Вәһабилијин гуруҹусу Мәһәммәд ибн Абдулвәһһаб адында Әрәб јарымадасындан јашајан бир һәнбәли имамдыр. Үмуми олараг Вәһһабилик мүстәгил бир Мәзһәб дејил. 1200 илләрдә јашамыш олан Ибн Тејмијјәнин тәлимләринә әсасланан Һәддиндән артыг Һәнбәли (Ҝулаты Һәнбәлилик) Ахыныдыр. Ибн Абдулваһһабын фәтваларыны истисмар едәрәк Османлылара гаршы дөјүш ачан Сәуд Ханәданынын фәсадлары сәбәбијлә Османлы Үләмасы үсјаны Вәһһаби Үсјаны олараг анмышлардыр. Ваһәбиләр өз вәһаби олмајан диҝәр мүсәлманлардан чох севилмәзләр, чүнки Ваһәбиләр башга мәзһәбләрдән олан мүсәлманлары мүсәлман олараг ҝөрмәзләр. Ваһәбиләр диҝәр мәзһәбләрә ҝөрә чох даһа һәддиндән артыгдыр. Ваһәбиләр заманында хүсусилә Шиәләрә гаршы бир чох гырғын етмишдир. Усамә бин Ладин вә Заркави кими террөристләр дә Вәһабидир. Ајрыҹа әрәб крал сүлаләсидә Вәһаби Мәсһәбинә бағлыдыр. Сәудијјә-Әрәбистанын 73% вәһабидир. Вәһабилик Әһмәдијә Мәзһәби кими, һагг Мәзһәбләриндән олмадығы үчүн, тамамыјла Сүнни Мәзһәби олараг етибарлы дејил. Гуруҹусу Мәһәммәд бин Абдулвәһһабын инҝилис аҝентләрлә олан әлагәси, бу мәзһәбин фикир гуруҹуларынын әслиндә инҝилисләр олдуғу фикирини дәстәкләмәкдәдир
Он сәккизинҹи әсрин сонунда, Әрәб јарымадасынын сәһраларла бағлы Нәҹид бөлҝәсиндә, сијаси реаксијонер Вәһһаби мәзһәбинин гуруҹусу Мәһәммәд ибн Абдулвәһһаб, 1744 дән сонра өзүнү һимајәси алтына алан Дә'ријје Әмри Мәһәммәд мин Сәудла бирләшдикдән сонра вәзләри, нәсиһәтләри вә дәвәт мәктубларыјла мәзһәбини јајмаға давам етди. Диндән узаглашан Мүсәлманларла кафирләри бир тутуб бунларын ҹан вә малларыны һалал сајан јени мәзһәб-дөвләт сүрәтлә јајылды. Он беш ил ичиндә Нәҹид, Асар вә Јәмәнин чохсу Вәһһаби олду. Абдулвәһһаб, Ибни Сәудла бирликдә ҹиһад сајдығы дөјүшләрә гатылырды.
Бу сырада Вәһһаби-Сәуди саһәси ичинә ҝирән һәр јердә там бир дөвләт ҝүҹү истифадә едилди. Мәһәммәд ибн Абдулвәһһабын әлә кечәрилән шәһәрләрә тәјин етдији Вәһһаби газилар, мәзһәбин һүгугуну инкишаф етдирдиләр. Вәһһаби губернаторларынын вәзифәләндирдији зор гүввәләри халгын башына там бир дин полиси кәсилдиләр. Түтүн чәкмәк, чалғы динләмәк, ипәк палтар ҝејмәк гадаған иди. Сәһәр намазындан сонра мәсҹидләрдә јохлама едиләр үч дәфә үзрсүз олараг мәсҹидә ҝәлмәјәнә, ички ичәнә едилдији кими күтләнин гаршысында гырх дәјәнәк вуруларды. Мәһәммәд ибн Абдулвәһһаб өз шәһәриндә отуранлара әнсар чөлдән ҝәләнләрә мүһаҹирин дејәрди. Бу тутумундан өтәри гардашы Сүлејман ибн Абдулвәһһаб она бир рәдд мәктубу јазды.
2000 (Ики мин) Шиә өлдүрүлдү
Мәһәммәд мин Сәуд 1766да өлдү. Јеринә оғулу Әбдүләзиз ибн Сәуд кечди. Дөвләтин мәнәви лидери Мәһәммәд ибн Абдулвәһһаб о заман һәјатда иди. 26 ил даһа јашады вә 1792дә өлдү. Вәһһаби-Сәуди дөвләти 1790дан сонра ҝүҹләнди. Шәхсән Османлыја бағлы олдуғу һалда пајтахт Истанбула узаглығы өтәрисијлә мәркәзи нүфуздан сыјрылан бу бөлҝәдә инкишаф едән јени сијаси бирлик, арха архаја зәфәрләр газанырды. Әбдүләзиз ҹиһад адыны вердији дөјүшләрдән әлдә едилән гәнимәти көһнә Османлы үсулујла бешә бөләр, бир һиссәсини өз ҝөтүрәр галаны адамларына пајлајарды. Бу үсул дөјүшләрин ҹазибәдарлығыны артырырды.
13 Мај 1802дә, Әмр Әбдүләзизин оғулу Сәудун әмриндә Вәһһаби дөјүшчүләри Кәрбәлада 10 Мәһәррәм јасыны гејд едән Шиәләрин үзәринә һүҹум етдиләр... Бир рәвајәтә ҝөрә 2000, бир башга изаһата ҝөрә 10 мин Шиә бу һүҹумда өлдү. Һз. Һүсејнин(ә) түрбәси јағма олду. Кәрбәла јанды, јыхылды, тарихдә бир дәфә даһа матәмә бүрүндү. Бу дөјүшдә өлән бир Шиәнин јахыны даһа сонра 4 Октјабр 1803 ҝүнү мәсҹиддә намаз гылан Әбдүләзизи күрәјиндән хәнҹәрләјәрәк интигамыны алаҹагды. Вәһһабиләр, ортаја чыхдыглары илк илләрдән етибарән, Исламын ичиндә көһнә Сасани императорлуг әнәнәләријлә јашајан Иранлылары ән бөјүк дүшмән билмишләр иди.
Вәһһабиләр Кәбә гаршысында
Вәһһабилерин әсл мәгсәдләри Исламын мәркәзини әлә кечәрмәк иди. Мәккә вә Мәдинә үзәриндә ағыр тәзјигләри Мәһәммәд ибн Абдулвәһһабын Ибни Сәудла бирләшмәсиндән он ил әввәл башламышды. Абдулвәһһабын јандашлары 1733-ҹү илдә Мәккә Әмри мин Сәиддән һәҹҹ иҹазәси истәмишләр иди. Отуз адам идиләр. Әмр бунлары Һаремејнин алимләријлә мүназараја дәвәт етди. Гәбул етдиләр, анҹаг алимләрлә баш едә билмәдиләр. Мәғлуб олдулар. Мәккә газысы күфрләринә һөкм верди. Бәзиләри һәбсә атылды, бәзиләри гачмағы баҹарды. Бу һадисәдән сонра Һиҹаз бөлҝәси Вәһһабиләрә бағланды.
1790-ҹы илдә Мәккә Әмри Галиб силаһлы Вәһһабиләрлә илк дәфә гаршылашды. Бу гаршыдурмадан сонра Галиб ишин ҹиддилијини анлајынҹа Таиф Галасыны тәмир етдирди. Мәккәнин әтрафындакы тәпәләрә галалар, бүрҹләр гурдурду. Вәһһабиләр 18 Феврал 1803 дә Таифә ҝирдиләр. Һәр јери јандырыб јыхдылар, халгы өлдүрдүләр. Јығдыглары китаблары мејданлара јығараг атәшә вердиләр. Пејғәмбәрин әмисиоғлу Аббасын түрбәсини јыхдылар. Ики јарым ај сонра 30 Апрел 1803 дә Мәккәни аллдылар. Сәуд ибн Әбдүләзиз Кәбәни тәваф етди. Үләма бејәт етди. Әбдүләзиз онлара белә данышды: "Сизин дининиз бу ҝүн камал дәрәҹәсинә чатды. Исламын немәтијлә шәрәфләниб Ҹәнабы Һаггы өзүнүздән разы едиб хошнуд етдиниз. Артыг әба вә әҹдадынызын батил инанышларына мејл вә рәғбәтдән вә онлары рәһмәт вә хејрлә јад вә зикрдән горхун вә гачынын. Әҹдадыныз тамамилә ширк үстүндә вәфат етдиләр... Һз. Пејғәмбәрин мәзары гаршысында, әввәлләр олдуғу кими дајанараг, тәзим вә салаты салам ҝәтирмәк, мәзһәбимиз тәрәфиндән гејри ганунидир... Онун үчүн орадан кечәнләр охумадан кечиб ҝетмәли вә јалныз [әссәләми ала-2 Мәһәммәд] дејә салам вермәлидир..." Ибни Сәуд бу данышмадан сонра Һз. Пејғәмбәр (С), Өмәр, Әбу Бәкр, Әли(ә) вә Фатимәнин (С.Ә) доғулдуглары евләри јыхдырды.
Вәһһабиләрин бу илк Мәккә зәбти гыса сүрмүшдү. 25 ҝүн сонра Әмр Галибин гүввәтләри ҝери ҝәләрәк мүгәддәс шәһәрләри гуртардылар. Анҹаг Әбдүләзиз Ибни Сәудун бир Шиә тәрәфиндән хәнҹәрләнәрәк өлдүрүлмәсиндән сонра јеринә кечән оғулу Сәуд Ијун 1805дә Мәдинәни бир ил сонра Мәккәни зәбт етди. Бүтүн мәзарлары балыг күрәј и кими дүмдүз етди. Халгы гадаған едәрәк боғду. 1811-ҹи илдә Веһһаби-Сәуди дөвләти Һәләбдән Һинд Океанына, Басра Көрфәзиндән Гырмызы Дәнизә узанырды.
Нәһајәт Османлы ојаныр
Османлы Дөвләт Архивиндә вә рәсми сәнәдләриндә даһа сонра Хариҹиләр олараг адландырылаҹаг олан бу ганлы-радикал, примитив ислаһат һәрәкәти, Истанбулун әлагәсини илк дәфә Султан Ы. Маһмуд (1730-1754) заманы чәкди. О чағда Османлы тәбасы олан Неҹид халгынын бир гисими, Бағдад Губернатору Сүлејман Пашаја шикајәт етмишди. Падшаһ Ҹиддә Губернатору Осман Пашаја фәрман ҝөндәрәрәк дөвләтә силаһ чәкән Веһһабилерин әзилмәсини истәди. Нә вар ки Османлынын артыг буну едәҹәк нә кафи әсҝәр ҝүҹү, нә дә сијаси тагәти варды. Иши нәсиһәтлә һәлл етмәји дүшүндү.
Таиф Вәһабиләр тәрәфиндән ишғал едилди (18 Феврал 1803).
Ҹөвдәт Паша, Вәһабиләрин Таифдә төрәтдикләрини өз гәләми илә белә тәсвир едир:
"Вәһабиләр Таифдә тапдыглары әшјаны ордуларына өтүрәрәк дағлар кими јығдылар. Онларын тәкҹә китаблара етдикләри еһтирамсызлыг, күчәләрә атмалары иди. Буна ҝөрә дә Бухари вә Мүслимин Сәһиһејни вә һәдис китаблары, дөрд мәзһәб үзрә јазылмыш фигһ китаблары, әдәбијјат, фүнун вә саирәдән минләрлә китаб, ајаглар алтында сүрүнәр олду. Ичләриндә Мүгәддәс китаблар да вар иди... Узун мүддәт бу гәдәр китаб вә мөтәбәр әсәр белә ајаглар алтында галды. Малларын бешдә бирини әмрләри, ҝери галан гисмини дә о вәһшиләр араларында бөлүнмә етдиләр" (Тарихи Ҹөвдәт, VII, 206 (VII, 262-263).
МӘЗАР ДАШЛАРЫНДАН ГАЛА ЕТДИЛӘР
"1744 дә Мәһәммәд ибн Абдулвәһһабла бирләшәрәк онун мәнәви дәстәјиндә Сәудијјә ханәданыны гуран Муһаммед ибн Сәудун нәвәси Ибни Сәуд, 1805дә Мәдинәни, 1806 да Мәккәни зәбт етдијиндә мәзһәбин инанҹы ҝәрәји бүтүн мәзарлары дүмдүз етди. Мәдинәдә Баги Гәбиристанлығынын дашларыјла галалар тикди. О замана гәдәр билинән бүтүн Ислам бөјүкләринин мәзарлары тәхриб едилди. Арашдырмачылар бу тәхриб һәрәкәтинә балыг күрәји адыны вердиләр. Веһһабилер јанында түрбә олан мәсҹидләри дә јыхырдылар. Буна ҝөрә онлара "мәбәд дағыдыҹылары"ады верәнләр чыхды. Гәбиристанлыг зијарәтинә даһа сонра иҹазә верилди."
250 иллик муваһһидин һәрәкәти
"Мүридләринин өзләринә "төвһид јанлысы" (унитар) адыны вердикләри, 18. әсрдә Неҹиддә Мәһәммәд ибн Абдулвәһһаб тәрәфиндән гурулан мутәкит Ислам ҹәмијјәти. Доктриналары ибни Тејмијјенин (өлм.1328) јени-Һәнбәли јолуна әсасланар. Хүсусилә өвлија күл иди вә гәбир зијарәти кими Ислама сонрадан ҝирмиш ујдурмалары рәдд едәр. Саггал кәсмәји, түтүн чәкмәји, мусиги динләмәји, тәсбеһ чәкмәји, мәсҹидләри бәзәмәји вә минарә тикмәји гадаған едәр. Ичиндә иштирак етдији әсҝәри зәфәрләрлә инкишаф едән һәрәкәт, Мәһәммәд ибни Сәуд вә өзүндән сонра ҝәләнләрлә ҝениш бир саһәјә јајылмышды. Вәһһабилер Әрәбистаны фәтһ етдиләр (Мәккә 1803) вә Әрәбистанын хариҹинә дашдылар. 1812 дә ҝериләдиләр вә 1819 да Османлылар тәрәфиндән удузмаја уғрадылдылар. Ријадда јенидән ортаја чыхышлар. Кичик бир кәсилмәдән сонра ибни Сәууд аиләси 1902 дә өлкәдә игтидары әлә кечи рди вә гуруҹусунун саф дүшүнҹәләрини ҝүзәштсиз тәтбиг етди. Веһһабилик Әрәбистанын хариҹинә чыхды Һиндистан, Түркистан вә Әфганыстана јајылды." Ҝранд Лароуссе, Vаһһабитес маддәси, Парис 1964, сһф. 912
Ваһһаби чыхышы ҝениш әкс-сәда тапды
"Һиндистанда Әһмәд Барелви (1786-1831) Браһман чоктанрыҹылығынын тәсириндәки өлкәсиндә, узун замандыр јашајан, бүтпәрәст галыглар вә әзизләр күл идинә гаршы Веһһабиликә бәнзәр сијаси доктриналар јајырды. Ҝүнүмүзә Веһһабилик, хүсусилә Ибни Сәудун Һиҹазда кечиҹи Шәрифләр рәһбәрлијини ашыртмасындан сонра (1924) дин вә сијасәт бахымындан Әрәбистанын әһәмијјәтли бир гисиминә јајылмыш вә Месопотамија, Сомали кими әтраф өлкәләрә дә дашмышдыр." Һенри Массе, л'Ислам, Парыс, 1930 Сһф. 208
ВАҺҺАБИЛИКИН ГАНУНЛАРЫ
Дини силаһла тәтбигә ишләјән, намаз гылмајана өлүм ҹәзасы нәзәрдә тутан, өзләриндән олмајанлары кафир биләрәк гәбиристанлыгларыны ајыран, Пејғәмбәр дөврүндә олмајан һәр шеји позғунлуг елан едән, әмәлсиз иманы күфр сајан, Гуран ајәләрини ағылла шәрһ етмәји гадаған едән Веһһабиликин ана ганунлары бу 18 маддәдә топланыр:
1) Аллаһын шәхси, сифәти вә һәрәкәти ејнидир. Ајры ола билмәз.
2) Бу Төвһиддир. Төвһидә инанмајанын малы, ҹаны һалалдыр.
3) Әмәл иманын ичиндә ҝизлидир, әмәлсиз иман ола билмәз.
4) Әмәли јеринә јетирмәјәнә һәрб ачылар. Кәсдији мәғлуб етдилмәз. Бу кәсләрә гаршы ҹиһад едиләр.
5) Ајәләри шәрһ етмәк күфрдүр. Һөкм заһирә ҝөрәдир.
6) Аллаһа васитәсисиз ибадәт шәртдир. Мүршид, шејх, вәли, васитәчи күфрдүр.
7) Гәти дәлил Гурандыр. Шиә, кәлам, тәсәввүф, тәригәт ујдурмадыр.
8) Гуран вә Һәдис' дән башга һәр шеј бидәтдир.
9) Мәзар, түрбә етмәк, әһд һәср етмәк, гәбир зијарәти күфрдүр
10) Аллаһдан башга кимсәдән көмәк ҝөзләмәк күфрдүр.
11) Әмәлдә 4 мәзһәб һалалдыр. Тәригәт күфрдүр, истисмар васитәсидир.
12) Намазы ҹамаатла етмәк шәртдир. Намаза ҝәлмәјән ҹәза алар.
13) Сигарет, нарҝилә, ички вә гәһвә ичәнә гырх дәјәнәк вурулар.
14) Вәгф батилдир. Вәгф гуранлар сәрвәтләрини гачыранлардыр.
15) Тилсим, тәсбеһ, зикр, сүннә вә нафилә намаз батилдир.
16) Әл өпмәк, бојун гырмаг, өвлија гәбири вә саггалы шәриф зијарәти, мөвлуд вә әзәләсидә охума, чалғы динләмәк, әјләнмәк ширкдир.
17) Рүфаи, Кадыри, Накшибенди вә бәнзәри тәригәтләри күфрдүр.
18) Әһли бејт севҝиси дашымаг, Әли өвладыны ҝүнаһсыз сајмаг ширкдир.
ВӘҺҺАБИЛИК ЈОХСА СӘЛӘФИЛИК
Гејд етдијимиз ким вәһһабиләр, тарих боју мүхтәлиф ҹинајәтләрә мүртәкиб олдуглары үчүн, дүнјада "вәһһаби" адына гаршы кәскин бир нифрәт һисси ојанмышдыр. Бу мәсәләдән аҝаһ олан вәһһабиләр, хариҹи өлкәләрә тәблиғә ҝетдикдә, орада, ифратчы әгидәләрини тәблиғ етмәк наминә, адларыны дәјишмәјә мәҹбур галдылар. Елә бу сәбәбдән дә, өзләрини сәләфә (јәни пејғнбәр заманында јашајанлрын јолуну давам етдирәнләрә) мәнсуб етмәклә, "сәләфилик" ады алтында вәһһабилик әгидәсини јајмаға башладылар.
Һал-һазырда белә бир суалла гаршылашырыг ки, сәләфиләр вә ондан сонракы нәсилләр, ҝөрәсән Мәһәммәд Пејғәмбәрин (с) бүтүн сүннәләринә (Пејғәмбәрин (с) бујуруглары вә рәфтарлары) итаәт едирдиләрми? Јохса, Һәзрәт Әли (ә) вә ја шиәләрә олан дүшмәнчиликләри уҹбатындан (неҹә ки, өзләри дә бу мәсәләјә ишарә етмишләр), бәзән дә диҝәрләринә олан ифрат мәһәббәтин нәтиҹәсиндә Гуран вә сүннә илә мүхалифәт етмишләр? Ҝәлин бирликдә сүнни мәнбәләринә әсасән ҝәтирдијимиз шаһидләри динләјәк:
1. Бәзи мүстәһәб әмәлләри тәрк етмәк:
Вәһһабиләрин, шәхсијјәтинә кор-коранә пәрәстиш етдикләри Ибн Тејмијјә адлы шәхс јазыр: "Мүфтиләрин бир гисми шиәләрин хүсуси диггәт јетирдикләри бәзи мүстәһәб әмәлләри тәрк етмәји лазым билирләр. Доғрудур, бу тәрк, ваҹиб һәддиндә дејил, лакин белә бир мүстәһәб әмәлләри јеринә јетирмәк бир нөв өзүнү шиәләрә охшатмаг демәкдир. Белә етмәсәләр, сүнни шиәдән сечилмәјәҹәк. Шиәләрдән сечилмәк, узаглашмаг вә онлардан мүхалиф олмаг исә бу ҹүр мүстәһәб әмәлләри јеринә јетирмәкдән да-һа мәсләһәтә ујғундур" (Зәргани, "Шәрһул-мәваһиб", 5/13).
2. Әммамә доламаг:
Ираги, әммамә бүкмәјин формасы һагда јазыр: "Тәбәранидән нәгл олмуш зәиф бир һәдисдән башга һеч бир рәвајәтдә ҝөрмәдим ки, әммамәни сағ тәрәфдән бүкмәк лазымдыр. Һәтта бу һәдиси сәһиһ һәдис кими белә гәбул етсәк, “Пејғәмбәр (с) әммамәни сағ тәрәфдән бүкүб, сонра ону сол тәрәфә долајырды”-десәк дә (неҹә ки, бәзи алимләр белә едирләр), лакин бү ҹүр бүкмәк шиәләрә мәхсус олдуғу үчүн даһа јахшыдыр ки, онлара охшамајаг дејә, белә бүкүлмәсин”.
3. Гәбрин (синә дашынын) саф (мүсәттәһ) олмасы
Гәззалинин фигһ китабы олан "Вәҹиз" вә һабелә бу китабын шәрһиндә ("Фәтһул-әзиз фил-фигһил-Шафеи”) јазылмышдыр: "Гасим Ибн Мәһәммәд Ибн Әбу Бәкр дејир:
Ибн Тејмијјә јазыр: "Мүфтиләрин бир гисми шиәләрин хүсуси диггәт јетирдикләри бәзи мүстәһәб әмәлләри тәрк етмәји лазым билирләр. Доғрудур, бу тәрк ваҹиб һәддиндә дејил, лакин белә бир мүстәһәб әмәли јеринә јетирмәк бир нөв өзүнү шиәләрә охшатмаг демәкдир”.
“Пејғәмбәрин (с) Әбу Бәкр вә Өмәрин гәбринин мүсәттәһ (Синә дашынын дөрд буҹаг шәклиндә дүзәлмәси вә дөрд бармаг гәдәриндә јердән уҹалмасы вә үстүнүн дүз олмасы) олмасыны ҝөзүмлә ҝөрдүм”.
Ибн Әби Һүрејрә (Зәһәби јазыр: Ибни Әбу Һүрејрә Шафеиләрин шејхи вә рәһбәридир) исә дејир: “Даһа јахшыдыр ки, синә дашыны мүсәттәһ јох, јумру едәк. Чүнки, шиәләр гәбирләринин үстүнү мүсәттәһ едирләр. Вә бизим онларла мүхалифәт етмәјимиз даһа мәсләһәтә ујғундур" ("Нәвәви әл-Мәҹму”, 5/229; "Иршадул-сари", 2/ 468).
4. Пејғәмбәрдән (с) башгасына салават ҝөндәрмәк:
Зәмәхшәри (тәвәллүдү: 536 һ.г.) јазыр: "Әҝәр сорушсаныз ки, Пејғәмбәрдән (с) башгасына салават ҝөндәрмәк һаггында нә дејә биләрсиниз, дејәрәм: Аллаһ-тааланын бујурдуғуна әсасән, һәр бир мөминә салават ҝөндәрмәк олар. Неҹә ки, Гурани-кәримдә бујурур: "Аллаһ сизә салават ҝөндәрир" ("Әһзаб", 43). Башга бир ајәдә бујурур: "Еј Пејғәмбәр (с) ҝүнаһкарлара салават ҝөндәр, чүнки, сәнин салаватын онларын сакитлијинә сәбәб олур" ("Төвбә", 103). Һәмчинин, Пејғәмбәр (с) бујурур: "Илаһи, мәним атамын сүлаләсинә һәмишә салават ҝөндәр". Лакин алимләрин нәзәри будур ки, салаваты јалныз Пејғәмбәрә ҝөндәрмәк олар. Пејғәмбәрин Әһли-бејтинә исә, Пејғәмбәрин (с) кәнарында салават чәкмәк олар: Илаһи, салават ҝөндәр Пејғәмбәрә вә онун аиләсинә.
"Мүстәһәб намаз ҹамаатла гылынмалыдыр, јохса фәрди? Ики ҹүр ҹаваб верилир: 1. Ҹамаатла гылынса, даһа фәзиләтлидир. Чүнки Өмәр ҹамааты Убәј Ибн Кәбин архасында мүстәһәб намаз гылмаг үчүн дәвәт етди. 2. Фәрди гылмаг даһа фәзиләтлидир. Чүнки Пејғәмбәр (с) гәмәри ајлардан бириндә ҝеҹә намазларыны мәсҹиддә гылырды. Сонра ајын галаныны мәсҹидә ҝетмәди вә бујурду: Өз евиниздә намаз гылын! Мүстәһәб намазлары евдә гылмаг даһа фәзиләтлидир...”
Биринҹи нәзәр дүзҝүндүр..."
Пејғәмбәрин аиләсинә (Әһли-бејтә) салават ҝөндәрмәк исә (мәс: Әли әлејһиссәлам демәк) мәкруһдур. Чүнки, салават Пејғәмбәрә аид олунур. Бундан әлавә Әһли-бејтә салават ҝөндәрән, шиә ады илә мүттәһим олунур ("Тәфсирул-кәшшаф", 3/541).
5. Пејғәмбәрләрдән (с) башгасына салам сөјләмәк:
"Ибн Һәҹәр јазыр: "Шәриәтә әсасән инсанлар дири олдуглары һалда бир-бирләринә салам сөјләјә биләрләр. Бу мәсәләни бүтүн алимләр гәбул едирләр. Лакин алимләр Пејғәмбәрләрдән (с) башгасына (дүнјадан көчдүкдән сонра) салам ҝөндәрмәклә әлагәдар мүхтәлиф фикирләр сөјләмишләр. Бәзиләри, һәр бир дири, јахуд дүнјасыны дәјишмиш инсана салам (рәһмәт) демәји ҹаиз билир. Бир сыра алимләр вә Пејғәмбәрләрин (с) ардынҹа дүнјадан көчәнләрә салам сөјләмәји ҹаиз билирләр. Лакин мәрһум бир фәрдә салам (рәһмәт) ҝөндәрмәк ҹаиз дејил. Чүнки, бу иши шиәләр ҝөрүр. Бу мәсәләни Нәвәви, Шејх Әбу Мәһәммәд Ҹувејнидән нәгл етмишдир" ("Фәтһул-бари", 11/ 142).
6. Әммамә бүкмәјин формасы:
“Әммамәни ҝәрәк Пејғәмбәрин (с) бүкдүјү кими башымыза долајаг. Вә бу әсл сүннәјә әмәл етмәкдир. Амма бу ҝүн Пејғәмбәр (с) кими әммамә доламаг шиәнин бөјүк алимләринә аид олдуғу үчүн онлара охшамамаг наминә, биз бу иши ҝөрмәмәлијик" ("Шәрһул-Мәваһибул-ләнуннијјә").
7. Сәһабәнин сөзүнүн Пејғәмбәр сүннәсинә үстүнлүјү:
Бәгәви јазыр: "Мүстәһәб намаз ҹамаатла гылынмалыдыр, јохса фәрди? Ики ҹүр ҹаваб верилир. 1. Ҹамаатла гылынса даһа фәзиләтлидир. Чүнки Өмәр ҹамааты Убәј Ибн Кәбин архасында мүстәһәб намаз гылмаг үчүн дәвәт етди. 2. Фәрди гылмаг даһа фәзиләтлидир. Чүнки Пејғәмбәр (с) гәмәри ајлардан бириндә ҝеҹә намазларыны мәсҹиддә гылырды. Сонра ајын галаныны мәсҹидә ҝетмәди вә бујурду: Өз евиниздә намаз гылын! Мүстәһәб намазлары евдә гылмаг даһа фәзиләтлидир...
Биринҹи нәзәр дүзҝүндүр..." ("әл-Тәһзиб фи фигһил-Шафеи", 3. 232).
(Јәни, Сәһабәнин сөзү Пејғәмбәрин (с) сүннәсиндән габаға кечир!!!)
8. Пејғәмбәрин (с) сүннәси гаршысында Мүавијәнин мөвгеји:
Сол әлә үзүк тахмаг;
"Илк дәфә Пејғәмбәрин (с) сүннәсинин әксинә олараг сол әлә үзүк тахмаг, Мүавијә тәрәфиндән баш верди" ("Рәбиул-әбрар", 4/24).
“Тәлбијә”ни (“ләббејк” демәк) тәрк етмәк;
Сәид Ибн Ҹубејр нәгл едир: "Ибн Аббасын кәнарында һәҹҹ әмәлини јеринә јетирирдик. О мәндән сорушду: Еј Сәид, тәлбијә сәси ешитмирәм. Дедим: Ҹамаат Мүавијәдән горхур. Бу заман о, өз чадырындын чыхыб тәлбијә демәјә башлады: “Ләббејк, Аллаһуммә, ләкә ләббејк. Һәтта Мүавијә истәмәсә дә, ләббејк, Илаһи, Әлијә (ә) олан кинләри уҹбатындан Пејғәмбәрин (с) сүннәсини тәрк едән шәхсләрә ләнәт ет!”
Синди јазыр: “Әли (ә) һәмишә Пејғәмбәрин (с) бүтүн сүннәсинә әмәл етдији үчүн Мүавијә кимиләр она олан кин-күдурәт үзүндән Пејғәмбәрин (с) сүннәсини тәрк едирдиләр" ("Сүнәнун-Нәсаји", 5/253; "Сүнәнул-Кубра", 7/244).
Пејғәмбәр (с) һәдисләринә етинасыз јанашмаг;
Ибн Әсакир, Рәҹа Ибн Һејвәтдән нәгл едир: "Мүавијәнин һәмишә һәдис демәкдән аҹығы ҝәлир вә бизә тапшырырды ки, Пејғәмбәрдән (с) һәдис демәјин. Мән тәкҹә бир дәфә ешитдим ки, Мүавијә Пејғәмбәрдән һәдис десин" ("Тарихи Мәдинәти Дәмәшг", 59/167, Ибни Идрис дејир: "Ешитдијинә ҝөрә Мүавијә Пејғәмбәрдән (с) чох аз һәдис нәгл етмишдир").
Пејғәмбәрин (с) һөкмү вә Мүавијәнин һөкмү;
Ибн Әбдуррәбиһ дејир: "Әбдур-Рәһман Ибн Халид Ибн Вәлид вә Нәср Ибн Һәҹҹаҹ илә Мүавијәнин һүзурунда Халид Ибн Вәлидин нөкәри Абдуллаһ Ибн Һәҹҹаҹын кимлији барәсиндә мүбаһисә едирдиләр. Мүбаһисә узун чәкдијиндән Мүавијә өз катибинә ҝөстәриш верди ки, бу ики шәхсин ишинин һәлли үчүн башга бир вахтда мәһкәмә иҹласы тәшкил етсин.
“Сәһиһ Мүслим”дә јазылмышдыр: "Һүзејфәдән нәгл олунур ки, Пејғәмбәр (с) бујурду: "Мәним сәһабәләримин арасында он ики нәфәр мүнафиг вар ки, онлардан сәккиз нәфәри дәвә ијнәнин дешијиндән кечмәјәнәдәк беһиштә дахил олмајаҹаглар" ("Сәһуһи-Мүслим", 8/122).
Мәһкәмә башланды. Мүавијә һаким хәләтини әјнинә ҝејиниб өз күрсүсүндә әјләшди. Вә бу ики шәхсә изин верди.
Нәср Ибн Һәҹҹаҹ деди: (Абдуллаһ) Мәним гардашым вә атамын оғлудур... Атам мәнә онун өз оғлу олдуғуну билдирмишдир.
Әбдүррәһман деди: (Абдуллаһ) Мәним нөкәрим, атамын нөкәринин вә гуллугҹусунун оғлудур. О зинадан әмәлә ҝәлмишдир.
Мүавијә деди: Еј Мәмур, ал бу дашы Нәср Ибн Һәҹҹаҹа вер. Нәср, бу һөкм Пејғәмбәрин (с) һөкмүдүр: "Зинадан олмуш өвлады кишијә верин. Зинакар гадына исә даш верин.
Нәср деди: "Еј Әмирәлмөминин, ахы сән өзүн бу һөкмү Зијадын һаггында иҹра етмәдин?"
Мүавијә деди: "О, Мүавијәнин һөкмү иди, бу исә, Пејғәмбәрин һөкмү" ("әл-Әгдул-фәрид", 6/133).
(Јәни, о заман шәхси мәнафејим тәләб едирди ки, Пејғәмбәрин (с) һөкмүнүн әксинә олараг өз һөкмүмү иҹра едим. Лакин бу мәсәләдә һеч бир мәнфәәт олмадығы үчүн Пејғәмбәрин (с) һөкмүнү иҹра етдим.-Мүт.)
Шәраб ичмәк;
Әһмәд Ибн Һәнбәл јазыр: "...Абдуллаһ Ибн Бурејдә нәгл едир: Мән вә атам Мүавијәнин јанына ҝедиб халчасынын үстүндә әјләшдик. Бизим үчүн јемәк ҝәтирдиләр вә биз о јемәји једик. Сонра сүфрәјә шәраб ҝәлди. Мүавијә шәрабдан ичди. Ондан сонра атам шәраб ичәрәк деди: Пејғәмбәр (с) шәрабы һарам етдији ҝүндән бәри шәраб ичмәмишдим... ("Мүснәду Әһ-мәд", 5/347).
9. Пејғәмбәрдән (с) һәдис нәгл етмәмәк;
Шәби дејир: "Дүз бир ил Ибн Өмәрлә отуруб-дурдум. Амма бир дәфә дә олсун Пејғәмбәрдән һәдис нәгл етдијини ешитмәдим" ("әл-Мүһәддисул-Фазил", 551).
Демәлијик ки, сәләф вә сәһабәнин бәзисинин Пејғәмбәрин (с) һәдисләринә етинасыз јанашараг онлары ҹамаата нәгл етмәмәкдән, шәрабын һарам олдуғуну биләрәк ону ичмәкдән, Мәһәммәд Пејғәмбәрин (с) сүннәсинин гаршысында јени һөкм вә сүннә ҝәтирәрәк дурмагдан мәгсәдләри, јалныз шиәләрин вә ја Һәзрәт Әлинин (ә) о мәсәләләрә артыг әһәмијјәт вермәсинә хатир олмушдур. Неҹә ки, "тәлбијә" мәсәләсиндә охудунуз. Инди өзүнүз дејин, бунлар (сәһабәләрин һамысы) Пејғәмбәрин (с) сүннәсинә әмәл едәнләрдиләрми? Вә бизә ваҹибдирми ки, сәһабәләрә игтида едәк?
10. Пејғәмбәри (с) өлдүрмәк үчүн план ҹызанлар;
“Сиһаһ” вә “Сүнән”дә јазылмыш рәвајәтләрә әсасән сәһабәләрдән бир групу Мәһәммәд пејғәмбәри (с) өлдүрмәк үчүн план ҹыздылар. Бу һадисә Тәбук дөјүшүндән гајытдыгдан сонра баш верди. Пејғәмбәр (с) уҹа бир тәпәнин башына чыхдығы вахт үзләринә нигаб бағламыш хам сәһабәләрдән бир нечәси Пејғәмбәрин (с) минијини сүрән Әммарын үстүнә һүҹум етдиләр. Онлар бу ишләри илә истәјирдиләр ки, Пејғәмбәрин (с) минијини һүркүдәрәк ону тәпәнин башындан учурума јыхсынлар. Сөзсүз ки, јалныз Аллаһ өз мәгсәдинә јетишир. Инди исә, бәзи рәвајәтләри нәзәринизә чатдырырыг:
1. Әһмәд “Мүснәд”индә јазыр: "Мәнә Абдуллаһ рәвајәт етди ки, бу рәвајәти она атасы Језиддән нәгл етмиш, Језид, Вәлид Ибн Абдуллаһ Ибн Ҹумејдән вә о да, Әбу Туфејлдән нәгл едиб:
“Пејғәмбәр (с) Тәбук дөјүшүндән гајытдыгдан сонра ҹарчыја әмр етди ки, елан етсин: Пејғәмбәр (с) тәпәнин башына чыхыр, һеч ким она тәрәф јахынлашмасын!
Әммар Пејғәмбәрин минијини сүрүр, Һүзејфә исә онлара јол ҝөстәрирди. Бу заман үзләринә нигаб бағламыш бир груп өз миникләрини Әммарын үстүнә сүрдүләр. Әммар онларын минијинин үзүнә вурмаға башлады. Пејғәмбәр (с) Һүзејфәјә бујурду: "Јолу ҝөстәрмәјә давам ет". Сонра Пејғәмбәр (с) ашағы ҝәлди вә Әммара јахынлашыб бујурду: Еј Әммар, онлары таныдын?
–Миникләрин кимләрә мәхсус олдуғуну билирәм. Лакин минијин үзәриндә оланлар үзләринә нигаб бағламышдылар.
–Пејғәмбәр (с) бујурду: Һеч билирсән онлар бу ишлә нәјә наил олмаг истәјирдиләр?
–Аллаһ вә Онун Рәсулу (с) даһа јахшы биләр.
Пејғәмбәр (с) бујурду:
–Онлар истәјирдиләр ки, сәнин минијини һүркүдәрәк Аллаһын Рәсулуну (с) тәпәдән јерә јыхсынлар.
Бу заман Әммар Пејғәмбәрин сәһабәләриндән олан бир киши илә һөҹәтләшмәјә башлады вә она деди: Сәни Аллаһа анд верирәм, де ҝөрүм, тәпәнин башына сәһабәләрдән нечә нәфәр һүҹум етди?
–Он дөрд нәфәр.
–Әммар деди: Әҝәр сәни дә онлардан һесабласаг, он беш нәфәр олурлар.
Пејғәмбәр (с) он беш нәфәрдән үч нәфәрини ҝүнаһсыз сајды. Һәмин үч сәһабә дејирдиләр: Аллаһа анд олсун, биз нә Пејғәмбәрин ҹарчысынын сәсини ешитдик, нә дә о бири сәһабәләрин мәгсәдини билирдик.
Әммар деди: Мән шәһадәт верирәм ки, галан он ики сәһабә Аллаһ вә онун Рәсулунун (с) дүнјада вә гијамәтдә дүшмәнләридир ("Мүснәду-Әһмәд", 5/453).
2. Сүјути јазыр: "Урвәдән нәгл олунмуш рәвајәтдә дејилир ки, Пејғәмбәр (с) Тәбук дөјүшүндән Мәдинәјә гајыдаркән јолуну башга бир сәмтә салды. Орада өз сәһабәләриндән бир нечәси кәләк ишләдиб Пејғәмбәри (с) јолун башында олан тәпәдән ашағы салмаг истәдиләр.
Пејғәмбәр (с) Һүзејфәјә бујурду: "Еј Һүзејфә, о групдан бир нәфәри дә олса, таныдынмы?"
–Филан шәхсин вә Филан шәхсин миникләрини таныдым.
Пејғәмбәр (с) бујурду: “Ҝеҹәнин јарысы, үзләри бағлы һүҹум етдиләр. Һеч билирсәнми онлар ким иди вә мәгсәдләри нә иди?"
–Јох, Аллаһа анд олсун билмирәм, еј Пејғәмбәр!
–Онлар истәјирдиләр ки, мәни тәпәдән атсынлар.
Бу заман Пејғәмбәрин јахынлығында олан сәһабәләр дедиләр: Ја Рәсуләллаһ, нијә әмр етмирсән ки, онларын бојнуну вураг?
Пејғәмбәр (с) бујурду: "Истәмирәм ҹамаат десин ки, Мәһәммәд (с) өз сәһабәләрини өлдүрдү".
Сонра Пејғәмбәр (с) онларын адларыны Әммар вә Һүзејфәјә сөјләди вә онлара тапшырды ки, сөјләдикләрими сирр сахлајын" ("әл-Дүррүл –Мәнсур", 3/259).
3. Ибн Кәсир јазыр: "Әммар вә Һүзејфә сорушдулар: Ја Рәсуләллаһ, нијә әмр етмирсән ки, онлары өлдүрәк?
Пејғәмбәр (с) бујурду: “Истәмирәм ҹамаат десин ки, Мәһәммәд (с) өз сәһабәләрини өлдүрүр" ("Тәфсиру- Ибни Кәсир", 2/322).
Әҝәр сөјләдикләримизә диггәт етсәниз, ҝөрәрсиниз ки, Пејғәмбәри (с) өлдүрмәк истәјән вә белә бир бөјүк ҝүнаһа ҹәһд едән ҹаниләр, елә Пејғәмбәри-Әзәмин өз сәһабләри олмушдур. Һәтта Пејғәмбәрин (с) өзү дә онлары сәһабәләри кими танытдырмышдыр. Һәмчинин, Ибн Кәсирдән нәгл олунмуш рәвајәтдә ҝәлмишдир: "Истәмирәм ҹамаат десин ки, Мәһәммәд (с) өз сәһабәләрини өлдүрүр".
Мүслим өз "Сәһиһ"-индә Һүзејфәнин рәвајәтинә ишарә едир ки, Пејғәмбәрин (с) сәһабәләринин арасында мүнафигләр вар иди. Сонра о, һәмин һадисәни хатырладыр.
4. “Сәһиһ Мүслим”дә јазылмышдыр: "Һүзејфәдән нәгл олунур ки, Пејғәмбәр (с) бујурду: "Мәним сәһабәләримин арасында он ики нәфәр мүнафиг вар ки, онлардан сәккиз нәфәри дәвә ијнәнин дешијиндән кечмәјәнәдәк беһиштә дахил олмајаҹаглар" ("Сәһуһи-Мүслим", 8/122).
Үмумијјәтлә, бир чох мүәллифләр өз китабларында сәһабәләрин Пејғәмбәри (с) өлдүрмәјә ҹәһд етдикләри кими бир-бирләрини өлдүрмәк мәгсәдилә план ҹызмагларыны гејд етмишләр. Бахмајараг ки, бәзән чәкдикләри планы һәјата кечирмәмишләр. Неҹә ки, Һәзрәт Әлини (ә) өлдүрмәк үчүн чәкилмиш плана Сәмани белә ишарә едир: "...Шәриф Өмәр Ибни Ибраһим Һесејнидән Куфә шәһәриндә сорушдум ки, Әбу Бәкрин "Халид мә`мур олдуғу иши јеринә јетирмәди" ҹүмләсиндән мәгсәди нәдир? О, белә ҹаваб верди: “Әбу Бәкр, Халид Ибни Вәлиди Мәмур етди ки, Әлини (ә) өлдүрсүн. Сонра исә пешиман олуб өз әмрини ҝери ҝөтүрдү ("әл-Әнсаб", 3. 95).
Сәләфиләр доғруданмы сәләфә игтида етмишләр?
Сәләфләриниз доғруданмы Пејғәмбәр (с) сүннәсини әсас алараг јашамышлар...?
P.S: Бурдаҹа бир гејд етмәјимиз лап јеринә дүшәр.
МУҺАММЕД ИБН ӘБДУЛВАҺАБ (ЛЕНЕТУЛЛАҺ) јәһуди имиш
“Wаshinqtоn Pоst” гәзетинин јајдығы мәлумата ҝөрә АБШ-ын Мүдафиә Назирлији мүтәхәссисләри тәрәфиндән јени архив материаллары дәрҹ едилмишдир. АБШ кәшфијјаты Мәһәммәд ибн Әбдүл-Вәһабын миллијәти барәсиндә јени сәнәдләр ортаја чыхарыб. Јени сәнәдләрин мәзмуну Мәһәммәд ибн Әбдүл-Вәһабын әрәб јох мәһз јәһуди мәншәли олдуғуну лазымы фактларла сүбута јетирир. Сәнәддә Мәһәммәд ибн Әбдүл-Вәһабын бабасынын Сефард јәһудиләриндән олдуғу вә Бурса (Мүасир Түркијә) шәһәриндә анадан олдуғу билдирилир. “Wасһингтон Пост”-ун јајдығы хәбәрә истинадән Пентагон рәсмиләри инҝилис дилиндә беш ҹилдлик Ирагын Архив китабханаларындан китаб нәшр едибләр. Бу сәнәдләрә әсасән Мәһәммәд ибн Әбдүл-Вәһабын бабасынын адынын Сүлејман јох Шүлман олдуғу билдирилир.
ХVI әсрдә исә Шүлманын нәсли Сефард јәһудиләриндән иди вә онлар Түркијәдә јашајыб, тиҹарәтлә мәшғул олурдулар. Мәһәммәд ибн Әбдүл-Вәһабын бабасы “Кабалла” (әсасы ҹадудан ибарәт олан) мәҹлисләринә ҝөрә ҝүнаһландырылыб вә бундан сонра онун бабасы Дәмәшгә көчмүшдүр. О Дәмәшгдә јәһуди олдуғуну саггал узатмаг, чалма тахмагла ҝизләтмишдир. Бир мүддәтдән сонра Мәһәммәдин бабасы “Кабалла” әнәнәләрини јашатдығына ҝөрә Дәмәшг шәһәриндән дә говулмушдур. Она ҝөрә говулмушду ки, о вахт Османлы империјасында бу әнәнәләр гадаған иди.
