Нардаран әмәлијјатынын сәбәбләри бир мүддәт әввәлә ҝедиб чыхыр вә әввәлҹәдән һазырланмыш бир планын тәркиб һиссәси кими дәјәрләндирилмәлидир.
Бу планын илкин һазырлыг тәшәббүсләринә өлкәнин диндар шиә ҹамиәсинин әксәријјәтинин Тале Бағырзадәнин рәһбәри олдуғу “Мүсәлман Бирлији Һәрәкаты” әтрафында бирләшәҹәји вә Азәрбајҹанын сијаси аренасында дини мәфкурәли инсанларын актив рол ојнамагла, Азәрбајҹан һакимијјәтинә ҹидди алтернатив мүхалиф гүввә формалашдыраҹағы еһтималынын гәтиләшмәсиндән сонра башланыб. Мүшаһидәләр ону ҝөстәрирди ки, Тале Бағырзадә һәбсдән чыхдыгдан сонракы фәалијјәтиндә “Мүсәлман Бирлији Һәрәкаты” өлкәнин диндар шиә ҹамиәсини ваһид мәркәздә бирләшдирмәји һәдәф тутмушду вә буна да тәдриҹән наил олурду. Бу исә һөкүмәти нараһат етмәјә билмәзди.
Азәрбајҹанын диндар шиә кәсими ики һиссәјә бөлүнүб: бири өлкәнин иҹтимаи-сијаси һәјатына динин шиә тәригәтини әсас ҝөтүрмәклә өз төһфәсини вермәк истәјән Тале Бағырзадә вә онун әтрафында олан диндарлар, диҝәри исә сијаси просесләрдән һәлә ки кәнарда галан вә сијасәтә гарышмајан, садәҹә дини ајинләрин јеринә јетирилмәсилә мәшғул олан, бәзи иҹтимаи ишләрдә фәаллыг едән, бу шәкилдә тәдриҹән өлкәнин диндар шиә ҹамиәсини өз әтрафында топламаға чалышан Һаҹы Шаһин Һәсәнли вә онун тәрәфдарларыдыр. Гејд едәк ки, бу ики кәсим арасында стратежи бахымдан ҹидди бир әгидә фәрглилији јохдур: садәҹә олараг, биринҹиләр диндар шиә кәсими өлкәдә баш алыб ҝедән инһисарчылыг, коррупсија, рүшвәтхорлуг, өлкә сәрвәтләринин вә халга мәхсус вәсаитләри дағыданлара, зүлмә вә истибдада гаршы чыхмаға чағырыр, диҝәри исә сәбрли давранараг, буна бөјүк ҝүҹ олдугдан сонра башламаға үстүнлүк верир. Һакимијјәти нараһат едән һиссә исә, тәбии ки, һәләлик биринҹи кәсимдир вә бна ҝөрә дә һакимијјәт, тәҹили олараг, Нардаран әмәлијјатыны һәјата кечирмәји ваҹиб сајды…
Бу әмәлијјатын ҹидди һазырлыг мәрһәләси исә нојабрын әввәлләриндән башланмышды: “Мүсәлман Бирлији Һәрәкаты” Идарә Һејәтинин сәдри Е.Гасымовун нојабрын 5-дә Маштағада јашадығы үнванда сахланылмасы, бунун ардынҹа инанҹлы ҝәнҹләрин Сабунчу Рајон Баш Полис Идарәси гаршысына топлашмасы, Е.Гасымовун азад олунмасы тәләбләри илә чыхыш етмәләри вә бундан сонра сахланыланлара ишҝәнҹә верилмәси барәдә мәгсәдли шәкилдә јајылан хәбәрләр нәтиҹәсиндә полисләрлә гаршыдурма јаранмасы һүгуг-мүһафизә органларынын һазырладығы планда нәзәрдә тутулан еһтималлары тамамилә доғрултду.
Тале Бағырзадә вә онун тәрәфдарларына гаршы јөнәлмиш тәзјигләр онун нүфузуну өлкәнин диндар шиә кәсими арасында даһа да артды: истәр бөлҝәләрдән, истәрсә дә Бакыдан дәстәкләр нүмајиш олунду вә Тале Бағырзадәни һәр шејә рәғмән горујаҹаглары билдирилди вә бу да гурулмуш тәләнин даирәсинин даһа да даралмасына хидмәт етмиш олду. Бу арада Тале Бағырзадәнин өзү дә сөздә бир нечә радикал чыхышлар етди вә бу фикирләр онун әлејһинә һөкүмәт медиасынын даһа чох гара пиар апармасына шәраит јаратды.
Әслиндә Тале Бағырзадәнин бу фикирләри һөкүмәтә садәҹә месаж вермәк, гаршыдурмаја ҝетмәмәјә чағырыш етмәкдән башга бир шеј дејилди…
Гејд едилмәси ваҹибдир ки, үмумиликдә өлкәнин диндар шиә кәсиминдә екстремизм вә террора мејиллилик јохдур. Бәлкә дә, һәр һансы мәсәлә илә бағлы Иранын шиә ајәтуллаларынын фитвасы оларса, һансыса гәтл төрәдилә биләр: бу кими һаллара раст ҝәлиниб. Лакин бу истиснадыр вә јалныз фәрдләрә шамил едилә биләр. Үмумиликдә диндар шиә кәсиминин Азәрбајҹанда террор һадисәси төрәтмәси вә ја силаһлы груплашма јаратмасы мүшаһидә олунмајыб вә реал ҝөрүнмүр. Һесаб едирәм ки, һөкүмәт медиасынын вә Дахили Ишләр Назирлијинин јајдығы мәлуматларда дејилдији шәкилдә әмәлијјат кечирилән евдә террора һазырлыг да ҝөрүлмүрдү. Бу әмәлијјат садәҹә Тале Бағырзадәни, “Мүсәлман Бирлији Һәрәкаты”ны вә үмумиликдә, диндарларын тәшкилатланараг сијаси просесләрә ачыг шәкилдә гошулмасынын бирдәфәлик гаршысынын алынмасы үчүн атылан аддым иди…
Баш верән һадисәләр вә Инзибати Хәталар Мәҹәлләсинин 298 вә 310-ҹу маддәләри илә 11 нәфәрә үмумиликдә 220 сутка һәбс ҹәзасынын верилмәси Тале Бағырзадә һәрәкатынын боғулмасына һесабланмыш планын илкин мәрһәләси вә бу һәрәкатын Тале Бағырзадә дахил бүтүн ири фигурларыны даһа узун мүддәтә һәбсханаја ҝөндәрмәк үчүн башланғыҹ иди: тәбии ки, бу планын “уғурла” сонуҹланмасы үчүн инсан тәләфаты да баш вермәлијди вә верди.
Бәли, дүшүнмәјә кифајәт гәдәр әсас вар ки, һакимијјәт әмәлијјатда һәр ики тәрәфдән тәләфат еһтималларыны да нәзәрдән кечириб вә “диндар тәһлүкәсинин” бирдәфәлик јох едилмәси вә ја узун замана тәхирә салынмасы мәгсәдилә һәр ики тәрәфдән инсан тәләфатына шәраит јарадыб вә буна биләрәкдән ҝедилиб. Јохса, мәгсәд садәҹә Тале Бағырзадәни вә диҝәр “тәһлүкәли” диндарлары һәбс етмәк олсајды, буну итикисиз дә етмәк оларды ахы. Диндарлар террор акты төрәтмәји планлашдырырдыларса, буну һәр һалда Нардаранда едәси дејилдиләр. Јәни, диндарлары Нардарандан чыхаркән дә јахаламаг мүмкүн иди. Һәмчинин, Тале Бағырзадә бундан әввәл дә Милли Тәһлүкәсизлик Назирлијинә вә Полисә чағырылмыш вә көнүллү шәкилдә өзү ифадә вермәк үчүн ҝетмишди. Бу дәфә дә ејни аддымы атаҹағы истисна дејилди. Үмумијјәтлә, һадисәнин јалныз ҹанлы шаһидләри вә әмәлијјаты планлашдыранлар нәјин неҹә баш вердијини, инсанларын һаншы шәраитдә өлдүјүнү, шүбфәсиз ки, билирләр. Әмәлијаты һәјата кечирән тәрәфдән олан шаһидләр дөвләт тәрәфдән олдуғу үчүн фәрди ачыгламалар вермәјә ихтијарлары јохдур. Диндарлар тәрәфдән шаһид оланлар исә ја өлдүрүлүб ја да һәбс олунублар. Һәлак олан полисләр исә һеч бир тибби експертизанын мүвафиг рәјләри олмадан, тәләм-тәләсик дәфн олундулар. Она ҝөрә дә ҹаваба еһтијаҹы олан суаллар вә арашдырылмалы нүанслар гаранлыг олараг галмагдадыр.
P.S: Әмәлијјаты Дахили Ишләр Назирлији, Милли Тәһлүкәсизлик Назирлији вә Баш Прокурорлуг бирҝә планлашдырыб вә һәјата кечириб.
Турал Садыглы
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
