Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) Бејнәлхалг Хәбәр Аҝентлији – АБНА: Ајдын мәсәләдир ки, бу суалымыз әввәлки тәһлилләримизин әсас мәнтигини ҝөстәрир: 2018-ҹи илдән бәри Азәрбајҹанда рәсми “режим дәјишиклији” вә ја “вәзијјәтин тәмизләнмәси” баш вермәмишдир, әксинә репрессија механизми ҝетдикҹә даһа сәрт вә системли һала ҝәлмишдир. Бу, партлајыш еһтималынын јох олмасы демәк дејил, партлајышын баш вермәси үчүн тәләб олунан “тәшкилати габилијјәт” вә “иҹтимаи тәзјиг каналлары” ҝетдикҹә даһа чох даралыр.
Баскы системи: ачыг фәрзијјәдән там институсионаллашдырмаја гәдәр
2026-ҹы илин мај ајында Авропа Шурасы Парламент Ассамблејасынын Һүгуг Мәсәләләри Комитәсинин мәлуматы ачыг шәкилдә Азәрбајҹанда “системли шәкилдә тәнгиди сәсләрин сусдурулмасы” олдуғуну билдирди вә 2026-ҹы илин мај ајына гәдәр сијаси мәһбусларын сајынын 328 нәфәрә чатдығыны гејд етди. Сәрһәдсиз Репортјорлар Тәшкилатынын 2026-ҹы ил Мәтбуат Азадлығы Индексиндә Азәрбајҹан 180 өлкә арасында 171-ҹи јери тутду вә “Президент Илһам Әлијев һәр һансы чохсәслилији мәһв етди” ифадәсини ачыг шәкилдә јазды.
Бу рәгәмләр садәҹә статистик ҝөстәриҹи дејил. 2026-ҹы илдә 10-дан чох мүстәгил журналист (Абзас Медиа, Мејдан ТВ, Топлум ТВ мәркәзли) мүһакимә едилди вә ја узун мүддәтли истинтаг тәҹридинә мәруз галды. 2022-ҹи ил Медиа Гануну һөкумәтә сајтлары ихтијари шәкилдә блокламаг, мәзмуну силмәк вә хариҹи медианын јерли офисләрини бағламаг сәлаһијјәти верди, “јалан мәлумат” јајма ҹинајәт мәсулијјәтинә ҹәлб едилди. Бу, “тәһлүкә јарандыгдан сонра ҹаваб вермәк” дејил, мәлумат каналынын дөвләт нәзарәти алтына алынмасыдыр.
Һиҹаб гадағасы вә онун репрессив ҝүҹү
2026-ҹы илин октјабрында мәктәбләрдә һиҹаб гадағасы мүәјјән едилдикдән сонра етиразлар баш верди вә бу, һазыркы чәрчивәдә ән бөјүк ачыг гаршыдурма олду. Рәсми олараг 37 нәфәр сахланылды, лакин фәаллар сахланыланларын сајынын минләрлә олдуғуну иддиа едир. Етиразларда иштирак едән Шаһизар Һүсејнова 4 ај мүддәтинә ев шәраитиндә һәбс едилди, Нахчыванда вә Абшерон рајонунда башга ики сакин администрасија гајдасында 25 вә 30 ҝүн һәбс ҹәзасы алды.
Бу репрессијанын ачар нөгтәси онун сүрәтиндәдир: һиҹаб гадағасы елан едилдикдән сонра бир нечә ҝүн әрзиндә һәбс ҹәзалары верилди вә Баш Прокурорлуг 2026-ҹы ил октјабрын 16-да Түркијә журналисти Ҹәлал Чифтчи барәдә “һакимијјәти зорла әлә кечирмәјә тәшвиг етмә” иттиһамы илә бејнәлхалг ахтарыш елан етди. Бу о демәкдир ки, һөкумәт һиҹаб мәсәләсини садәҹә ҝејим гајдасы кими дејил, режим тәһлүкәсизлији һадисәси кими мүәјјән едир.
Ингилаб үчүн тәшкилати шәраитин гијмәтләндирилмәси
“Партлајыш” үчүн јалныз наразылыг кифајәт дејил, һәм дә тәшкилати структур, мәлумат јајымы каналы, елит фраксијалар арасында парчаланма лазымдыр. Һазырда һәр үч аспектин сыхышдырылдығы ҝөрүнүр:
- Мүхалифәт партијалары вә ГҺТ-ләр: Амнестј Ынтернатионал 2026-ҹы ил һесабатында мүстәгил ГҺТ-ләрин “сәрт мәһдудијјәтләр, тәзјиг вә әсассыз тәгибләр”лә үзләшдијини билдирди. “Үчүнҹү Республика Платформасы” үзвләри вә Демократик Тәшәббүсләр Институтунун әмәкдашлары узун мүддәтли истинтаг тәҹридиндә сахланылыр.
- Мәлумат екосистеми: Јерли мүстәгил телевизија вә радио тамамилә јохдур, тәнгиди мөвгели гәзетләр бағланыб, әсас мүстәгил хәбәр сајтлары хариҹдә фәалијјәт ҝөстәрир. Һиҹаб етиразлары әсасән сосиал медиада јајылды вә һөкумәтин истинтаг тәҹридиндә сахладығы журналистләр мәһз бу хәбәрләрин јајыҹыларыдыр.
- Бејнәлхалг канал: АШПА Комитәси Азәрбајҹаны “Авропа Шурасы Низамнамәси үзрә өһдәликләрини јеринә јетирмәмәкдә” гынајыб вә Авропа Инсан Һүгуглары Мәһкәмәсинин гәрарларынын “иҹрасыны ҝөзләдијини” гејд едиб. Лакин бу тәзјигләр Азәрбајҹанда дахили вәзијјәти дәјишмәјиб.
Нәтиҹә: Партлајыш јохдур, амма “баскы габилијјәти” ҝәләҹәји мүәјјән едир
45 иллик сүлалә идарәчилијинин ән дәрин тәсири һакимијјәтин ресурс топламаг габилијјәтиндәдир, садәҹә фәрзијјәләриндә дејил. Һиҹаб гадағасы, репрессијасынын сүрәти вә мигјасы ҝөстәрир ки, һазырда һөкумәтин һәр һансы потенсиал наразылыг оҹағыны зорла боғмаг үчүн кифајәт гәдәр институсионал ҝүҹү вә сијаси ирадәси вар.
Бу, “партлајыш еһтималы сыфырдыр” демәк дејил, амма партлајыш баш верәрсә, бу, тәшкилатланмыш мүхалифәтин сәфәрбәрлији нәтиҹәсиндә дејил, даһа чох репрессија һәддини ашан вә сонра гаршылыглы мүнасибәт чөкән бир һадисә олаҹаг — һиҹаб етиразлары бу истигамәтдә кичик мигјаслы бир сынаг олду.
Sizin rəyiniz