ГАРАБАҒ ДАНЫШЫГЛАРЫ ЈЕНӘ НӘТИҸӘСИЗ БИТДИ

Әһл Бејт-АБНА-хәбәр аҝентлијинә верилән хәбәрә әсасән дүнән Газахыстанын Алматы шәһәриндә АТӘТ хариҹи ишләр назирләринин гејри-формал топлантысы чәрчивәсиндә кечирилән Гарабағ данышыгларындан һеч бир нәтиҹә һасил олмајыб. Азәрбајҹан вә Ермәнистан хариҹи ишләр назирләри Елмар Мәммәдјаров вә Едвард Налбәндјан әввәлҹә икитәрәфли ҝөрүш кечирибләр, даһа сонра ҝөрүшә АБШ дөвләт катибинин мүавини Ҹејмс Стејнберг, Франса хариҹи ишләр назири Бернар Кушнер вә Русија хариҹи ишләр назири Серҝеј Лавров гатылыблар. “3+2" форматында кечирилән вә тәхминән саат јарым чәкән данышыглардан сонра назирләрин һеч бири журналистләрә ачыглама вермәјиб. Анҹаг даһа сонра Минск Групуна һәмсәдрлик едән өлкәләрин хариҹи ишләр назирләри адындан данышыглара даир бирҝә бәјанат јајылыб. Бәјанатда билдирилир ки, һәмсәдр өлкәләр 2009-ҹу ил декабрын 1-дә Афинада верилән бәјаната садиг галдыгларыны бәјан едир вә тәрәфләри Гарабағ мүнагишәсинин сүлһ јолу илә һәллинә наил олмаға чағырырлар: "Мүнагишә тәрәфләри мүнагишәнин сүлһ јолу илә һәллинә наил олмалы вә низамланма просеси Һелсинки Јекун актына, о ҹүмләдән ҝүҹ тәтбиг етмәмәк, дөвләтләрин әрази бүтөвлүјү, тәрәфләрин бәрабәр һүгуглуғу вә милләтләрин өз мүгәддәратыны тәјинетмә һүгугуна әсасланмалыдыр". Бәјанат мүәллифләри хатырладыб ки, 2009-ҹу ил ијулун 10-да Аквиллдә, 2010-ҹу ил ијунун 26-да Канадада АТӘТ-ин Минск Групуна һәмсәдрлик едән дөвләтләрин рәһбәрләри Дмитри Медведјев, Барак Обама вә Никола Саркози бирҝә бәјанатла чыхыш едәрәк гејд едибләр ки, тәрәфләр Һелсинки Јекун Актына вә гејд олунан принсипләр әсасында мүнагишәнин әдаләтли вә узунмүддәтли һәллинә наил олмалыдыр. Франсанын хариҹи ишләр назири Бернар Кушнер вә АБШ дөвләт катибинин мүавини Ҹејмс Стајнберг Русија президенти Дмитри Медведјевин вә хариҹи ишләр назири Серҝеј Лавровун тәрәфләрин мөвгејини јахынлашдырмаға јөнәлмиш сәјләрини јүксәк гијмәтләндирибләр. Бәјанатда гејд олунур ки, “мүнагишә тәрәфләринин сәјләри фикир ајрылыгларынын арадан галдырмаг үчүн кифајәт гәдәр јетәрли олмајыб”. Бәјанатда ијунун 19-20-дә Азәрбајҹан вә Ермәнистан гошунларынын тәмас хәттиндә баш верән вә һәр ики тәрәфин итки вермәси илә нәтиҹәләнән силаһлы инсидентә дә мүнасибәт билдирилиб. ХИН башчылары мүнагишә тәрәфләрини ҝүҹ тәтбиг етмәкдән чәкинмәјә чағырыб вә билдириб ки, бу кими һаллар сүлһ просесинә зәрәр вура биләр. Бәјанат мүәллифләри база принсипләрини разылашдырмаг вә данышыглар просесини давам етдирмәк үчүн тәрәфләри компромис руһунда көкләнмәјә чағырыблар. (АПА) Бәјанатын јајылмасынын ардынҹа данышыглары шәрһ едән хариҹи ишләр назири Елмар Мәммәдјаров дејиб ки, (АПА)һеч бир ирәлиләјиш әлдә етмәк мүмкүн олмајыб: “Биз чох чалышдыг ки, Азәрбајҹан вә Ермәнистан хариҹи ишләр назирләри, үстәҝәл АТӘТ-ин Минск Групуна рәһбәрлик едән өлкәләрин хариҹи сијасәт идарәләри рәһбәрләринин бирҝә бәјанаты илә чыхыш едәк. Тәәссүф ки, Ермәнистанын хариҹи ишләр назири бир сыра мәсәләләрә етиразыны билдирмәклә бирҝә бәјанатын гәбул олунмасына имкан вермәди. Буна ҝөрә дә бәјанат үч һәмсәдр өлкәнин назирләри адындан гәбул олунду. Биз чалышырдыг ки, гәбул олунаҹаг бәјанат ирәлијә доғру даһа бир аддым олсун. Билирсиниз ки, һәлә Канадада президентләр сәвијјәсиндә бәјанат гәбул олунуб вә орада Дағлыг Гарабағ мүнагишәсинин низамланмасынын 6 принсипи өз әксини тапыб. Бунларын сырасында Ермәнистан гошунларынын ишғал алтында олан Азәрбајҹан торпагларындан чыхарылмасы, мәҹбури көчкүнләрин өз јурдларына гајытмасы, Ермәнистанла Дағлыг Гарабағ арасында јолун ачылмасы да вар. Әҝәр Ермәнистан биринҹи мәрһәләдә гошунларыны чыхарса, елә һәмин ҝүндән бүтүн јоллар вә коммуникасијалар ачылмыш олаҹаг. Ермәнистанла Дағлыг Гарабағ арасында јол Лачындан да, Кәлбәҹәрдән дә, Зәнҝиландан да кечә биләр. Тәәсүф ки, данышыгларда һеч бир ирәлиләјиш әлдә олунмады вә биз һәмсәдрләрлә бирҝә иши давам етдирмәк барәдә гәрар гәбул етдик”. Елмар Мәммәдјариов гејд едиб ки, АТӘТ-ин Минск Групунун һәмсәдрләри сентјабра кими реҝиона сәфәр едәҹәкләр. Амма о сәфәрин дәгиг тарихинин мәлум олмадығыны дејиб. Данышыглар просесинин далана дирәндији бир вахтда вахтилә Гарабаға ҝөрә һакимијјәтдән деврилмиш Левон Тер-Петросјан мараглы ачыгламалар вериб. О дејиб ки, мүнагишәнин һәлли үчүн Гәрбдән көмәк ҝөзләмәјә дәјмәз вә Русијаја үмид етмәк лазымдыр. Чүнки мүнагишәнин ачары Русијанын әлиндәдир: «Әфганыстан, Ираг, Иран проблемләри, һәмчинин игтисади бөһран Гәрб үчүн даһа ваҹибдир. Ҹәнуби Гафгаз енержи дашыјыҹыларынын транзити бахымындан да Гәрб үчүн приоритет олмады. Гәрбдән фәргли олараг, Русија үчүн бу реҝион ваҹибдир. Бәзи Гәрб дөвләтләри дә бу үздән Ҹәнуби Гафгазда баш верәнләрә мүдахилә етмир. Одур ки, һәм Дағлыг Гарабағ мүнагишәсинин һәлли, һәм дә Ирәван-Анкара мүнасибәтләринин нормаллашдырылмасында ачар Москванын әлиндәдир». Тер-Петросјана ҝөрә, Азәрбајҹанын мүнагишәни һәрби јолла һәлл етмәк барәдә хәбәрдарлыглары тәәҹҹүблү дејил. Чүнки Ермәнистан олмаса да Азәрбајҹан һәрби варианты һеч вахт ҝүндәмдән чыхара билмәз. “Әҝәр Ермәнистан да әрази итирән тәрәф олсајды, бу ҹүр давранарды. Мүһарибәнин башланмасы тәһлүкәси бу ҝүн кечмишдә олдуғу гәдәр реалдыр, ҝәләҹәкдә дә белә олаҹаг. Ермәнистан һакимијјәти бу мәсәләдә халгла сәмими олмалыдыр”, - дејә о билдириб. Екс-президент вә мүхалифәт лидери Ермәнистанда әһалинин сүрәтлә азалмасыны хатырладараг дејиб ки, бу мәсәләдә түркләрин арзусунун ҝерчәкләшәҹәји ҝүн узагда дејил: “Ермәниләрсиз Ермәнистан арзусу ҝерчәкләшмәк үзрәдир, әһали ҝүнбәҝүн азалыр. Һакимијјәт бу суала ҹаваб вермәлидир ки, һансы јолла давам едән мүһаҹирәти дајандырмаг истәјир”. Тер-Петросјан ону да әлавә едиб ки, Гарабағ мүнагишәси һәлл олунмадан Түркијә илә Ермәнистан арасында сәрһәдләрин ачылмасы мүмкүн олмајаҹаг: “Түркијә һөкумәти буну даһа нә гәдәр тәкрар етмәлидир ки, реаллығы баша дүшсүнләр?”