Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән АБШ-да 11 сентјабр гондарма террор һүҹумундан сонра террорда шүбһәли билинәнләри тутмаг вә диндирмәклә бағлы мәхфи Мәркәзи Кәшфијјат Аҝентлијинин (ҸИА) програмына 54 хариҹи өлкә көмәк едиб. Бунлар арасында Азәрбајҹан да вар.
Бу барәдә АБШ-да гәрарлашан Ачыг Ҹәмијјәт тәшкилатынын јени јајылан һесабатында гејд едилир.
Илк дәфә олараг гејри-һөкумәт тәшкилаты ҸИА террорда шүбһәли билинәнләри мәхфи тутмасыны вә диндирмәсини, бунда ҸИА-ә һансы өлкәләрин көмәк етмәсини мүмкүн гәдәр там арашдырмаға чалышыб.
АЗӘРБАЈҸАНИН МКИ ҮЧҮН ҺӘБС ЕТДИЈИ ШҮБҺӘЛИ
Һесабатда Азәрбајҹана аид фактлар вә һәтта ајрыҹа бөлмә вар.
Сәнәддә гејд олунур ки, Сәудијјә вәтәндашы Аһмед Муһаммед Һаза ал-Дарби 2002-ҹи илин ијунунда Азәрбајҹанда јерли һүгуг-мүһафизә органлары әмәкдашлары тәрәфиндән һәбс едилиб.
Ал-Дарбинин вердији мәлумата ҝөрә һәмин илин августунда ону ҝөзләри бағлы, аз гала боға-боға АБШ хәфијјәләринә тәслим едибләр.
О сонрадан Әфганыстанын Баграм шәһәринә көчүрүлүб вә орада сәккиз ајадәк сахланыб.
Ал-Дарби билдириб ки, Баграмда олдуғу мүддәтдә ону ики һәфтә мүддәтинә башына торба кечирәрәк әтрафдан тәҹрид едибләр.
Диндириләркән ағры верән вәзијјәтләрдә сахламаг, екстремал температурлара мәруз гојмаг, ҝөзләринә ҝур ишыг салмаг вә камерасында фасиләсиз олараг уҹадан мусиги сәсләндирмәклә она ишҝәнҹәләр верилиб.
2002-ҹи илин декабрында “Wаsһingtоn Pоstт” гәзетиндә дәрҹ олунмуш мәгаләдә дејилирди ки, ал-Дарби ҸИА-ин нәзарәти алтындадыр.
О нәһајәт 2003-ҹү илин мартында Гуантанамо Көрфәзинә көчүрүлүб. Бурада ал-Дарби јазылы шикајәтиндә билдириб ки, Баграмда оларкән сырави Дамиен М. Ҹорсетти онунла ашағылајыҹы тәрздә рәфтар едиб.
2006-ҹы илдә кечирилән һәрби трибунал истинтагчы јолдашлары тәрәфиндән “Вәһши” вә “Ишҝәнҹәләр кралы” ајамалары илә адландырылан Ҹорсеттини мәһкәмә залындан азад едиб.
АВСТРИЈА ҮЗӘРИНДӘН АЗӘРБАЈҸАНА МӘХФИ РЕЈСЛӘР
Һесабатда дејилир ки, 2003-ҹү илин јанварында Австријанын гырыҹы тәјјарәләри ҸИА-ә бағлы Һерҹулес Ҹ130 тәјјарәсини гејдә алыб.
Тәјјарәнин гујруг һиссәсиндә Н8183Ж нөмрәси јазылыбмыш. Сонрадан бу шүбһәли “мүлки” тәјјарәнин Франкфуртдакы АБШ һәрби базасындан Азәрбајҹана учдуғу дәгигләшдирилиб.
Австрија Һәрби Һава гүввәләринин команданы Ериҹһ Wолф сөзү ҝедән тәјјарә илә јахын тәмас үчүн өз тәјјарәләрини һаваја галдырыб.
О дејиб ки, һәмин вахт һеч бир шүбһәли әмәл һисс етмәјиб вә буна ҝөрә дә дипломатик нота вермәкдән чәкиниб.
Сонрадан бәлли олуб ки, һәмин тәјјарә мәһбус дашыјырмыш.
Австријадакы Америка сәфирлији рәсми Вјананы әмин едиб ки, ады чәкилән тәјјарәнин Бирләшмиш Штатларла бағлылығы јохдур.
Лакин Австрија кәшфијјаты тәјјарәнин CИА-ә аид олдуғуну өјрәниб.
БАКИ МКИ-НИН ТРАНЗИТ БАЗАСИ ОЛУБ
Һесабатын 6-ҹы – Азәрбајҹана аид бөлүмүндә дејилир ки, рәсми Бакы CИА-нын “фөвгәладә етаплама” әмәлијјатлары илә бағлы тәјјарәләрә өлкә аеропортларындан вә һава мәканындан истифадә иҹазәси вериб.
CИА-ә бағлы тәјјарәләр 2001-2005-ҹи илләр арасында Азәрбајҹанда 76 дәфә јерә енибләр.
Һесасбатда билдирлир ки, Бакы фөвгәладә мәһбус көчүрмәләри үчүн бир нөв транзит дајанаҹағы ролуну ојнајыб, бу исә о демәкдир ки, тәјјарәләр вә екипажлар мәһз бурада көрүшәрәк һазырлыг ишләри апарыблар.
Сәнәддә спесифик епизодлардан да сөз ачылыр.
Хәбәр верилир ки, АБШ мәһкәмә сәнәдләри Риҹһмор авиасија ширкәтинә аид тәјјарәләрин CИА үчүн мәһбус көчүрмәләри рејсләрини јеринә јетирирәркән 2004-ҹү илдә ики дәфә Бакыја ендијини ҝөстәрир.
Азәрбајҹанда өлкәнин CИА-ин мәхфи әмәлијјатларында иштиракына даир һеч бир тәһгигат иши апарылмајыб.
Кечән ил дә CИА-ын ҝизли һәбсханалары вә орада мәһбуслара ишҝәнҹә верилмәсинә даир инсан һаглары тәшкилатларынын һесабатларында Азәрбајҹанын ады чәкилмишди. Амма һәләлик Бакыдан бу иттиһамлара бир рәсми реаксија сәсләнмәјиб.
136 МӘҺБУС
Бејнәлхалг инсан һаглары тәшкилаты олан Ачыг Ҹәмијјәт ҸИА-ин террорда шүбһәли билиб-тутдуғу 136 мәлум мәһбусла бағлы вәзијјәти деталлы арашдырыб. Тәшкилат гејд едир ки, инсан һаглары позунтуларына ҝөрә мәсулијјәти ҸИА илә јанашы бу ишдә иштирак етмиш 54 өлкә дә дашыјыр.
Сәнәдә ҝөрә һәмин мәһбуслар тутуларкән, вә ја башга өлкәләрә вериләркән гануни роседуралара риајәт олунмајыб.
Бу мәһбуслар ишҝәнҹәләрдән истифадә едән хариҹи һөкумәтләрә верилиб, ја да CИА-ин өз дүшәрҝәләринә ҝөндәрилибләр.
Ачыг Ҹәмијјәтин һесабатына ҝөрә, башгаларына верәркән CИА-ин мәгсәди бу мәһбуслары елә јерләшдирмәк иди ки, “онларын әли гануна чатмасын.” Мәһбусларын һәмин јерләрдә инсан һаглары позулурду.
Һесабатын мүәллифи Амрит Синҝһ дејир ки, хариҹи һөкумәтләрин CИА-ин мәхфи програмына ҹәлб олунмасы о демәкдир ки, инсан һаглары позунтуларына АБШ-ла јанашы бу өлкәләр дә мәсулијјәт дашыјыр:
“Һесабат ҝөстәрир ки, 54 һөкумәт бу ишә ҹәлб олунуб. Һәмин өлкәләр CИА-ин ҝизли һәбсханаларына јер вермәк, мәһбуслары сахламаг, бир јердән башгасына көчүрмәк, онларын һәбсинә көмәк едән информасијалар вермәклә СИА-ә көмәк едибләр. Үмумијјәтлә бу һөкумәтләри дүнја боју ишҝәнҹәләр әмәлијјатларында мәсулијјәтли едән башга јолларла ҸИА-ә јардым едибләр”.
ҺАНСИ ӨЛКӘ, ҺАНСИ КӨМӘК
Нју Јоркда мәтбуат конфрансында Синҝһ дејиб ки, бир сыра өлкәләр шүбһәли билинәнләри өзләри тутуб, CИА-јә верибләр. О, белә өлкәләр арасында Азәрбајҹанын адыны чәкиб. Диҝәр белә өлкәләр Ҝүрҹүстан, Иран, Македонијадыр.
Бир сыра өлкәләр CИА-јә иҹазә верибләр ки, мәһбуслары онларын әразисиндән вә ја әразиләринин үстүндән кечирсинләр. Бу өлкәләр арасында јенә Азәрбајҹан вар.
Диҝәр белә өлкәләр Боснија Һерсоговина, Хорватија, Чехија, Македонија, Руминија вә Өзбәкистандыр.
Ҝизли CИА һәбсханалары олан өлкәләр исә бунлардыр: Әфганыстан, Румынија.
Һесабата ҝөрә, Авропанын 25, Асијанын 14 , Африканын 13 өлкәси CИА-ә көмәк едиб.
Бунлардан әлавә, Австралија вә Канада да ҸИА-ин мәхфи әмәлијјатларына јардым ҝөстәриб.
ЕТИРАФ ЕТМӘЛИДИРЛӘР
Синҝһ дејир ки, АБШ һөкумәти вә CИА әмәлијјатларына көмәк едән һөкумәтләр чоху нә еләдикләрини һәлә етираф етмәлидирләр.
Синҝһ бу һөкумәтләри белә бир етирафа чағырыб вә дејир ки, бу, онларын мәнәви борҹудур:
“Бу һәм ганун мәсәләсидир, һәм дә мәнәви мәсулијјәтдир. АБШ вә онун тәрәфдашы олан һөкумәтләр һәгигәти демәли, һансы позунтулара ҝетдикләрини етираф етмәлидирләр. Бу тәкҹә әдаләт мәсәләси дејил. Бу һәм дә белә һадисәләрин ҝәләҹәкдә тәкрар олунмајаҹағына тәминатдыр”.
CИА-ин мәхфи әмәлијјатлары АБШ-ын өзүндә кәскин мүбаһисә мөвзусудур.
Ишҝәнҹәләрдә иттиһам олунан кечмиш президент Бусһ администрасијасынын рәсмиләри дејирләр ки, бу јолла әлдә олунан информасијалар АБШ-ын тәһлүкәсизлијини тәмин етди.
Бусһдан сонра ҝәлән президенти Бараҹк Обама исә ишҝәнҹә јолујла диндирмә техникасыны гадаған етди.
Анҹаг Обама хүсуси комиссија јарадыб, олан фактлары арашдырмагдан имтина етди. О, 2009-ҹу илдә деди ки, “габаға бахмаг истәјир, ҝеријә јох.”
АБШ конгресинин өзү дә CИА-ин мәхфи әмәлијјатларыны арашдырмаг үчүн комиссија јарадыб.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лаз
