- Ҹәнуби Гафгазда тәһлүкәсизликлә бағлы вәзијјәти неҹә характеризә едәрдиниз?
-2008-ҹи илдә Русија-Ҝүрҹүстан мүһарибәсинә АБШ-Русија мүнасибәтләринин писләшмәси, хүсусилә дә НАТО-нун ҝенишләнмәси мәсәләси сәбәб олуб. Президент Обаманын Русија илә әлагәдар “јениләнмиш” сијасәтини нәзәрә алсаг, үмумиликдә Гафгазда тәһлүкәсизликлә бағлы вәзијјәт даһа сабитдир. Лакин “дондурулмуш мүнагишәләр” һәлл олунмајана гәдәр кичик мигјаслы зоракылығын јенидән башланмасы риски һәр заман вар.
- Гарабағ мәсәләсинә ҝәлинҹә, сизҹә тәрәфләр разылыг әлдә етмәјә һазырдыр? Мүнагишә тәрәфләри вә васитәчиләр нә етмәлидирләр?
- Мәнҹә јахын ҝәләҹәкдә мүнагишәнин сүлһ јолу илә һәлли мүмкүн дејил. Гарабағын јекун статусу илә бағлы мөвгеләрдә ујғунлуг јохдур: Азәрбајҹан Гарабағын өз тәркибиндә галмасында исрарлыдыр, Ермәнистан исә бу мөвгени гәбул етмир, бу бөлҝәнин мүстәгиллији илә бағлы сәсвермәдә исрар едир. Нә гәдәр ки, данышыгларын бу аспекти һәлл олунмамыш галыр, гачгын вә мәҹбури көчкүнләрин гајытмасы, Азәрбајҹанын Гарабағ бөлҝәси әтрафындакы једди рајондан ермәни гошунларынын чыхарылмасы кими мәсәләләрин һәллинә наил олмаг чәтин олаҹаг.
- Дағлыг Гарабағ мүнагишәси диҝәр мүнагишәләр, Абхазија, Ҹәнуби Осетија, Исраил-Фәләстин гаршыдурмасы кими мәсәләләрлә мүгајисә олуна биләр? Онларын јол хәритәләриндә һансы охшарлыглар вар?
- Илк нөвбәдә, мүнагишә нәтиҹәсиндә јаранан әдавәт мүнагишә тәрәфләринин арасында барышыг имканларына узунмүддәтли тәсир ҝөстәрир. Һәр ики тәрәфдән гурбанлар верилдији үчүн инсанлар һәтта кичик ҝүзәштләрә дә ҝетмәк истәмирләр. Икинҹиси, инсанларын мүнасибәти үзүндән сијасәтчиләр дүшмәнләрлә разылыға ҝәлә билмирләр. Тәәссүф ки, бу, онларын мүнагишәнин узунмүддәтли һәлли үчүн лазым олан компромисә ҝетмәк имканларыны мәһдудлашдырыр, чүнки бу ҹүр аддымлар садә инсанларын мәнфи реаксијасына сәбәб олур. Мүнагишәнин һәлли һәр ики тәрәфдән ҹәсарәтли лидерләрин сәјләрини бирләшдирмәсини вә иҹтимаи рәјин дәјишмәсини тәләб едир ки, бу да әвәзчыхма истәјиндән узунмүддәтли марагларын танынмасына кечиди нәзәрдә тутур. Бу истәнилән ҹәмијјәт үчүн асан кечид дејил вә васитәчиләр Авропада әсрләрдән бәри мөвҹуд олан гаршыдурмалар барәдә дүшүнмәлидир. Авропада елиталар барышығын ваҹиблијини дәрк етдикдән вә мүнагишәләрин динҹ јолла һәлли үчүн институтлар јаратдыгдан сонра бу гаршыдурмалар арадан галхды.
- Ҹәнуби Гафгаз реҝиону глобал мәсәләләр үчүн нә дәрәҹәдә мүһүмдүр?
- Бу реҝион әтраф өлкәләр – Русија, Түркијә вә Иран үчүн чох мүһүмдүр. Бу реҝион Гәрби Авропа вә ја АБШ-ын ҝүндәлијиндә чох јүксәк јердә дејил, чүнки Чин вә Јахын Шәргин стратежи әһәмијјәти ону көлҝәдә гојур. Буна бахмајараг, һәм Авропа, һәм дә АБШ сијаси ислаһатлар вә давамлы игтисади инкишафы дәстәкләмәклә, реҝион өлкәләри арасында әмәкдашлыға јардым етмәклә Ҹәнуби Гафгаза заман вә вәсаит ајырмаға давам етмәлидир.
- Бу өлкәләр Гәрбә һансы јолла јахынлаша Авроатлантик структурлара интеграсија едә биләрләр?
- Стратеҝијаны мүәјјәнләшдирән шәхсләр реҝиондакы рәгабәтин сыфыр мәбләғли олмадығыны тәмин етмәк үчүн јоллар ахтармалыдырлар. Ҹәнуби Гафгаз дөвләтләри үчүн Русијанын тәҹавүзкар кими чыхыш етдији вә она гаршы гүввәнин јарадылмасына еһтијаҹ олдуғу бир дүнја планындан даһа чох өзләринин игтисади вә сијаси вәзијјәтләрини гајдаја салмаг лазымдыр. Сојуг мүһарибә гуртардығына ҝөрә НАТО артыг Русијаја гаршы мүдафиә васитәси дејил. Әҝәр Азәрбајҹан Гәрблә даһа чох әлагәләр гурмаг истәјирсә, әсас һәдәфи Гәрбдән инвестисија ҹәлб етмәк олмалыдыр. Әҝәр буна мүвәффәг олса, ҮТТ-јә гошула, һәтта нә вахтса Авропа Иттифагына гошулмаға дәвәт едилә биләр. Бу өз мәгсәдини һәлә дәрк етмәмиш һәрби тәшкилата (НАТО-ја) гошулмагдан даһа фајдалы олар.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
