Исраилин Гәззаја јардым апаран түрк ҝәмисинә басгыны Азәрбајҹанын енержи ресурсларынын јәһуди дөвләтинә нәглини нәзәрдә тутан стратежи лајиһәләри әнҝәлләди. Түркијәнин енержи назири Танер Јылдыз бәјан едиб ки, онун һөкумәти Исраиллә ортаг бүтүн енержи лајиһәләрини тәхирә салмағы гәрара алыб. Назирин сөзләринә ҝөрә, мүнасибәтләр дүзәлмәјинҹә, “Мави ахын” кәмәринин Исраилә узанмасы да дахил олмагла, әввәлләр планлашдырылан лајиһәләрин һеч бири һәјата кечирилмәјәҹәк.
Диҝәр мәлумата ҝөрә, Түркијә Исраили сыхмаг үчүн Азәрбајҹан нефтиндән фајдаланмаг барәдә мүзакирәләр апарыр вә мәсәлә ҝәлән һәфтәнин әввәлиндә баш назир Әрдоғанла президент Илһам Әлијев арасында данышыгларда ҝүндәмә ҝәлә биләр. Исраил Азәрбајҹан нефтинин әсас алыҹыларындан биридир. Һәр ил јәһуди дөвләти Азәрбајҹандан милјардларла долларлыг нефт алыр. Бу нефт әсасән, Бакы-Тифлис-Ҹејһан кәмәри илә нәгл олунараг Түркијәнин Ҹејһан лиманындан танкерләрә вурулур. Түркијә БТҸ-дә пајчы олдуғу үчүн Азәрбајҹан нефтинин Исраилә сатылмасындан долајысы да олса ҝәлир әлдә едир.
БТҸ-нин чәкилмәсиндән ән чох газананлардан бири дә шүбһәсиз ки, Исраилдир. Бу кәмәр васитәсилә Исраил дост мүнасибәтләрдә олмадығы әрәб өлкәләринин нефтиндән асылылығыны азалдыб. Јәһуди дөвләтинин јанаҹаға олан тәләбатынын 30 фаизи Азәрбајҹан нефти һесабына өдәнилир. БТҸ кәмәри исә нефтин Исраилә дашынмасы үчүн мәсафәни 600 километр гысалдыб. Анкара илә Тәл-Әвив арасында мүнасибәтләрин јахшы олдуғу вахтларда тәрәфләр Азәрбајҹанла бирликдә бәзи стратежи енержи лајиһәләри һазырламышдылар. Сөһбәт Түркијәнин Аралыг дәнизи саһилләриндән Исраиләдәк узанан нефт-газ кәмәрләриндән ҝедирди. Планлашдырылырды ки, ҝәләҹәкдә БТҸ Исраилә гәдәр узансын, орадан исә Шәрги Асија реҝионуна Азәрбајҹан нефтинин ихраҹы имканлары ачылсын. Беләликлә, Исраил тәкҹә Азәрбајҹан нефтинин әсас алыҹыларындан бири јох, онун нәгли үчүн транзит маршрутуна чеврилсин. Һәмчинин, Русија илә Түркијәни бирләшдирән “Мави ахын” газ кәмәринин Аралыг дәнизиндән Исраилә гәдәр узанмасыны нәзәрдә тутан лајиһә үзрә данышыглар ҝедиб. Исраилин Бакыда сәфәрдә олан һөкумәт нүмајәндәләри исә бәјан едибләр ки, онлар Азәрбајҹан газынын да ҝәләҹәкдә Аралыг дәнизи саһилләриндән нәглинә даир лајиһәләр тәклиф едирләр. Лакин Исраиллә Түркијә арасында “Оне минуте” гаршыдурмасындан башлајан вә ҝәми басгыны илә аз гала мүһарибә һәддинә чатан ҝәрҝинлик олдугҹа ҝениш ҹоғрафи бөлҝәдә ојун гајдаларына јенидән бахылмасына сәбәб олаҹаг. Азәрбајҹан артыг әввәлләр мөвҹуд олан Түркијә-Исраил стратежи мүттәфиглијинин өнәмли голу олмагдан чыхыр вә асан олмајан сечим гаршысындадыр: бир тәрәфдән Исраиллә сон вахтлар ҝүҹләнән мүнасибәтләри сахламаг лазымдыр, о бири тәрәфдән ән јахын мүттәфиг олан Түркијәнин хариҹи сијасәтиндәки дәјишикликләр нәзәрә алынмалыдыр.
Бу ҹүр дилемманын һөкм сүрдүјү бир вахтда Исраили енержи карты илә вурмаға һазырлашан Түркијәнин Азәрбајҹана јәһуди дөвләтинә нефт сатышыны мәһдудлашдырмаг тәклифи едәҹәји ҝөзләнилир. Експертләр гејд едир ки, инди бу Исраилә гаршы ән тәсирли игтисади санксијалардан бири ола биләрди. Түркијәнин гәрары нәтиҹәсиндә Азәрбајҹанла Исраил арасында тәкҹә игтисади бахымдан дејил, сијаси бахымдан да стратежи һесаб едилән, АБШ-дакы ҝүҹлү чеврәләр тәрәфиндән дәстәкләнән енержи лајиһәләри онсуз да ҝүндәмдән чыхмыш сајыла биләр. Лакин буна әлавә олараг Исраилә Ҹејһан лиманындан нефт сатышынын мәһдудлашдырылмасы бирбаша тәсирә малик аддым оларды. Статистикаја ҝөрә, Исраил тәкҹә 2008-ҹи илдә Азәрбајҹандан 3.5 милјард долларлыг нефт алыб. Бу ил үчүн дә рәгәмин милјардларла өлчүләҹәјинә шүбһә јохдур. Бу бахымдан, Азәрбајҹанын Түркијәнин Исраили бирликдә сыхмаг барәдә мүмкүн тәклифинә сојуг јанашаҹағыны индидән демәк олар.
Сон ҝәми бу ҝүн чатаҹаг, Исраил јенә мүдахиләјә һазырлашыр
Ҝәми басгыны илә башлајан гаршыдурма илә бағлы сон мәлуматлар исә беләдир ки, Исраилә гаршы дүнјанын һәр јериндә ҝениш етиразлар давам етмәкдәдир. Буна бахмајараг, Исраил һөкумәти Гәззаја јардым апаран донанманын хараб олдуғуна ҝөрә јолда ләнҝијән вә дүнән үнвана чатмасы ҝөзләнилән сонунҹу ҝәмисини дә әнҝәлләмәјә һазырлашыр. “Раҹһел Ҹоррие” адлы Ирландија ҝәмисинин бу ҝүн Гәзза саһилләринә чатаҹағы ҝөзләнилир. Исраил команданлығы хәбәрдарлыг едир ки, ҝәмијә даһа сәрт мүдахилә едилә биләр. Ирландија һөкумәти исә ҝөјәртәсиндә инсан һаглары фәалларынын вә көнүллүләрин олдуғу ҝәмијә мүдахилә етмәмәк үчүн Исраили хәбәрдар едиб. Дүнән ҝәми илә рабитә әлагәси кәсилиб вә дәрһал Исраил мүдахиләси һагда хәбәрләр јајылыб. Лакин сонрадан рабитә бәрпа олунуб. “Wалл Стреет Жоурнал” гәзети исә јазыб ки, “Мави Мәрмәрә” ҝәмисинә басгындан сонра Түркијә илә Исраил арасында јашанан бөһранын нәзарәтдән чыхмасыны АБШ администрасијасы әнҝәлләјиб. Һадисә баш верәркән АБШ-да ҝеҹә саатлары олса да, президент Барак Обама мәсәләјә мүдахилә едиб, бир тәрәфдән Исраил рәһбәрлији, о бири тәрәфдән Түркијә илә тәмас гурараг онлары тәмкинли давранмаға чағырыб. АБШ президентинин милли тәһлүкәсизлик мәсәләләри үзрә мүшавири ҝенерал Ҹејмс Ҹонс да тәрәфләрлә ҝәрҝин данышыглар апарыб; Исраил баш назиринин тәһлүкәсизлик мүшавири Узи Арад ҝеҹә саатларында Вашингтона чағырылыб вә онунла узун-узады данышыглар олуб. Ҹејмс Ҹонс һәмин ҝеҹә Түркијә хариҹи ишләр назири Әһмәд Давудоғлу илә дә данышыглар апарыб, бу ҝәрҝин тәмаслар нәтиҹәсиндә Исраил тәрәфи ҝәмидә сахланан Түркијә вәтәндашларыны азад етмәјә разылашыб. Билдирилир ки, јаранмыш дурумдан АБШ олдугҹа нараһатдыр, чүнки Исраиллә јанашы Түркијә илә мүнасибәтләр дә бу өлкә үчүн мүһүмдүр. Ејни заманда АБШ-дакы түрк дипломатлар да јаранмыш вәзијјәтдән Анкаранын нараһат олдуғуну дилә ҝәтирирләр..
Азәрбајҹанлылар Бен-Гурион аеропортунда сахланылыр
Диҝәр хәбәрә ҝөрә, “Азадлыг донанмасы”нда сахланылмыш ики Азәрбајҹан вәтәндашынын Исраилдән вәтәнә ијунун 6-да дөнмәси ҝөзләнилир. Һәлә ки, ишчиләр Тәл-Әвивин Бен-Гурион аеропортунда хүсуси олараг онлар үчүн ајрылмыш јердәдирләр.
Бу барәдә Исраил Дахили Ишләр Назирлијинин иммиграсија мәсәләләри үзрә шөбәсиндән “Тренд”ә мәлумат верилиб. Мәлуматда билдирилир ки, Азәрбајҹан вәтәндашлары һазырда Исраилдәдир, чүнки онларын рејси базар ҝүнү баш тутаҹаг. Һәмјерлиләримиз Бен-Гурион адына аеропортда, өлкәни тәрк етмәк истәјән вә ја тәрк етмәли олан, лакин буну едә билмәјән шәхсләр үчүн хүсуси ајрылмыш јердәдирләр. Гејд едәк ки, Исраилдә сахланылан “Азадлыг донанмасы ”нда олан ики азәрбајҹанлынын шәхсијјәти артыг мүәјјәнләшиб. Бунлар Мәһәррәм Оруҹов вә Гараоғлан Гулијевдир.
Онларын валидејнләри өлкә КИВ-ләринә данышыблар. Ҝировдакылардан биринин анасы исә милләт вәкили Пәнаһ Һүсејнин евинә телефон ачараг, кимсәнин онларын өвладлары илә марагланмадығыны дејиб, оғлунун гајтарылмасы үчүн депутатдан көмәк истәјиб.
