Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) Бејнәлхалг Хәбәр Аҝентлији – АБНА: Бир нечә ҝүндүр һамынын бөјүк интизарла ҝөзләдији мәсәлә, нәһајәт, ајдынлашды: Азәрбајҹан президенти Илһам Әлијев, Түркијә президенти Рәҹәб Тајјиб Әрдоғанын ҝәрҝинлији јумшалдаҹаг бүтүн аддымларына бахмајараг, Анкараја – ТДТ-нин 13-ҹү зирвә топлантысына ҝетмәкдән имтина етди!
Бу хәбәр артыг гәфил ортаја чыхмыш “һиҹаб гадағасы” гәрарынын бөјүк бир сијаси әмәлијјат олмасы һагда бир мүддәт әввәл јаздығымыз еһтималлары тәсдигләмәклә, бундан сонра тутулаҹаг сијаси курсу да индидән тәхмин етмәјә имкан верир: рәсми Бакы бундан белә Түркијә илә мәсафәли давранмаг, гуруҹусу олдуғу ТДТ-дә һәрби-сијаси активлијини азалтмаг вә даһа чох мәдәни-игтисади әлагәләрә үстүнлүк вермәк хәтти сечәҹәк, бу давраныш исә автоматик олараг диҝәр ТДТ үзвләринин дә фәалијјәтинә тәсир ҝөстәрәҹәк.
Чүнки ТДТ-нин Аралыг Дәнизи - Ҹәнуби Гафгаз - Мәркәзи Асија ҝеополитик оху бојунҹа Түркијәнин әсас һәрби-сијаси тәсир блокуна чеврилмәси вә рәсми Бакынын да бунда мәркәз рол ојнамасы ән чох Русија, Чин вә Ираны нараһат едирди.
Авропа Иттифагы-НАТО хәттијлә јахынлашмадан рәсмән имтина едән Азәрбајҹан һакимијјәти сон гәрарыјла артыг Түркијәдән дә тәдриҹән мәсафәли давранмаға вә Русија-Иран-Чин үчлүјү илә мүнасибәтләри даһа да истиләшдирмәјә јөн алдығынын ишарәсини вермиш олур ки, бу да АБШ - Исраил тандеминин Ирана гаршы әмәлијјатларынын уғурсузлуғундан сонра ортаја чыхмыш јени ҝеополитик вәзијјәтлә бағлыдыр.
Азәрбајҹан һакимијјәти ачыгҹа ҝөрүр ки, јени бөлҝүдә Ҹәнуби Гафгаз вә Мәркәзи Асија Чин вә Русијанын тәсир ҹоғрафијасы кими сахланаҹаг, НАТО вә Авропа Иттифагынын реҝиона әнәнәви үсул вә васитәләрлә ҝириш лајиһәләри ләғв едиләҹәк!
Чин вә Русијанын бу ҹоғрафијада ән чох еһтијатландыглары исә вахтилә Гәрб хүсуси хидмәт органларынын даһа чох НАТО үзвү олан Түркијә үзәриндән дәстәкләдикләри вә јени дөнәмдә дә Түркијәнин өнҹүллүк едәҹәји бир коалисијанын архасында дура биләҹәји “сијаси ислам”ын сүрәтлә инкишафы, һәм Чинин, һәм дә Русијанын дахилинә рәгибләринин мәһз “сијаси ислам фактору”јла мүдахилә имканыдыр.
Азәрбајҹан һакимијјәтинин орта мәктәбләрдә һиҹаб гадағасы гәрары да бирмәналы олараг “сијаси ислам” горхусундан гајнагланыр вә ејнилә МДБ-јә үзв олан Орта Асија республикаларындакы – Газахыстан, Өзбәкистан, Таҹикистан вә Түркмәнистандакы моделин өлкәмиздә тәтбигидир.
Бу модели һәр һансы иҹтимаи мүзакирәдән кечирмәдән, гәфилдән бирҹә гәрарла Азәрбајҹана ҝәтирмәк нә гәдәр Түркијә вә Иранла мүнасибәтләрдә мәсафә вә ҝәрҝинлик јаратмагдырса, о гәдәр дә һәм Русија, һәм дә Чин үчүн даһа мәгбул моделлә һәрәкәт планы сечмәк, өзүнү индидән Русија вә Чинин “тәһлүкәсизлик мүһити”нә ујғунлашдырмаг демәкдир.
Диҝәр тәрәфдән, МДБ дөвләт башчыларынын октјабрын 9-да Түркмәнистанда кечирилән иҹласына илк дәфә Иран президентинин гатылмасы вә ҝәләҹәкдә Иранын бу форматда иштирак етмәси үчүн “МДБ+” форматынын јарадылмасы тәклифинин ирәли сүрүлмәси дә Азәрбајҹанын вә ТДТ-нин МДБ-дәки диҝәр үзвләринин јени ҝеополитик тәртибатын һазырланмасында һансы өлкәләрлә бирҝә һәрәкәт едәҹәкләринә ишыг салыр.
О факта мүтләг диггәт јетирәк ки, бүтүн бунлар “Јени Јалта конфрансы” кими гијмәтләндирилән чох мүһүм бир тәдбир - нојабрын 18-19-да Чиндә кечирилмәси планлашдырылан Си-Путин-Трамп ҝөрүшү әрәфәсиндә јашаныр...
Хатырладаг ки, һазырда Азәрбајҹан-Түркијә мүнасибәтләриндә јашанан ситуасија ејнилә 2 ил әввәл Русија илә мүнасибәтләрдә јашанан ситуасијанын вә тәтбиг едилән тактиканын бәнзәридир.
Трамп 2024-ҹү илин нојабр сечкиләриндә галиб ҝәлдикдән аз сонра – һәлә президентлик сәлаһијјәтләринин иҹрасына башламамыш, 8 декабрда Түркијәнин дәстәкләдији “сијаси исламчы” хәтт Суријада Бәшәр Әсәди девирәрәк, һакимијјәти әлә кечирмишди. Әсәд исә Москваја гачмышды.
Елә һәмин ајын 19-да Түркијәнин көмәји вә зәманәти илә илә ТДТ үзвләриндән јалныз Азәрбајҹан һеч кимин ҝөзләмәдији һалда, 8 Ислам өлкәсини бирләшдирән “Д-8” тәшкилатынын Мисирдә кечирилән зирвә ҝөрүшүндә јекдилликлә гурума үзв сечилмишди. О вахт президент Әлијев Русија медиасына мүсаһибә верәрәк, бәјан етмишди ки, Азәрбајҹанда Түркијә һәрби базалары олмајаҹаг.
Хатырлајырсынызса, бундан бир нечә ҝүн сонра - декабрын 25-дә Азәрбајҹан тәјјарәсинин Грозны сәмасында вурулмасыјла Азәрбајҹан һакимијјәтијлә чох јахшы мүнасибәтләринин олдуғу Русија рәһбәрлији арасында медиа үзәриндән олдугҹа ҝәрҝин бир атмосфер јарадылды вә ајларла давам едән бу ҝәрҝинлијә рәсми олараг 2026-ҹы илин апрелин 15-дә сон гојулду. О тарихдә ки, артыг Ирана гаршы һәмин илин 27 февралында башламыш һәрби әмәлијјатларын нәтиҹәси артыг һәр кәсә ајдын олмушду.
Русија илә мүнасибәтләрин о ҝәрҝин дөнәминдә - 2025-ҹи илин августун 8-дә Ҹәнуби Гафгаз реҝионунун ики республикасынын рәһбәри – Әлијев вә Пашинјан АБШ-а ҝедәрәк Трампла ҝөрүшмүш, бир нөв, ону “Зәнҝәзур дәһлизи”нә шәрик дә етмишдиләр...
Инди – Иран мүһарибәсиндән сонра исә бүтүн Јахын вә Орта Шәргдә, о ҹүмләдән Ҹәнуби Гафгазда әввәлки вәзијјәт вә шәртләр дәјишиб, “Зәнҝәзур дәһлизи” мәсәләсиндә дә Русија вә Иран артыг ортаг мөвгедән чыхыш едир, АБШ-ын бу дәһлизә јерләшмәсини реҝионун тәһлүкәсизлијинә ҹидди тәһдид сајырлар.
Шәрг-Гәрб, Шимал-Ҹәнуб нәглијјат әлагәләринин ишләкилијини тәмин етмәк үчүнсә Азәрбајҹан өз аддымларыны бу ҝүҹләрин мөвгеји илә ујғунлашдырмаг мәҹбуријјәтиндәдир...
Ҝөрүнүр, Азәрбајҹан рәһбәрлијинин бүтүн аддымлары да бу јени шәртләрә һесабланыб.
Sizin rəyiniz