Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) Бејнәлхалг Хәбәр Аҝентлији – АБНА: “The Economist” Гәрби Асијада АБШ-ын реҝионун тәһлүкәсизлик дүзәнинин әсас мемары кими ролунун зәифләмәси вә Вашингтонун стратежи ҝери чәкилмәсинин әламәтләри барәдә тәһлил јајымлајыб.
Нәшрин фикринҹә, АБШ-ын реҝиондакы ролунун дәјишдијини ҝөстәрән үч әсас әламәт мөвҹуддур:
1- АБШ-ын һәрби өһдәликләриндә дәјишиклик
“The Economist”ин гејд етдији илк әламәт АБШ-ын һәрби өһдәликләрини азалтмаға башламасыдыр. Нәшрин јаздығына ҝөрә, Вашингтон әввәлки дөврләрдән фәргли олараг, мүттәфиги Сәудијјә Әрәбистанынын Јәмәндә Әнсаруллаһ һәрәкатына гаршы һәрби әмәлијјатларына гошулмајыб вә бунун әвәзинә өз ҝәмиләринин тәһлүкәсизлијини тәмин етмәк мәгсәдилә бу групла данышыглара үстүнлүк вериб.
2- АБШ базаларынын зәифлији
Икинҹи әламәт реҝиондакы АБШ гүввәләринин ракет вә пилотсуз учуш апаратлары гаршысында һәссаслығынын үзә чыхмасыдыр. Нәшр билдирир ки, Иранла мүһарибә АБШ-ын реҝиондакы һәрби базаларынын вә Бәһрејндә јерләшән Бешинҹи Донанмасынын мүәјјән зәрәр ҝөрдүјүнү ҝөстәриб.
“The Economist”ин тәһлилинә ҝөрә, Вашингтонун бу објектләри әввәлки мигјасда бәрпа етмәк вә ја ҝүҹләндирмәк истигамәтиндә аддым атмамасы стратеҝијада дәјишикликдән хәбәр верир.
3- Диггәтин Чинә јөнәлмәси
Үчүнҹү амил АБШ-ын диггәтини Јахын Шәргдәки узунмүддәтли мүһарибәләрдән Чинә гаршы рәгабәтә јөнәлтмәсидир. Нәшрин фикринҹә, реҝионал мүнагишәләр АБШ-ын силаһ еһтијатларыны түкәндирир вә бу, Доналд Трамп администрасијасынын диггәти Америка гитәсинә вә Чинлә стратежи рәгабәтә јөнәлтмәк сијасәти илә зиддијјәт тәшкил едир.
Сајкс-Пико дүзәнинин сону
“The Economist” һесаб едир ки, Османлы империјасынын сүгутундан сонра Британија вә Франсанын бөлҝәдә апардығы сәрһәд вә сијаси дүзәнләмәләр әсасында формалашан реҝионал низам артыг дағылма мәрһәләсиндәдир.
Нәшрин фикринҹә, әввәлки дөврдә реҝионун дүзәни әсасән хариҹи ҝүҹләр тәрәфиндән формалашдырылырдыса, јени дүзәнин реҝионун өз дахилиндә мејдана ҝәлмәси еһтималы артыр.
АБШ-ын мәһдуд иштиракы
Нәшр билдирир ки, АБШ ҝенишмигјаслы һәрби иштирак әвәзинә гүввәләрини Исраил вә Иорданија кими мәһдуд вә стратежи мәнтәгәләрдә ҹәмләшдирмәјә чалыша биләр.
Бу јанашмаја әсасән, Вашингтон өз ресурсларыны даһа чох Чинлә рәгабәт үчүн горумаға чалышыр. Беләликлә, “The Economist”ин тәһлилиндә АБШ-ын реҝионда “дүзән јарадан әсас ҝүҹ” ролундан даһа мәһдуд вә сечиҹи иштирака кечмәси еһтималы ирәли сүрүлүр.
Иран, Түркијә, јохса Исраил?
“The Economist” јени реҝионал дүзәндә ҝүҹ бошлуғунун һансы өлкәләр тәрәфиндән долдурула биләҹәјини дә тәһлил едир вә үч әсас варианты нәзәрдән кечирир: Иран, Түркијә вә Исраил.
Нәшрин фикринҹә, Иран бу үч өлкә арасында АБШ вә Гәрблә мүнасибәтләр бахымындан ән мүрәккәб вариантдыр. Иранын сијаси мүстәгиллији вә дини идеолоҝијасы ону АБШ-ын рәһбәрлик етдији реҝионал дүзәндән узаглашдырыр. Чин вә Русија илә әмәкдашлыг имканларынын да даһа ҝениш олдуғу гејд едилир.
Түркијә исә даһа орта мөвгедә гијмәтләндирилир. Нәшр Анкаранын НАТО үзвү олмасыны вә Авропа тәһлүкәсизлик системиндә иштиракыны онун үчүн үстүнлүк кими нәзәрдән кечирир. Бунунла јанашы, Түркијәнин Османлы ирсинә әсасланан реҝионал сијасәтинин мүәјјән проблемләр јарада биләҹәји гејд олунур.
Исраилә ҝәлдикдә исә нәшр онун јени реҝионал дүзәндә даһа бөјүк рол ојнаја биләҹәјини билдирир. Бунунла белә, Исраилин дини вә идеоложи хүсусијјәтләринин реҝионда әлавә гаршыдурмалара сәбәб ола биләҹәји барәдә фикир ирәли сүрүлүр.
Әрәб өлкәләри әсас итирәнләр кими
“The Economist”ин тәһлилиндә Ираг, Сурија вә Мисир кими әрәб өлкәләри, еләҹә дә Сәудијјә, Бирләшмиш Әрәб Әмирликләри вә Гәтәр кими Көрфәз вәһһаби әгидәли монархијалары јени реҝионал дүзәнин әсас итирәнләри сырасында ҝөстәрилир.
Нәшрин јанашмасына ҝөрә, бу өлкәләр артыг реҝионун сијаси ҝәләҹәјини әввәлки сәвијјәдә мүәјјәнләшдирмәк ҝүҹүнә малик дејилләр.
Гејд: Сaјкс-Пико сазиши 1916-ҹы илдә Биринҹи Дүнја мүһарибәси заманы Британија вә Франса арасында Османлы империјасынын Гәрби Асија әразиләринин ҝәләҹәк бөлҝүсүнә даир әлдә едилмиш мәхфи разылашма иди.
Sizin rəyiniz