Әһли-бејт (әлејһимус-сәлам) Бејнәлхалг Хәбәр Аҝентлији – ABNA: Бејнәлхалг арашдырмачыларын әлдә етдији мәлуматлар илк дәфә АБШ Президенти Доналд Трампла Азәрбајҹандан ҝәлән «чиркли пуллар» арасында рәсми вә бирбаша әлагәни үзә чыхарыб.
2016-ҹы ил нојабрын 9-да дүнја АБШ-дакы президент сечкиләринин нәтиҹәси гаршысында шок кечирәркән Доналд Трампын ҝөзләнилмәз гәләбәси «Deutsche Bank»ы чәтин вәзијјәтдә гојур. Јени сечилмиш президентин банка 300 милјон доллардан чох (тәхминән 270 милјон авро) борҹу вар иди.
Бәс о, борҹуну гајтармамаг гәрарына ҝәлсәјди, нә баш верәрди? Һәмчинин, банк онун јени кредит мүраҹиәтләринә неҹә ҹаваб вермәли иди? Мүраҹиәтләри тәсдигләмәк банкы фаворитизм (достбазлыг) иттиһамлары илә үз-үзә гоја, имтина етмәк исә АБШ-ын јени администрасијасы илә мүнасибәтләрә зәрәр вура биләрди.
Бу мисли ҝөрүнмәмиш мараг тоггушмасы гаршысында банк һәлә 2016-ҹы илин декабрында Трамп вә онун әтрафындакылар үчүн «нәзарәтдә сахланылан мүштәри» статусуну јаратды. Бунун үчүн хүсуси комитә вә ҹидди проседурлар тәтбиг олунду: шифрләнмиш коммуникасија каналлары, јалныз мәһдуд сајда әмәкдашын ҝириш һүгугу олдуғу сәнәдләр, фајда әлдә едән шәхсләрин адларынын ҝизләдилмәси вә кағыз сәнәдләрин сахланмасы үчүн хүсуси сејфдән истифадә.
«Le Monde»нин әлдә етдији «Inside Deutsche Bank» мәлумат сызмасы банкын бу проблемли мүштәри илә неҹә ишләдијини вә АБШ президентинин иштирак етдији јүксәк вә һәссас малијјә ахынларынын неҹә узун мүддәт банкын дахили нәзарәт вә ујғунлуг механизмләриндән кәнарда галдығыны – јәни пәрдәархасы тәфәррүатлары үзә чыхарыр.
Мәһкәмә сәнәдләри илә тамамланан бу гејдләр Трампа мәхсус ширкәтләри «Азәрбајҹан ҹамашырханасы» (Azerbaijani Laundromat) илә әлагәләндирән шүбһәли әмәлијјатлара даир илк дәфә бирбаша сүбутлар тәгдим едир.
Чиркли пулларын јујулмасы әмәлијјатлары
2015-ҹи илин јазында, республикачыларын илкин сечкиләриндә намизәдлијини елан етмәздән бир нечә һәфтә әввәл, Трамп Азәрбајҹан пајтахтында «Trump International Hotel & Tower Baku» адлы лүкс отел лајиһәсиндә иштирак едирди.
Апрелин 16-да Трампа мәхсус вә бу дашынмаз әмлак лајиһәсинин бир һиссәси олараг Трамп бренди үчүн Делавер штатында јерләшән лисензија һаггларыны топламаға мәсул олан «DT Marks Baku» ширкәти јалныз «568 нөмрәли фактура өдәниши» кими гејд олунмуш 141.261,82 доллар мәбләғиндә пул көчүрмәси гәбул едиб.
Пул офисы вә ишчиси олмајан, Азәрбајҹанын дөвләтә мәхсус телекоммуникасија шИркәти «Бактелеком» тәрәфиндән малијјәләшдирилән Шотландија шИркәти олан «Faberlex LP»дән Данимарканын апарыҹы банкларындан бири вә «пулјума әмәлијјатында» мәркәзи рол ојнајан «Danske Bank»ын Естонија филиалындагы һесаб васитәсилә ҝәлиб.
Гәбул едәнin һесаб нөмрәсиндәки мәлумат дахилетмә хатасына ҝөрә әмәлијјат баш тутмајыб вә вәсаит «Faberlex» ширкәтинә ҝери гајыдыб. Елә ертәси ҝүн ејни мәбләғ – гәпијинә гәдәр – «9 нөмрәли мүгавилә үзрә өдәниш» ады алтында «Datemile Alliance» адлы офшор көлҝә ширкәтинин банк һесабына көчүрүлүб. Бу көчүрмә, чох ҝүман ки, пулун изини итмәк үчүн мүвәггети бир дајанаҹаг ролуну ојнајырды.
Амма он ики ҝүн сонра баш верән икинҹи ҹәһд уғурлу нәтиҹәләниб. «Faberlex» 141.261,82 доллар мәбләғиндә вәсаити Трампа мәхсус башга бир ширкәт олан «THC Baku Services»ә көчүрүб; бу дәфә истинад «2 нөмрәли фактура үзрә өдәниш» кими ҝөстәрилди.
Ҹәми ики һәфтә әрзиндә ејни мәбләғин дөрд фәргли банк һесабы арасында дөвр етмәси вә һәр дәфә фәргли изаһатларын верилмәси? Бу схем чиркли пулларын јујулмасы әмәлијјатларынын неҹә һәјата кечирилдијинә хас бир нүмунәдир. Көчүрмәләрин сајыны артырмаг вә өдәниш тәјинатларыны дәјишдирмәклә әмәлијјатларын архасында дуран шәхсләр малијјә зәнҹирини ҝизләдир вә вәсаитин мәнбәјини мүәјјән етмәји демәк олар ки, гејри-мүмкүн едирләр.
Бу мүрәккәблик пулун әксәр һалларда ганунсуз олан мәнбәји илә онун сон бенефисиары (фајдаланан тәрәфи) арасындакы әлагәни ҝизләдир. Вә бунун сәбәби вар: «Datemile» вә «Faberlex» ширкәтләри «Азәрбајҹан ҹамашырханасы» адланан чиркли пулларын јујулмасы схеминин мәркәзиндә јер алырдылар. «Дојчә Банк»ын сәнәдләри арасында бу нәһәнҝ чиркли пул јума әмәлијјатыны тәсвир едән бир сәнәддә гејд олунур ки, «Faberlex» бу просесдә «мәркәзи рол» ојнајыб.
«Мәхфилик = 99»
«Deutsche Bank» бу шүбһәли пул ахынларына нәзарәт етмәли иди. Банкын Нју-Јорк филиалы мүхбир банк гисминдә чыхыш едирәрәк «Danske Bank»ын Естонија бөлмәси илә Трампын ширкәтләринин истифадә етдији «Capital One» банкы арасында васитәчи ролуну ојнајыб вә беләликлә бу бејнәлхалг доллар әмәлијјатларынын һәјата кечирилмәсини тәмин едиб. Лакин нүфузлу Авропа банклары үчүн ҝүндәлик һәјата кечирилән милјонларла әмәлијјатын арасында итин бу көчүрмәләр диггәтдән кәнарда галыб.
Трампын сечилмәси банкын сајыглығыны артырмады. Әксинә, «хүсуси мүштәри» (covered client) режими чәрчивәсиндә тәтбиг едилән мәхфилик тәдбирләри президентин бизнес әмәлијјатлары әтрафында бир нөв малијјә дивары јаратды. «Мәхфилик = 99» кими ишарәләнмиш, сијаси бахымдан һәссас һесаб олунан бу һесабларла бағлы хәбәрдарлыглар јалныз бир нечә банк аналитикинә ҝөрүнүрдү.
Систем о гәдәр гапалы иди ки, «Deutsche Bank»ын баш иҹрачы директорунун ән јахын көмәкчиси «рискләрин идарә едилмәси» групуна ҝөндәрдији електрон мәктубда етираф едирди ки, Трамп империјасына дахил олан мүхтәлиф гурумлар арасындакы әлагәләри изләмәк әсл башағрысыдыр; белә ки, чиркли пулларын јујулмасына гаршы мүбаризә илә бағлы мәлуматлар пәракандә һалда иди вә «ән јахшы һалда белә, чох натамам» характер дашыјырды.
Арашдырмачы журналистләрин консорсиуму Трампла мүнасибәтләри барәдә сорғу ҝөндәрдикдә «Дојчә Банк» белә ҹаваб верди: «Биз мөвҹуд вә ја потенциал мүштәри мүнасибәтләримизлә бағлы һеч бир шәрһ вермирик».
2019-ҹу илин јазында АБШ Нүмајәндәләр Палатасында чохлуғу әлдә едән демократлар банкдан сон он илә аид малијјә сәнәдләрини тәгдим етмәји тәләб етдиләр. Мәгсәд Трампын 2016-ҹы ил сечки кампанијасына Русијанын мүдахиләси илә бағлы шүбһәләрә ајдынлыг ҝәтирмәк иди.
Ҝөзләнилмәз вәзијјәтлә үзләшән банк һәмин шүбһәләрин көкүнү арашдырмаг үчүн 2017-ҹи илдә башладылмыш «Broadway Лајиһәси» адлы дахили аудит просесини сүрәтләндирди. АБШ президентинә вә онун әтрафындакы шәхсләрә мәхсус банк һесаблары ҹидди јохламадан кечирилди, һүгуг фирмалары исә иллярла топланмыш малијјә сәнәдләрини тәһлил етдиләр.
Һадисәләрдән дөрд илдән чох вахт кечдикдән сонра апарылан бу арашдырма заманы Азәрбајҹанла бағлы әлагәләр ашкар едилди вә банкын дахили тәһгигат бөлмәләринә өтүрүлдү. 2020-ҹи илин мајында Алманија малијјә секторуна нәзарәт едән гурума ҝөндәрилән мәхфи сәнәд Трамп империјасыны Азәрбајҹандан гајнагланан чиркли пулларын јујулмасы схеми илә әлагәләндирән әмәлијјатын нә јеҝанә, нә дә тәсадүфи олдуғуну үзә чыхарды.
«Deutsche Bank»ын малијјә кәшфијјат шөбәсинин американлы рәһбәри Брајан Һаҝерти тәрәфиндән һазырланан сәнәддә гејд олунурду ки, Алманија банкынын АБШ филиалы 2020-ҹи ил јанварын 16-да шүбһәли фәалијјәт барәдә һесабат тәгдим едиб. Һәмин һесабатда «DT Marks Baku» вә «THC Baku» ширкәтләринин «Азәрбајҹан чиркли пул јума схеми» илә әлагәли олдуглары ачыг шәкилдә ҝөстәрилиб. Бунунла белә, Һаҝерти ајдынлыг ҝәтириб ки, «ҹәнаб Трамп шүбһәли шәхс гисминдә мүәјјән едилмәјиб».
«3 милјон доллар»
Трампын ики ширкәти илә бағлы шүбһәли әмәлијјатларын тарихчәсини арашдыран Һаҝерти тәсдигләјиб ки, «Азәрбајҹан вә Русија 'чиркли пул јума' әмәлијјатлары илә әлагәли олдуғу иддиа едилән ширкәтләр» 2015-ҹи илин сентјабрына гәдәр Трампын ширкәтләринә әни аз 3 милјон доллар өдәјибләр.
О һәмчинин гејд едиб ки, 2017-ҹи илин ијунунда тәгдим едилмиш башга бир шүбһәли һәрәкәтлилик Трампла әлагәли диҝәр ширкәтләри дә әһата едиб вә көчүрүлән үмуми мәбләғ 5,2 милјон доллар тәшкил едиб. Бу һалда АБШ президенти «сөзүҝедән гурумларын саһиби вә ја онлара нәзарәт едән шәхс» кими ҝөстәрилмәјиб.
Нәһајәт, 2021-ҹи ил јанварын 6-да Капитолијә һүҹум һадисәси бир нөв «електрошок» ролуну ојнады. Беш ҝүн сонра «Дојчә Банк» вәзифәсиндән ҝедән президентлә әлагәләри кәсдијини ачыг шәкилдә елан етди. Атлантик океанынын диҝәр тајында исә бу просес даһа узун чәкди.
Трампын өзүнә мәхсус бир чох ширкәт үчүн һесаблар сахладығы АБШ банкы «Capital One» јүксәк мәхфилик дашыјан «Project Safeguard» чәрчивәсиндә онун бизнесләри илә бағлы малијјә ахынларыны јахындан изләјирди. Буна бахмајараг, банк 2021-ҹи илин јазына гәдәр ҝөзләди вә јалныз бундан сонра Трампла әлагәли 300-дән чох һесабы бағлады. Гәрарын узанмасынын сәбәби кими, о ҹүмләдән Азәрбајҹанда да һәјата кечирилмиш ола биләҹәк «чиркли пулларын јујулмасы» илә бағлы шүбһәләр ҝөстәрилди.
Бундан гәзәбләнән Трамп 2025-ҹи илдә мәһкәмәјә мүраҹиәт едирәрәк сијаси сәбәбләрә ҝөрә «банк хидмәтләриндән мәһрум едилдијини» иддиа етди. «Capital One» исә шәрһ вермәк барәдә сорғулара ҹаваб вермәди.
«Trump Organization» дашынмаз әмлак ширкәти дә сусгунлуғуну горујуб сахлајыб. Бу гејри-шәффаф әмәлијјатларын, хүсусән дә отел фәалијјәти илә һеч бир әлагәси олмајан «көлҝә ширкәт»инин отел лисензијасы өдәнишләри топламасы илә бағлы суаллара ҹаваб алмаг мүмкүн олмајыб.
Мәнбә: Le Monde
Бејнәлхалг арашдырмачы журналистләр консорсиуму олан Мүтәшәккил Ҹинајәткарлыг вә Коррупсија Һесабаты Лајиһәси (OCCRP) вә «Le Monde» гәзетинин 2017-ҹи илдә ашкара чыхардығы мәлуматлара ҝөрә, 3 милјард долларлыг чиркли пулларын јујулмасы әмәлијјатында Азәрбајҹан һөкумәти 2010-ҹу иллярдән сонра авропалы сијасәтчиләри сатын алмаг үчүн истифадә едиб.
Sizin rəyiniz