Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) Бејнәлхалг Хәбәр Аҝентлији – АБНА: Мүсәлман һиҹаблы ханым нанотехнолог өз саһәсиндә ингилаби јенилијә имза атыб. О, бактеријаларын бир-бири илә үнсијјәтини “динләмәјә” имкан верән јени үсул иҹад едиб. Бу технолоҝија бактеријаларын антибиотикләрә гаршы давамлылығы илә мүбаризәјә вә бир груп хәстәлијин ҹәми бир нечә санијә әрзиндә дәгиг диагнозунун гојулмасына көмәк едә биләр.
Аз.сһафагна.ҹом хәбәр верир ки, доктор Фатимә Әз-Зәһра Әл-Әтрактчи билдириб: “Тестимдә истифадә олунан јени технолоҝија бактеријалары ашкар едә вә 30 санијә әрзиндә диагноз гоја билир. Үмид едирәм ки, бу, һәкимләрә дәрһал конкрет дәрманлар тәјин етмәјә, үмуми мүалиҹә үсулларындан вә ја тәхминләрә әсасланан гәрарлардан даһа аз истифадә етмәјә имкан верәҹәк”.
Мүсәлман олан вә ики ушаг анасы Фатимә Күвејтдә анадан олуб. Онун Ливан вә Ираг көкләри вар. О, 2018-ҹи илин јанварында Данимарка Техники Университетиндә физика вә нанотехнолоҝија үзрә фәлсәфә доктору елми дәрәҹәсини тәсдиг едән сертификат алыб.
Әл-Әтрактчи иммун системи зәиф олан инсанлара тәсир едән бактериал инфексијаларын төрәдиҹиси олан Псеудомонас аеруҝиноса — ҝөј-јашыл ирин чөпләрини әнәнәви үсулларла мүгајисәдә даһа сүрәтлә ашкар едә билән сенсор ихтира едиб.
Бу ихтирасына ҝөрә Әл-Әтрактчи 2017-ҹи илин нојабрында 30 јашадәк истедадлы алимләр үчүн Лундбек Фондунун тәсис етдији беш мүкафатдан биринә лајиг ҝөрүлүб. Бундан сонра о, тәдгигатларыны инкишаф етдирмәк, ҝенишләндирмәк вә коммерсијалашдырмаг мәгсәдилә өзүнүн “ПреДиаҝносе” ширкәтини јарадыб.
Әл-Әтрактчинин һәлә дә ишләниб һазырланма мәрһәләсиндә олан тести сидик јолларынын инфексијаларындан тутмуш кистик фиброзлу хәстәләрдә ағҹијәр инфексијаларына гәдәр мүхтәлиф хәстәликләрин диагностикасында истифадә олуна биләр.
Инноватив тест бактеријаларын чохалыб колонијалар јаратмаға вә һүҹум етмәјә башламаздан әввәл, јәни һәјат үчүн тәһлүкәли вәзијјәтә чеврилмәмишдән габаг өз араларында апардыглары “сөһбәтләри” гејдә алыр.
Тәдгигатчылар вурғулајыблар ки, боғаздан јахма ҝөтүрүлмәси кими һазырда тәтбиг олунан стандарт мүајинә үсуллары бир нечә ҝүн чәкир вә диагноз јалныз бундан сонра гојула билир. Нәтиҹәдә һәкимләр бәзән анализләрин ҹавабыны ҝөзләмәдән антибиотикләр тәјин едирләр. Бу исә бактеријаларын дәрманлара гаршы давамлылығынын артмасына шәраит јарадыр. Антибиотикләрә давамлылыг глобал сәһијјә үчүн ән бөјүк тәһдидләрдән бири һесаб олунур.
“Инфексијанын арашдырылмасы заманы ҝөтүрүлән нүмунәләр әсасында мүалиҹә алаҹагсыныз. Бүтүн бактеријалара тәсир едән антибиотикләр вар, лакин онлар конкрет төрәдиҹијә гаршы кифајәт гәдәр спесифик дејил. Һәкимләр лабораторија нәтиҹәләринә әсасән дәрманлары дәјиширләр”, — дејә Әл-Әтрактчи изаһ едиб.
“Бу көһнә стандарт үсул ресурсларын бөјүк исрафыдыр. Мәним фәрзијјәм ондан ибарәтдир ки, әҝәр бактеријанын дәгиг нөвүнү мүәјјән едә билсәк, мүалиҹәни бирбаша һәмин бактеријаја јөнәлдә вә һәр хәстәјә тәјин олунан антибиотикләрин мигдарыны азалда биләрик. Әслиндә, бактеријалар молекуллар ифраз етмәклә бир-бири илә әлагә гурурлар. Бу молекуллар кифајәт гәдәр чох топландыгда бактеријалара тәк олмадыглары барәдә сигнал верир”, — дејә о әлавә едиб.
Фатимәнин сөзләринә ҝөрә, бактеријалар кифајәт гәдәр чохалдыгда организмә һүҹум етмәк имканынын јарандығыны анлајырлар. Бирликдә һәрәкәт едәрәк сағлам бактеријалары сыхышдыра, сүрәтлә чохала вә инсан организми үчүн тәһлүкәли олан токсин ифраз едә билирләр.
Әл-Әтрактчи 2016-ҹы илдә кистик фиброздан әзијјәт чәкән 62 хәстә үзәриндә тест апарараг ихтирасынын потенсиалыны нүмајиш етдириб. Тест әнәнәви диагностик мүајинәләрин нәтиҹәләри мәнфи олан хәстәләрин јарыдан чохунда бактеријаларын бир-бири илә әлагә гурдуғуну ашкар едиб.
“Ҝенишләндирилмиш клиник сынаглар апарылыр. Мүалиҹә планыны дәјишдирмәк үчүн әмәл едилмәли олан төвсијәләр мөвҹуд олдуғундан, бир ил әрзиндә тестин ән азы бир микроорганизм үзәриндә тәтбигинә башланылмалыдыр”, — дејә о, үмидлә билдириб.
Үмумдүнја Сәһијјә Тәшкилатынын мәлуматына ҝөрә, дүнјанын бүтүн бөлҝәләриндә антибиотикләрә гаршы давамлылыг тәһлүкәли дәрәҹәдә јүксәк сәвијјәләрә чатыр. Антибиотикләрә давамлылыг бактеријаларын бу дәрманларын истифадәсинә ҹаваб олараг дәјишмәси нәтиҹәсиндә јараныр.
Антибиотикләрә гаршы давамлылыг газананлар инсанлар вә ја һејванлар дејил, бактеријалардыр. Бу бактеријалар инсанлара вә һејванлара јолуха биләр. Онларын төрәтдији инфексијаларын мүалиҹәси исә давамлы олмајан бактеријаларын сәбәб олдуғу инфексијалара нисбәтән даһа чәтиндир.
Sizin rəyiniz