Бисмиллаһир-рәһманир-рәһим
Суал: Сәһабә кимә дејилир вә Пејғәмбәр (с)-ин сәһабәләри арасында мүнафиг олубму, јохса онларын һамысы мөмин вә адил идиләр? Һәр һалда сәһабәләрин әмәлинә диггәт едиб налајиг әмәлләринә ҝөрә онлары мәзәммәт етмәк ҹаиздирми?
Ҹаваб: Ибн Һәҹәр сәһабәнин тәрифиндә белә дејир:
“Сәһабә о шәхсә дејилирки, Пејғәмбәр (с)-и ҝөрсүн, она иман ҝәтирсин вә дүнјадан мүсәлман олараг көчсүн. Истәр Пејғәмбәр (с)-ин јанында чох галсын, истәрсә дә аз галсын. Истәр һәзрәтдән (һәдис) нәгл етсин, истәр етмәсин. Истәр онунла мүһарибәдә иштирак етсин ,истәр иштирак етмәсин.”(Әл-исабә фи тәмјизис- сәһабә.)
Гурани-кәримә мүраҹиә етдикдә ҝөрүрүк ки, Пејғәмбәр (с)-ин сәһабәләрини ики дәсдәјә бөлүб. Онларын арасында һәм мөмин әдаләтлиләр олуб вә һәм дә мүнафигләр.
“Фәтһ” сурәсинин 18-ҹи ајәсиндә мөмин сәһабәләр барәдә бујурур:
“Шүбһәсиз, Аллаһ мөминләрдән онлар (Һүдејбијјәдә) ағаҹын алтында сәнә бејәт едән заман разы галды, онларын гәлбләриндә оланы (иманы, сәдагәти) билирди. Одур ки, онларын үрәкләринә архајынлыг назил етди вә мүкафат олараг онлара јахын зәфәр, гәләбә нәсиб етди.”
Ајәдә Аллаһ таала Өз разылығыны бејәтдә иштирак едән Әбдуллаһ ибн Убејә вә Овс ибн Гәјза кими мүнафигләрә дејил јалныз ағаҹ алтында бејәт едән мөминләрә билдириб. Јери ҝәлмишкән бунуда гејд етмәк лазымдлр ки, ајәдә Аллаһын разылығы онларын мүәјјән әмәлләри мүгабилиндә олуб. Јәни о ҝүн Пејғәмбәр (с) илә бејәт етмәләринә ҝөрә Аллаһ таала онлардан разы галыб вә онлрын бу әмәлләрини дәсдәкләјиб. Нәјинки онлардан һәмишәлик, өмүрләринин ахырнадәк һәјатларынын бүтүн мәрһәләләриндә вә етдикләри бүтүн әмәлләрдән разы галыб.
Һәмчинин Пејғәмбәр (с)-ин сәһабәси арасында мүнафигләрин олдуғуну ачыг-ајдын бәјан едәрәк онлары мәзәммәт етмишдир. ”Төвбә” сурәсинин 101-ҹи ајәсиндә белә бујурмушдур:
”Сизин әтрафынызда олан әрәбләрдән бир дәстә мүнафигдирләр. Мәдинә әһллиндән дә нифага адәт етмиш кәсләр вардыр. Сән онлары танымырсан, Биз онлары танајырыг. Тезликлә онлара ики дәфә әзаб верәҹәјик, сонра исә даһа бөјүк әзаба тәрәф ҝөндәриләҹәкләр.”
Пејғәмбәр (с)-ин сәһабәси арасында елә шәхсләрдә олуб ки, Пејғәмбәр (с)-ин зөвҹәси, мөминләрин анасы ханым Ајишәјә төһмәт вуруб, она налајиг әмәли нисбәт вермәјә чалышыблар. Бу әһвалаты Аллаһ таала “Нур” сурәсинин 11-17-ҹи ајәләриндә бәјан едиб.Сәһабәләрин арасында еләләләри дә олуб ки, Аллаһ таала “Ҹүмә” сурәсинин 11-ҹи ајәсиндә онлардан хәбәр верәрәк бујурур:
”Онлар еләки, тиҹарәт вә ја әјләнҹә, ојун-ојунҹаг ҝөрдүләр, сәни ајаг үстә гојуб дағылыб она тәрәф ҝедәрләр.”
Ҹабир ибн Әбдуллаһ Әнсари дејир ки, биз Пејғәмбәр (с) илә намаз гылырдыг (ҹүмә намазы). Шамдан тиҹарәт карваны Мәдинәјә дахил олду, он ики нәфәрдән башга бүтүн намаз гыланлар Пејғәмбәр (с)-и тәк гојуб карванын далынҹа ҝетдиләр. Бу вахт онларын мәзәммәти һагда бу ајә назил олду.
Пејғәмбәр (с)-ин сәһабәләриндән, онларын Һәзрәтә јахын олмаларындан вә бу јахынлыг сајәсиндә әлдә етдикләри имтијаздан сөһбәт етдикдә һәзрәтин зөвҹәләрини унутмаг мүмкүн дејил. Чүнки ханымлар бу имтијаза ниҝаһ нәтиҹәсиндә ән јүксәк дәрәҹәдә наил олмушдулар. Амма онларын бу бөјүк имтијазы әлдә етмәләринә бахмајараг Аллаһ таала онлара хитабән “Әһзаб” сурәсинин 30-32-ҹи ајәләлриндә белә бујурур:
“Сиз, еј Пејғәмбәрин зөвҹәләри! Сиздән һансы бириниз ачыг-ашкар чиркин иш ҝөрсә, (ахирәтдә) онун әзабы икигат артаҹагдыр. Бу, Аллаһ үҹүн асандыр (вә Пејғәмбәрлә евлилијиниз буна мане ола билмәз, әксинә Пејғәмбәрин зөвҹәләри олдуғунуза ҝөрә бу зәруридир). Вә сиздән һәр ким Аллаһын вә Онун Рәсулунун мүгабилиндә тәвазөкарлыг вә итаәткарлыг ҝөстәрсә вә салеһ әмәл етсә, онун мүкафатыны икигат верәрик. Биз онун үчүн чох гијмәтли вә дәјәрли бир рузи һазырламышыг. Сиз, еј Пејғәмбәрин зөвҹәләри! Сиз башга ади гадынлар кими дејилсиниз...”
Вә һәмчинин Пејғәмбәр (с)-ин ики зөвҹәси барәдә “Тәһрим” сурәсинин 4-ҹү ајәсиндә бујурур:
“Әҝәр сиз икиниз (Һәфсә вә Ајишә өз ишиниздән) төвбә етсәниз (сизин өз хејринизәдир, чүнки) сизин үрәкләриниз (һагдан) дөнмүшдүр. Әҝәр онун (Пејғәмбәрин) әлејһинә әлбир олсаныз белә (билинки она бир шеј едә билмәјәҹәксиниз чүнки,) Аллаһ Өзү, Ҹәбраил вә салеһ мөминләр өнун көмәкчиләридир вә бунлардан сонра (она) мәләкләр дә архадырлар.”
Бир нечә ајәдән сонра бујурур:
“Аллаһ кафир оланлара Нуһун зөвҹәсини вә Лутун зөвҹәсини мәсәл чәкир. Онлар бизим бәндәләрмиздән олан әмәли-салеһ ики бәндәнин (кәбини) алтында идиләр.
(Бу гадынла) өз әрләринә (нифаг васитәсилә) хәјанәт етдиләр вә онлар (әрләри) о ики гадындан Аллаһ(ҝәлән әзаб)дан һеч бир шеји (азаҹыг белә) дәф етмәдиләр вә (өлүм анында) онлара дејилди: Дахил оланларла бирликдә сиз дә ҹәһәннәмә дахил олун! Аллаһ мөминләр үчүн Фиронун зөвҹәсини мәсәл чәкиб; о заман о демишди: ”Еј Рәббим, мәним үчүн Өз јанында (Өз ҹәлал вә рәһмәтинин јахынлығында) – Ҹәннәтдә - бир ев тик! Мәнә Фирондан вә онун әмлиндән ниҹат вер, мәни залым гөвмдән (онун сарајындакылардан вә милләтиндән) гуртар!” Һабелә өз намусуну (иффәтини) горујан Имран гызы Мәрјәми дә (мәсәл чәкир)...”
“Тәһрим” сурәси, 10, 11 вә 12-ҹи ајәләр.
Бу ајәләр Пејғәмбәр (с)-ин сәһабәләри барәдә ајдынлыг ҝәтирән Гурани-кәримин бир чох ајәләринин нүмунәсидир. Бу ајәләрә мүраҹиә етдикдә мәлум олур ки, Пејғәмбәр (с)-ин бүтүн сәһабәләри мөмин вә әдаләтли олмајыблар. Әксинә онларын арасында мунафигләр дә олуб. Вә јалныз дилдә иман ҝәтирәрәк өзләринә һәгиги мөминләр арасында јер ачыблар.
Әҝәр бүтүн бу ајәләрдән, сүбутлардан ҝөз јумуб јенә дә бүтүн сәһабәләрин әдаләтли олмасына исрар етсәк јенә дә һеч бир дәлил јохдур ки, онлар Пејғәмбәр (с)-ин заманында әдаләтли олдуглары кими Пејғәмбәр (с)-дән сонра да әдаләтли олуб вә өмүрләринин сонунадәк бу әдаләт сифәтини өзләриндә горујуб сахлајыблар. Аллаһ таала һәзрәт Муса пејғәмбәринин сәһабәси Бәләм ибн Баура барәдә “Әраф” сурәсинин 175-176-ҹы ајәләриндә бујурур:
“Вә онлара ајәләримизи (сәмави китабын маарифини, јахуд дуанын гәбул олмасы мәгамыны) вердијимиз, лакин (етигадда күфр вә әмәлдә нанкорлуг нәтиҹәсиндә) онлардан хариҹ олан, беләликлә шејтан тәгибинә мәруз галан вә нәһајәтдә јолуну азанлардан олан шәхсин һекајәтини оху. Әҝәр истәсәјдик, һәмин ајәләрин васитәси илә онун (мәгамыны) мүтләг (мәҹбури шәкилдә) уҹалдардыг. Лакин ону (азад гојдуг вә о) алчаглыға мејл едәрәк јерә үрәк бағлады вә өз нәфси истәкләринә табе олду. Буна ҝөрә дә онун һекајәти (о) сусуз вә јә јорғун итин һекајәтинә бәнзәјир ки, она һүҹум етсән дә дилини ҹыхарар, бошласан да дилини чыхарар (бу шәхси горхутмағынла нәсиһәт вермәјин бирдир). Бу Бизим ајәләримизи тәкзиб етмиш дәстәнин мәсәлидир. Одур ки, бу һекајәти нәгл ет, бәлкә дүшүндүләр.”
Пејғәмбәр (с) гијамәт ҝүнүндә олаҹаг бәзи сәһабәләринин әһвалатыны белә ачыглајыр:
”Мәним үммәтимдән бир дәстә кишини ҝәтириб сол тәрәфә апарарлар. Мән онда дејәҹәјәм ки, еј Рәббим бунлар мәним сәһабәләримдир! Дејиләр ки, сән билмирсән бунлар сәндән сонра нә һадисәләр төрәтдиләр!
“Сәһиһи Бухари”
Мүслүм өз сәһиһиндә нәг едир ки, Пејғәмбәр (с) бујуруб:
“Шүбһәсиз ки, (Көвсәр) һөвзунун јанында сәһабәләримин бир дәстәсини мәним јаныма ҝәтирәрләр. Мән онлары ҝөрәҹәјәм. Онлар мәним јаныма ҝәлмәк истәдикдә онлара мане олаҹаглар. Дејәҹәјәм ки, еј Рәббим бунлар мәним сәһабәләримдир! Мәнә ҹаваб вериб дејәҹәкләр ки, сән билмирсән бунлар сәндән сонра нә һадисәләр төрәтдиләр!”
Бу мәзмунлу ајәләри,
