри һеч ҹүр ҝизләдә билмирди. Мән онун аиләсилә, ушагларыјла ҝөрүшүнү һеч вахт јадымдан чыхара билмәрәм. Бу, үрәкләри јахан бир мәнзәрә иди. О, мәним нәзәримдә әјилмәзлијин вә сынмазлығын мүҹәссимәләриндән бири, гәһрәман иди.
Инсанлар дамарларыны доғрајараг, Әлијевә өзләринин ҝүнаһсыз олдугларыны сүбут едән мәктублары ганлары илә јазырдылар. Јазырдылар ки, онлар иттиһам едилдикләри ҹинајәт әмәлләрилә һеч бир әлагәси олмајан адамлардыр. Мән Газах полисинин сабиг забитләриндән бирини таныјырдым ки, Һејдәр Әлијевә өз ганы илә 30-дан артыг мәктуб јолламыш, амма онларын һеч биринә ҹаваб алмамышды...
Иса Садыгов
(арды вар)
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
