Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән : Бу сөзләр Иҹтимаи Палатанын инсан һүгугларынын мүдафиәси Комитәсинин бәјанатындандыр. Бәјанатда даһа сонра дејилир:
"Инсанларын фундаментал һүгугларындан һесаб олунан сәрбәст топлашмаг азадлығына өлкәдә хејли мүддәтдир ки, тамамилә гадаға гојулуб. Митинг вә пикетләр кечирмәк үчүн конститусион һүгугундан истифадә етмәјә ҹәһд едән инсанлар һаггында гондарма ҹинајәт ишләри ачылыр вә сијаси сифариши һәјата кечирән мәһкәмәләр тәрәфиндән азадлыгдан мәһрум едилир.
2 апрел һадисәләри илә әлагәдар вә диҝәр гондарма иттиһамларла һәбс олунан - Ариф Һаҹылы, Турал Аббаслы, Мәһәммәд Мәҹидли, Саһиб Кәримов, Әһәд Мәммәдли, Рүфәт Һаҹыбәјли, Үлви Гулијев, Елнур Исрәфилов, Елнур Мәҹидли, Акиф Алышлы, Елшән Һәсәнов, Зүлфүгар Ејвазлы, Бабәк Һәсәнов, Шаһин Һәсәнли, Видади Исҝәндәрли, Бәхтијар Һаҹыјев, Ҹаббар Саваланлынын һәбси вә бу шәхсләрин бејнәлхалг тәшкилатлар тәрәфиндән виҹдан мәһбусу һесаб едилмәси инсан һүгугларынын позулмасынын бариз нүмунәсидир.
Сијаси сифаришлә һәбс олунанларын мүдафиәсини мөвҹуд ганунлар әсасында гуран вәкилләрә тәзјигләрин едилмәси вә бир чох һалларда Вәкилләр Коллеҝијасы тәрәфиндән ујдурма иттиһамларла вәкиллик фәалијјәтиндән кәнарлашдырылмасы (Осман Казымлы, Халид Бағыров, Елчин Намазов, Аслан Исмајылов, Елчин Садыгов вә башгалары) Азәрбајҹанда һүгуги ниһилизмин бәргәрар олмасынын тәсдигидир.
Сөз азадлығына гојулан мәһдудијјәтләр уҹбатындан азад вә мүстәгил медианын сыхышдырылараг арадан чыхарылмасы, журналистләрин тәгиб вә һәбс олунмасы (“Хурал” гәзетинин баш редактору Әвәз Зејналлы), вәһшиҹәсинә өлдүрүлмәси (Елмар Һүсејнов) вә ҝүнаһкарларын ҹәзаландырылмамасы инсан һүгугларынын Азәрбајҹансајағы горунмасы нүмунәсидир. Буҝүнләрдә танынмыш публисист Рафиг Тағы бир нечә бычаг зәрбәси аландан сонра 4 ҝүн хәстәханада галыб, Һәкимләрин рәјинә ҝөрә, вәзијјәтинин јахшылыға доғру дәјишдији бир вахтда гәфләтән вәфат едиб. Индијә кими Рафиг Тағынын гатилинин тапылмасы истигамәтиндә, демәк олар ки, һеч бир нәтиҹә әлдә едилмәјиб, хәстәханада онун вәзијјәтинин гәфләтән писләшмәсинин сәбәбләри барәдә иҹтимаијјәтә әтрафлы мәлумат верилмәјиб. Тәкҹә бу факт өлкәдә ҝуја сабитлик јарадылмасы, криминоҝен дурумун там нәзарәтә ҝөтүрүлмәси, һүгугларын горунмасы илә бағлы јүксәк сәвијјәләрдә верилән чохсајлы бәјанатлары тәкзиб едир.
Сијаси партијаларын сыхышдырылмасы, гәрарҝаһларынын әлиндән алынмасы, дөвләт тәрәфиндән малијјәләшдирилмәмәси, онлара ефир вахтынын верилмәмәси, сијаси әгидәсинә ҝөрә инсанларын ишдән азад едилмәсини фактлары да инсан һүгугларынын горунмасы саһәсиндә өлкәдәки вәзијјәти әкс етдирир.
Телевизајаларын фактики дөвләт нәзарәтиндә олмасы нәтиҹәсиндә вәтәндашларын информасија әлдә етмәк һүгугу даима позулур, бир чох һалларда вәтәндашлар өлкәдә баш верән иҹтимаи-сијаси просесләр барәдә дезинформасија едилирләр.
Инһисарчылыг вә даими гијмәт артымы, о ҹүмләдән “тарифләрә јенидән бахылмасы” ады алтында гијмәт артымынын һәјата кечирилмәси вәтәндашларын игтисади вәзијјәтинин сон дәрәҹә писләшмәсинә ҝәтириб чыхармышдыр.
Ҹинајәт Мәҹәлләсинә, Инзибати Хәталар Мәҹәлләсинә едилән дәјишикликләр анҹаг ҹәзаларын сәртләшмәси илә сәҹијјәләнир. Ҹәза системинин либераллашмасы сијасәтинин һәјата кечирилмәси әвәзинә, мөвҹуд нормаларын сәртләшдирилмәси хәтти апарылыр.
Зијан дәјән вәтәндашлара, илк нөвбәдә Күр дашгынларындан әзијјәт чәкмиш инсанлара реал јардым едилмир. Едилән јардымларын јубадылмасы, мәнимсәнилмәси һаллары күтләви характер алмышдыр.
Диффамасија барәдә ганун гәбул едилмир. Журналистләрин пешә азадлығына тәминат верилмир вә шәраит јарадылмыр.
Ордуда вәзијјәт ҝүнү-ҝүндән писләшир. Әсҝәр өлүмләри, өзбашыналыг, һагларын позулмасы артыг ади һала чеврилиб. Төрәдилән ҹинајәтләр өрт-басдыр едилир, ҝүнаһы зәрәрчәкәнин үстүнә јыхмаг тенденсијасы үстүнлүк тәшкил едир.
Мүлкијјәт һүгугларынын гејдијјата алынма, иҹазәнин алынмасы кими дөвләтин хидмәт ҝөстәрмәсинә аид саһәләр реал коррупсија мәнбәјидир. Бу саһәдә иҹазәләрин минимума ендирилмәси, даһа чох мәлуматландырма системинә кечилмәси, коррупсијаны минимума ендирмәк үчүн ҝөстәрилән хидмәтләрин интернет васитәсилә һәјата кечирилмәси – мәнтиги вә зәрури аддым олмасына рәғмән, демәк олар ки, һеч бир реал аддым атылмыр. Атылан кичик аддымлар да мәмур өзбашыналығы вә сүрүндүрмәчилик васитәсилә һечә ендирилир.
Инсанларын мүлкијјәт вә диҝәр сосиал һүгугларынын кобуд сурәтдә позулмасы һаггында кифајәт гәдәр фактлар вә мәһкәмә гәрарлары вар ки, бу саһәдә дә инсан һүгугларынын горунмасындан данышмаг мүмкүн дејил. Мәсәлә һүгуги һәллини тапана гәдәр сөкүлмәмәси һаггында мәһкәмә гәрары олмасына бахмајараг, һүгуг-мүдафиәчиси Лејла Јунусун офисинин јерлә јексан едилмәси, 2 апрел һадисәләри заманы һәбс едилән Турал Аббаслынын јашадығы евин һиссә-һиссә сөкүлмәси вә ики көрпә ушағын јашадығы мәнзилин јерләшдији блокунун јандырылмасына бир нечә дәфә ҹәһд олунмасы мәсәләнин маһијјәтини ачыр.
Тәһсил мүәссисәләриндә һиҹаба гојулан гадағаја гаршы етираз етдикләринә ҝөрә инанҹлы инсанларын шәрләнәрәк абсурд иттиһамларла һәбс едилмәси вә онлар үзәриндә апарылан мәһкәмә иҹласларынын јарымгапалы шәкилдә кечирилмәси бејнәлхалг тәшкилатлар тәрәфиндән бу инсанларын сијаси мәһбус кими танымасына ҝәтириб чыхарыб. Бунунла јанашы, АИП рәһбәрлијинин иттиһамы үзрә кечирилән мәһкәмәләр дә онлара гаршы иттиһамларын әсассызлығыны вә гәрәзлилијини ортаја гојду. Белә ки, һеч бир јетәрли әсас олмадан, Мөвсүм Сәмәдов башда олмагла, АИП рәһбәрлији вә фәаллары һәр бири 10 илдән артыг мүддәтә азадлыгдан мәһрум едилмә кими сон дәрәҹә ағыр ҹәзаја мәруз гојулмушлар.
Мејдан һәрәкатынын өнҹүлләриндән олан Немәт Пәнаһлынын гондарма иттиһамларла мәһкум едилмәси әсас диггәти онун сон дөврләрдәки сијаси чыхышларындан јајындыра билмәз. Танынмыш һүгугшүнас, инсан һүгугларынын аловлу мүдафиәчиси, Һүгуг Маарифчилији Ҹәмијјәтинин президенти Интигам Әлијевин Истанбул һава лиманында сахланмасы, һәбс едилмәси, дөјүлмәси, депортасија едилмәси вә барәсиндә әсассыз ҹинајәт ишинин ачылмасы вә бүтүн бунлара Азәрбајҹан тәрәфиндән һеч бир реаксија верилмәмәси инсан һагларынын позулмасы саһәсиндә нөвбәти аҹынаҹаглы һал кими гејд олунмалыдыр.
Бејнәлхалг Әфв Тәшкилатынын Азәрбајҹанда инсан һүгугларынын вәзијјәти барәдә 16 нојабр 2011-ҹи ил тарихли һесабатыны там дәстәкләјирик вә бу тәшкилата гаршы рәсми күтләви информасија васитәләриндә апарылан тәблиғаты гәтијјәтлә писләјирик.
Иҹтимаи Палата гејд олунанлары нәзәрә алараг бәјан едир ки, Азәрбајҹан һакимијјәти өлкәдә инсан һагларынын мүдафиәси вә горунмасы саһәсиндә конкрет әмәли фәалијјәт ҝөстәрмәлидир. Она ҝөрә дә биз һакимијјәтдән:
- Иҹтимаи Палатанын сијаси мотивләрлә вә сахта иттиһамларла мәһкум едиләрәк һәбс едилән вә “Амнестј Интернатионал” тәшкилаты тәрәфиндән виҹдан мәһбусу елан едилмиш үзвләринин вә диҝәр фәалларын, о ҹүмләдән һиҹаб гадағасына етираз едәркән һәбс едиләнләрин гејд-шәртсиз азад олунмасыны;
- АИП фәалларынын азадлыға бурахылмасыны;
- һакимијјәт тәрәфиндән сәрбәст топлашмаг вә сөз азадлығына, сијаси партијалара гојулан гејри-рәсми мәһдудијјәтләрин арадан галдырылмасыны;
- вәтәндашларын мүлкијјәтинин таланмасына, мүлкијјәт һүгугунун һәр һансы формада позулмасына сон гојулмасыны;
- инанҹлы инсанлара гаршы һәјата кечирилән тәгиб вә тәзјигләрә сон гојулмасыны, дини етигад саһәсиндә репрессив ганунвериҹи дәјишикликләрин ләғв едилмәсини;
- мәмур өзбашыналығына һәр саһәдә сон гојулмасыны;
- таланчы гијмәт артымлары, инһисарчылыг вә диҝәр позунтулар нәтиҹәсиндә вәтәндашларын игтисади дурумунун ҝүнү-ҝүндән писләшмәсинин гаршысынын алынмасыны;
- ордуја чағырыш јашынын азалдылмасыны, чағырыш мүддәтләринин мәһдудлашдырылмасыны, маҝистрләрә вә диҝәр бу кими категоријалара чағырышдан мөһләт һүгугунун верилмәси, ордунун ән азы јарысынын контракт әсасда формалашдырылмасыны;
- Ҹинајәт Мәҹәлләсинин вә Инзибати Хәталар Мәҹәлләсинин көклү либераллашмасыны һәјата кечирилмәсини, иҹтимаи тәһлүкә кәсб етмәјән вә ја аз кәсб едән бир чох әмәлләрин декриминализасијасынын һәјата кечирилмәсини, бир чох хырда ҹинајәтләрә ҝөрә азадлыгдан мәһруметмә нөвүндә ҹәзанын ҹәримә вә иҹтимаи ишләрлә әвәз едилмәсини;
- дөвләтин хидмәт ҝөстәрмәсинә аид саһәләрдә иҹазәләрин минимума ендирилмәси, даһа чох мәлуматландырма системинә кечилмәси, коррупсијаны минимума ендирмәк үчүн ҝөстәрилән хидмәтләрин интернет васитәсилә һәјата кечирилмәсини;
- нефт ҝәлирләринин әлдә едилмәсинин вә мәсрәф едилмәсинин реал режимдә мүшаһидә етмәк имканы верән програмларын (веб-сајт кими) ганунвериҹилик сәвијјәсиндә гәбулуну;
- үмумиликдә бүдҹә мәдахил вә мәхариҹини шәффаф вә әлчатан шәкилдә мүшаһидә етмәк имканынын јарадылмасы барәдә ганунвериҹи норманын гәбулуну;
- вәтәндашларын өлкә Конститусијасында бәјан едилмиш һүгугларынын там вә һәртәрәфли тәмин едилмәси
