Дүнјанын гәдим вә нүфузлу ҝизли тәшкилатларындан олан масонларын Азәрбајҹанда да тәәссүбкешләри олуб – буну Култаз АзадР-а истинадән јазыр. Хүсусән дә 19 әсрин сону, 20-ҹи әсрин әввәлиндә Авропада вә Русијада тәһсил алмыш, орада масон ложаларыјла әлагә гурмуш шәхсләр Нахчыванда фәал олублар.Бакыда чапдан чыхан “Масонлар” адлы китабда белә иддиа едилир. Масонлар һагда әсасән хариҹи өлкәләрдә чап олунан мәгаләләри бир китабда Елмләр Академијасынын үч әмәкдашы Мирзә Әнсәрли, Салеһ Достәлијев, Ҝүлшән Гурбанова тәрҹүмә едәрәк ҹәмләјибләр. Мирзә Әнсәрли Азадлыг Радиосунун “Оху залы”на дејиб ки, Нахчыванда масонлуг әсасән маарифчи һәрәкат вә дини фанатизмә гаршы мүбаризә формасында тәзаһүр едиб. Бу һәрәката исә нүфузлу Нахчыван зијалыларындан олан Ејнәли Султанов, Нәсрулла вә Фәрәҹулла Шејхов гардашлары вә башгалары рәһбәрлик едибләр. Мирзә Әнсәрли даһа сонра гејд едир ки, һәмин зајалыларын ҝөркәмли Азәрбајҹан јазычысы Ҹәлил Мәммәдгулузадәјә дә тәсири олуб вә Мирзә Ҹәлил өзүнүн “Өлүләр”, “Дәли јығынҹағы” әсәрләрини масонларын тәсири алтында јазыб.
Тәртибчи дејир ки, тарихән нүфузлу зијалылар бу тәшкилата үзв олублар, 20-ҹи әсрин әввәлләриндән исә масонларын сыралары сијасәтчиләрин һесабына хејли ҝенишләниб вә онлар мүхтәлиф өлкәләрин јүрүтдүјү сијасәтә бөјүк тәсир етмәјә башлајыблар.
Мирзә Әнсәрли бәзи һазыркы рәнҝли ингилаблара да масонларын тәсирләрини истисна етмир. О, совет дөврүндә Азәрбајҹанда мүстәгиллик уғрунда ҝизли мүбаризәнин дә масонларла әлагәли олдуғуну ҝүман едир. Амма Мирзә Әнсәрли ону да гејд едир ки, мүасир дүнјада мүхтәлиф трансмилли корпорасијаларын, лобби групларынын тәсири алтына дүшән вә өз сијаси марагларыны һәјата кечирмәјә чалышан масон груплары да вар.
