Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) Бејнәлхалг Хәбәр Аҝентлији – АБНА: "Әнсараллаһ" гүввәләри өлкәнин Сәна вә Әдәндән сонра 3-ҹү ән бөјүк шәһәрини мүһасирәјә алыб. Шәһәрин һусиләрин әлинә кечмәси заман мәсәләсидир. Сәудијјәнин малијјәләшдирдији вә АБШ дәниз пијадаларынын тәлим кечдији елит антиһуси гүввәләр мүһасирәјә дүшүб. Таиздән сонра һусиләр Әдән шәһәринә һүҹум тәшкил едәҹәкләр. Әдән дә һусиләрин әлинә кечсә, Сәудијјәнин Јәмәнлә бағлы планларынын үстүндән бирдәфәлик хәтт чәкмәк олар. Бу һалда МБС нәинки Јәмәнә нәзарәти итирәҹәк, һәтта С.Әрәбистанынын тәһлүкәсизлији дә шүбһә алтына алынаҹаг.
Бунлары нәзәрә алан МБС "Мәккә сазиши" үзрә тәрәфдашларына тәзјиги артырыр вә сазиш үзрә өһдәликләрини јеринә јетирмәји тәләб едир. Һүгуги олараг сазиш гүввәјә минмәјиб, чүнки о мүвафиг өлкәләрин парламентләри тәрәфиндән ратификасија олунмајыб. Лакин Түркијә дә, Пакистан да МБС-и "күсдүрмәк" истәмирләр, онун үчүн ваҹиб олдугларыны сүбут етмәк истәјирләр.
"Мәккә сазиши"нин проблеми бундадыр ки, ону имзалајаркән тәрәфләрин нијјәтләри вә ҝөзләнтиләри фәргли олуб. Бу сазишлә һәр тәрәф өз марагларыны горумаг нијјәтиндә олуб – мараглар исә ејни дејил. Сәудијјә артыг АБШ-ын "тәһлүкәсизлик "чәтиринин" бош сөз олдуғуну анлајыб вә ону әвәз едән ҝүҹ(ләр) ахтарыр. Һазырда Сәудијјәнин тәһлүкәсизлијинә, ҝәләҹәк планларына тәһдид јарадан кимдир? Иран вә "Әнсараллаһ". Демәли, јени гарантлар тәҹили бу тәһдидләри нејтраллашдырмалыдырлар. Лакин Түркијә вә Пакистан үчүн Иран вә "Әнсараллаһ" тәһдид јаратмыр, ән азы мөвҹуд тәһдидләр арасында онлар ахырынҹы јерләрдә дура биләрләр. Јәни бу өлкәләр сазишин тәҹили гүввәјә минмәсиндә мараглы дејилләр, онлар сазиши Орта Шәргдә јени ҝүҹ балансы јаратмаг нијјәтилә имзалајыблар. Башга сөзлә, сазиш Сәудијјәјә мөвҹуд проблемләрини һәлл етмәк үчүн лазымдырса, Түркијә вә Пакистана ҝәләҹәк потенсиал проблемләриндән сығорталанмаг үчүн ваҹибдир.
Түркијә вә Пакистан һазырда Сәудијјәјә көмәк етмәсәләр, МБС "Мәккә сазиши"ндән (алјансдан) чыха биләр. Түркијә вә Пакистан ҝәләҹәк планлары наминә сазишин ләғв олунмасыны истәмирләр. Буна ҝөрә дә МБС-ин тәзјигинә реаксија вермәлидирләр. Бу сәбәбдән октјабрын 5-дә Әр-Ријадда Алјансын Стратежи сијаси вә мүдафиә комитәсинин тәҹили иҹласы олду.
Иҹласда Түркијә вә Пакистан коллектив мүдафиә принсипи чәрчивәсиндә Сәудијјәни мүдафиә етмәк үчүн әлагәләндирилмиш гүввәләрин вә активләрин јерләшдирилмәсини сүрәтләндирмәк барәдә разылыға ҝәлдиләр. Алјанса 3 иллик мүддәтә илк баш катиб тәјин едилди – Пакистанын тәгаүддә олан ҝенерал-лејтенанты Науман Маһмуд. Иҹласдан сонра Исламабад Әр-Ријады дәстәкләмәк үчүн Сәудијјәјә әлавә һәрби гүввәләр вә авиасија ҝөндәрди. Түркијәнин хариҹи ишләр назири Һакан Фидан Алјансын мүдафиә характерини вурғулады, түрк гошунларынын хариҹдәки һүҹум әмәлијјатларында бирбаша иштиракыны истисна етди. Лакин Анкара Сәудијјәјә һәрби-техники јардым едәҹәк вә орада һәрби база јерләшдирәҹәк.
Түркијә вә Пакистан Алјансын мүдафиә характерли олдуғуну хүсуси вурғулајырлар. Бунунла билдирирләр ки, онлар һусиләрә гаршы һүҹум әмәлијјатларында иштирак етмәк өһдәлији ҝөтүрмәјибләр, лакин Сәудијјәни һусиләрин вә ја башга гүввәләрин һүҹумларындан мүдафиә етмәјә һазырдырлар.
Түркијә медиасы һазырда өлкәнин өз континҝентини бирбаша С.Әрәбистанына ҝөндәрәҹәјини иддиа едир. Орада онлар һәмчинин өлкәнин стратежи објектләринин һава һүҹумундан мүдафиәсини тәмин едәҹәкләр. Белә вәзијјәтдә Анкаранын С-400-ү 3-ҹү өлкәјә сатмаг планы јени мәна кәсб едир. С-400 Украјна мүһарибәсиндә вә гысамүддәтли Һиндистан-Пакистан мүнагишәсиндә өзүнү доғрултмуш системдир (Деһли Исраил ҺҺМ системләринә ҝүвәнсә дә, Исламабадын атдығы, демәк олар ки, бүтүн ракетләри С-400-ләр вурду). Түркијә С-400-ләринин бир өзәллији дә вар – Анкара дүнјада бу системи там комплектасијада сатын алан јеҝанә өлкәдир. Һәтта Һиндистан да онун даһа уҹуз комплектасијасыны алыб – бурахылыш гурғуларынын сајы аздыр вә һава објектләрини бүтүн һүндүрлүкләрдә ашкар етмир. Әр-Ријад үчүн С-400 әһәмијјәтли бир активдир. Һусиләрин бүтүн ракет-дрон мәһсуллары Теһранлн ракет програмынын бир голудур.
"Әнсараллаһ"ын ракетләри иранлы һәмкарларындан даһа уҹуздур, чүнки ТТХ-лары онлардан зәифдир. Буна ҝөрә дә С-400, шүбһәсиз ки, Сәудијјә Әрәбистаны үчүн етибарлы бир "галхан" оларды. Нормал вәзијјәтдә Русија С-400-үн Әр-Ријада сатылмасына етираз етмәзди. Бу һәм дә Русија үчүн Јахын Шәргдә бөјүк стратежи перспективләр ачарды. Лакин индики шәраитдә Русијанын мөвгејинин неҹә олаҹағы суал алтындадыр.
Пакистан силаһлы гүввәләри Јахын Шәргдә ән дөјүш габилијјәтли һесаб олунур. Онларын шәхси һејәти јахшы тәлим кечиб, командирләри исә баҹарыглыдыр. Деһлинин Исламабадла гаршыдурмада әсас үстүнлүјү техноложи вә сај үстүнлүјүдүр. Пакистан силаһлы гүввәләри дөјүш габилијјәти бахымындан һусиләрлә ејни сәвијјәдәдир. Проблем ондадыр ки, Пакистан ордусунун силаһларынын әһәмијјәтли бир һиссәси Чин истеһсалыдыр. Пекин, әслиндә, Исламабадын ән ваҹиб стратежи тәрәфдашыдыр. Чинин Јәмәнә тәҹавүз үчүн өз силаһ системләриндән, о ҹүмләдән тәјјарәләри вә ракетләриндән истифадә едилмәсинә иҹазә вермәјәҹәји еһтималы бөјүкдүр. Пекин рәсми олараг Әдәндәки Јәмән һөкумәтини таныјыр, лакин тәҹавүзә гаршы чыхыр вә "Әнсараллаһ"ла данышыгларын тәрәфдарыдыр. Буна ҝөрә дә Пакистанын С.Әрәбистана ҝөндәрдији континҝенти, чох ҝүман ки, Әр-Ријад һәрби техника илә тәмин етмәли олаҹаг. Јери ҝәлмишкән, Пакистанын ракет програмы Иранын мүвафиг програмынын "гоһумудур". Онларын "әҹдады" исә Шимали Корејанын програмыдыр. Һәр үч өлкә бир чох ортаг техники һәлләр вә технолоҝијалара маликдир.
АБШ исә фүрсәтдән истифадә едиб, түркләри вә пакистанлылары һусиләрләр, долајы јолла Иранла мүһарибәјә гошмаг истәјир. Бунун үчүн мәтбуаты тәхрибат мәлуматлары илә долдурурлар. Мәлумат верилди ки, Јәмән һөкумәт гүввәләринин Мохаја 5 октјабр ҝенишмигјаслы һүҹумунда Пакистан пилотлары да иштирак едибләр (һәмин әмәлијјатда Сәудијјәнин 100-ә јахын тәјјарәси һүҹума һава дәстәји вермишди). Пакистан һөкумәти бу мәлуматы тәкзиб етди. Ејни заманда мәлумат верилди ки, Сурија һусиләрә гаршы дөјүшләрдә иштирак етмәк үчүн Сәудијјә 10 мин нәфәрлик гошун ҝөндәриб. Сурија һөкумәти дә бу мәлуматы тәкзиб едәрәк билдирди ки, о С.Әрәбистаныны дәстәкләсә дә һәрби әмәлијјатларда иштирак етмәк нијјәти јохдур вә мүнагишәнин данышыглар јолу илә һәлли тәрәфдарыдыр.
Беләликлә, Гәрб һәләлик Јахын Шәргдә истәдији мүһарибәјә наил ола билмир, лакин бунун үчүн һәлә чох чалышаҹаг.
Sizin rəyiniz