Әһли Беjт (әлеjһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлиjинин вердиjи хәбәрә әсасән, 1 jанвар 2014-ҹү ил тарихинә олан мәлумата ҝөрә, Азәрбаjҹанын хариҹи дөвләт борҹу 4 милjард 753,2 милjон манат, онун Үмуми Дахили Мәһсула (ҮДМ) нисбәти 8,2% тәшкил едиб. Бу барәдә мәлумат Малиjjә Назирлиjиндән верилиб. Назирликдә билдирирләр ки, бу нисбәт Түркиjәдә 36%, Русиjада 14,1%, Ҝүрҹүстанда 32,9%, Маҹарыстанда 79.8%, Словакиjада 34,3%, Чехиjада 40,2%-дир. Кредит вәсаитләринин 8.1%-и 10 илә гәдәр, 43,6%-и 10 илдән 20 илә гәдәр, 48.3%-и исә 20 илдән артыг олан мүддәтә ҹәлб олунуб.
Әсасән, Дүнjа Банкы, Јапониjа Беjнәлхалг Әмәкдашлыг Аҝентлиjи, Асиjа Инкишаф Банкы, Ислам Инкишаф Банкы, Авропа Јенидәнгурма вә Инкишаф Банкы вә диҝәр беjнәлхалг малиjjә гурумларындан ҹәлб едилмиш вәсаитләр игтисади ислаһатлар програмларынын дәстәкләнмәси, инфраструктурун бәрпасы вә jенидән гурулмасы, һабелә електрик стансиjаларынын тикинтиси вә бәрпасы, jол тикинтиси, реҝионларын су тәҹһизатынын jахшылашдырылмасы, авиасиjа вә дәмир jолу нәглиjjаты хидмәтләринин тәкмилләшдирилмәси, сәнаjе вә енерҝетика вә с. саһәләрә сәрф едилиб. Дөвләт Статистика Комитәсинин бу илин әввәлинә олан мәлуматына ҝөрә, Азәрбаjҹанда әһалинин саjы 9477,1 мин нәфәр тәшкил едиб. Беләликлә, өлкәдә һәр вәтәндаша орта һесабла 501,55 манат вә jахуд тәхминән 640 АБШ доллары хариҹи дөвләт борҹу дүшүр.
Игтисади Тәһлил Институтунун рәһбәри Мәһәммәд Талыблы Малиjjә Назирлиjинин бу ачыгламасына хеjли тәрәддүдлә jанашдығыны деjир. Чүнки буна jанашмада бир нечә тәһлил үчүн амилләри нәзәрә алмаг лазымдыр: “Фикримҹә, jухарыда илләр үзрә хариҹи борҹларын ҮДМ-дә хүсуси чәкисинин азалмасы онун фактик азалмасы анламына ҝәлмәмәлидир. Әслиндә бу, хариҹи борҹун мәбләғ олараг артмасы вә һәдсиз бөjүмәси анламына ҝәлир. Бу тәкҹә өлкә ичиндә илләр үзрә тәһлилдән чыхан нәтиҹә деjил. Белә ки, гоншуларымыз олан Ермәнистан вә Ҝүрҹүстанла өлкәмизин хариҹи борҹунун мүгаjисәсинин мараглы нәтиҹәләри бу һагда дүшүнмәjә имкан jарадыр. Мәлумат үчүн билдирим ки, 2012-ҹи илдә Ермәнистан хариҹи борҹу өтән ил үчүн 4,3 милjард доллар тәшкил едирди. Бәзи мәнбәләр исә буну 5,2 милjард доллар сәвиjjәсиндә гиjмәтләндирир. Әсас кредиторлары кими Дүнjа Банкы вә Русиjа чыхыш едир. Ҝүрҹүстанын исә хариҹи борҹу 2011-ҹи илин ортасына 4,206 милjард доллар сәвиjjәсиндә олуб. Азәрбаjҹанын исә 2011-ҹи илин әввәлләринин статистикасына ҝөрә, хариҹи борҹу 4 512,6 милjон АБШ доллары олмушдур. 2012-ҹи илдә бүдҹәдән малиjjәләшәҹәк инвестисиjа лаjиһәләрини дә (1,47 милjард манат) әлавә етсәк, борҹун һәҹминин артмасыны ҝөрәрик”.
Експертин сөзләринә ҝөрә, Милли Бүдҹә Групунун һесабламаларына әсасән, 2012-ҹи илин сонуна хариҹи борҹумузун сәвиjjәси 6,5 милjард АБШ доллары иди. Бу исә хариҹи борҹун ҮДМ-дә хүсуси чәкисинин 12% олдуғу демәк иди. Һеч бир тәбии ресурсу олмаjан Ермәнистан вә Ҝүрҹүстанын хариҹи борҹу ресурс үстүнлүjү олан Азәрбаjҹанын хариҹи борҹундан хеjли аздыр. Бу исә о демәкдир ки, 2013-ҹү илдә дүнjаjа ҝәләҹәк һәр бир көрпәмиз хариҹи өлкәjә 720 доллар борҹла доғулурду. 1 jанвар 2014-ҹү ил тарихинә олан мәлумата ҝөрә, дөвләтимизин хариҹи борҹунун адамбашына дүшән мәбләғи 640 доллардыр. Амма өтән илин сонуна имзаланмыш кредит сазишләрини дә нәзәрә аланда мәлум олур ки, илин сонуна һәр бир вәтәндашымызын борҹу мәһз адамбашына 720 доллар тәшкил едирмиш: “Мараглы ҝәлән о олду ки, имзаланмыш хариҹи борҹ сазишләринин аjдан-аjа артдығы бир мәрһәләдә неҹә олду ки, 1 илдә хариҹи борҹумуз артмаг әвәзинә азалды? Ачығы, бу, мәндә хеjли шүбһәләр jаратды. Диҝәр тәрәфдән, буна стандарт олараг хариҹи борҹун ҮДМ-ә нисбәтини деjил, хариҹи борҹун геjри-нефт ҮДМ-дә нисбәтинә хүсуси диггәт jетирмәjи дә зәрури һесаб едирәм. Чүнки нефт секторундан дахилолмалар бизим идарәетмә сиjасәтимизин нәтиҹәси деjил. Буну даһа чох Танрынын бизә вердиjи вә ирадәмиздән кәнар фактор адландырмағын тәрәфдарыjам. Јәни кимлиjиндән асылы олмаjараг һәмин нефт чыхарылараг сатылмалыдыр. О бахымдан нефт секторундакы һасилат һесабына ҮДМ-ин бөjүмәси өлкә игтисадиjjатынын истеһсалчы jөнүмүнүн ҝенишләнмәси вә геjри-нефт секторундакы динамизмин ҝөстәриҹиси деjил”.
Експертин билдирдиjинә ҝөрә, геjри-нефт ҮДМ-дә хариҹи борҹун гиjмәтләндирилмәси стандарт бахымындан гәнаәтбәхш гәбул олунмаса да, нәзәри вә перспектив ситуасиjаны гиjмәтләндирмәк бахымындан ваҹибдир: “Хариҹи борҹун геjри-нефт ҮДМ-ә нисбәтини ҝөтүрдүкдә, мәлум олур ки, 20 фаиздән артыгдыр. Үмумиjjәтлә, хариҹи борҹу бир тәрәфдән артырмаг диҝәр тәрәфдән исә нефт ҝәлирләринин сүрәтлә хәрҹләнмәси парадоксуну арадан галдырмаг лазымдыр. Чүнки хариҹи борҹ даһа чох ҝәләҹәк нәсилләрин өһдәлиjидир. Јери ҝәлмишкән, бағланмыш сазишләрин 43 фаизи 10 илдән башлаjаг 20 ил әрзиндә гаjтарылаҹаг. Бу исә 2020-ҹи илдән сонракы дөврә тәсадүф едир”.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәjә истинад лазымдыр
