Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән Вәкил Анар Гасымлы “Медиа форум” сајтынын һәбсдә олан диндарларла бағлы суалларыны ҹавабландырыб. Мүсаһибәни әзиз зијарәтчиләримизә тәгдм едирик:
- Авропа Шурасынын сијаси мәһбуслар үзрә мәрузәчиси Кристофер Штрассерин сијаһысына диндарларын адынын салынмасына мүнасибәтиниз неҹәдир?
- Сијаһыда диндарларын адынын олмасы, нәһајәт, диндарлара гаршы һәм бејнәлхалг, һәм дә јерли мигјасда мөвҹуд негатив стереотипләрин арадан галхмасына тәкан верди вә инсан һүгугларына ҝерчәкдән һәр һансы бир ајры-сечкилик олмадан јанашма сәрҝиләнмәсинин зәрурилијини ҝүндәмә ҝәтирди. Билирсиниз, бир чохлары ислам вә Иран факторуна ҝөрә вә өз малијјә мәнбәләрини итирмәмәк үчүн диндарлары мүдафиә етмәкдән чәкинир, чохлары онлары Иран аҝентләри адландырмагдан да чәкинмир. Амма нәзәрә алмырлар ки, онларын һеч биринә бу барәдә иттиһамлар верилмәјиб. Кристофер Шртассер исә бу мәсәләјә олдугҹа објектив јанашды, сырф инсан һүгуглары нөгтеји-нәзәриндән чыхыш едәрәк бәјан етди ки, виҹдан азадлығынын мүдафисинә ҝөрә һәбс олунмуш шәхсләр сијаси мәһбуслардыр. Јери ҝәлмишкән, Штрассерин сијаһысында һүгугларыны мүдафиә етдијим 12 нәфәрин ады сијаси мәһбус кими ҝөстәрилиб, онлардан 8 нәфәри диндардыр.
- Бејнәлхалг тәшкилатларын сијаси мәһбус мәсәләсинә ҹидди јанашмасы диндарларын ишинин јүнҝүлләшмәсинә, онларын азадлыға бурахылмасына һансы формада јардым едә биләрми?
- Әлбәттә, бунун мүсбәт тәсири олаҹаг. Бу тәсир дәрһал һисс олунмаса да, тәдриҹән өз бәһрәсини верәҹәк.
- Јерли һүгуг мүдафиәчиләринин бир групу диндарлары сијаси мәһбус һесаб етмир. Буну неҹә гијмәтләндирирсиниз?
- Артыг һәмин групун фикри һеч нәји һәлл етмир вә һеч нәји дәјишмир. Мәндә дәгиг мәлумат вар ки, бәзи һүгуг мүдафиәчиләри диндарларын адынын Штрассерин сијаһысына дүшмәмәси үчүн әлләриндән ҝәләни вә ҝәлмәјәни едибләр. Амма ҝөрүрсүнүз ки, нәтиҹә фәрглидир. Сијаһы ортаја чыхандан сонра да һәмин һүгуг мүдафиәчиләринин сәси јенә ҝәлир. Бу ҹүр бәјанатлар вермәк һәмин һүгуг мүдафиәчиләринин инсан һагларына мүнасибәти, мүстәгиллији вә гәрәзсизлији илә бағлы шүбһәли суаллар јарадыр.Истисна дејил ки, онлар өз фикирләрини јох, һөкумәтин мөвгејини ортаја гојублар. Ола билсин ки, бу онлардан тәләб олунуб, јахуд да өзләри һөкумәтә хош ҝәлмәк үчүн бу фикирләри дилә ҝәтирибләр. Амма бир даһа дејирәм, бу һеч нәји дәјишмир. Мән дә дејә биләрәм ки, һәмин шәхсләри һүгуг мүдафиәчиси һесаб етмирәм, мәҝәр бу нәјисә дәјишәҹәкми? Әлбәттә, јох. Һәр кәсин өз фикрини ифадә етмәк һүгугуна, ејни заманда башгасынын фикрини өз фикри кими тәгдим етмәк имканына һөрмәтлә јанашырам.
- Һәмин һүгуг мүдафиәчиләри илә ҝөрүшүб онлары диндарларын ҹинајәт ишинин материаллары илә таныш етмисинизми? Јахуд бундан сонра буну мүмкүн һесаб едирсинизми?
- Буна лүзум ҝөрмәмишәм вә инди дә ҝөрмүрәм. Бурда инам, етибар мәсәләси дә өнәмлидир. Чох тәәссүф ки, әввәлләр тәҹрүбәсизлијимиз нәтиҹәсиндә бәзи һүгуг мүдафиәчиләри бизим апардығымыз ишләрдән, јајдығымыз мәлуматлардан јарарланыб, бизим ишләримизи өз ишләри кими тәгдим едәрәк шәхси грант марагларыны тәмин етмәјә наил олублар вә сонра да сөзүн һәгигги мәнасында арадан чыхыблар. Инсан һүгуглары илә алвер етмәји, һәбсдә олан инсанларын үзәриндән шәхси грант марагларыны һәјата кечирмәји дүзҝүн сајмырам.
- Диндарлара гаршы тәзјигләр Иран-Азәрбајҹан мүнасибәтләринин ҝәрҝинләшмәси фонунда баш верир. Бу мүнасибәтләр ҝәрҝинләшдикҹә тәзјигләрин артаҹағыны ҝүман етмәк олармы?
- Диндарларын һәбсиндә бу тенденсија өзүнү габарыг шәкилдә бүрузә верир. Тәәссүф ки, ики дөвләт арасындакы мүнасибәтләрин ҝәрҝинләшмәсиндән зәрәр чәкәнләр өз вәтәндашларымыздыр, онлар һеч бир ҝүнаһы олмадан мүһакимә едилирләр.
- Һәбсләрин нәтиҹәси: диндарлар зәифләјиб, јохса онлара симпатија артыб?
- Һисс олунур ки, бу һәбсләрлә инсанлары горхутмаг мүмкүн дејил.
- Диндарларын әксәријјәти наркотик маддә иттиһамы илә һәбс олунуб. Бу онлара гаршы мәнәви террордур, јохса, садәҹә, һакимијјәтин әлиндә әнәнәви һәбсәсалма методудур?
- Чох тәәссүф ки, сахта наркотик иттиһамлары артыг бир метода чеврилиб. Бу ҝерчәкдән бир мәнәви террордур.
- Һөкумәт һәбс олунан диндарлары Иранла бағлајыр. Әслиндә диндарлар да Ирана олан симпатијаларыны ҝизләтмирләр. Бејнәлхалг аләмдә исә Ирана мүнасибәт јахшы дејил. Белә олан тәгдирдә бејнәлхалг тәшкилатларын, Гәрб гурумларынын диндарлара мүнасибәтиндә нәләр мүшаһидә еләмисиниз?
- Мәһз бунун нәтиҹәсидир ки, индијәдәк диндарлары, демәк олар ки, тәкбашына мүдафиә етмишик. Һәм бејнәлхалг, һәм дә јерли институтлар онларын мүдафиәсиндә ачыг-ашкар иштирак етмәкдән чәкинирләр. Диндарларын мүдафиәсиндә Лејла Јунус вә Ејнулла Фәтуллајевин тәшкилатлары јахындан иштирак едирләр. Диҝәр иҹтимаи-сијаси институтлар исә бәјанат вермәкдән узаға ҝетмирләр һәлә ки.
- Һәбс олунан диндарлар арасында ахундлар, дини лидер һесаб олунан шәхсләр вар. Һәтта һазырда һәбсдә олунан диндарлардан 4 нәфәри ән јүксәк дини рүтбә дашыјыр. Диндарларын һәбсинә ҹәмијјәтин реаксијасы неҹә олду? Реаксија адекватдырмы?
- Билмирәм бу суала нә ҹаваб верим. Ҹавабыны һеч өзүм дә билмирәм. Һәр шеј ҝөз габағындадыр.
- Һәбсдә олан диндарлара әфв үчүн мүрҹиәт етмәк тәклиф олунубму? Онлар әфв әризәси јазмаг һаггында нә фикирләширләр?
- Бу барәдә һеч нә дејә билмәрәм.
- Диндарларын һәбсдәки дуруму неҹәдир? Онлара дини ибадәтләрини етмәк үчүн лазыми шәраит јарадылыбмы? Азәрбајҹан Ислам Партијасынын лидери Мөвсүм Сәмәдов һәбс олундуғу илк вахтларда оруҹ тутурду. Бу просес инди дә давам едирми?
- Онларын әһвал-руһијјәси јахшыдыр. Ибадәтләринә һеч бир проблем јарадылмајыб. Конкрет Мөвсүм Сәмәдова ҝәлинҹә, бу адам мәни һејрәтләндирир. Тәссәввүр едирсинизми, о һәлә дә һәр ҝүн оруҹ тутур?
- Сизҹә, “Толыши сәдо” гәзетинин баш редактору Һилал Мәммәдовун һәбси Иран-Азәрбајҹан мүнасибәтләринин ҝәрҝинләшмәси фонунда баш верән һадисәдир, јохса Һилал Мәммәдовун өзүнүн иҹтимаи-сијаси фәаллығынын нәтиҹәсидир?
- Һилал Мәммәдовла бағлы ҝәләҹәкдә ајрыҹа сөһбәт едәрик, чүнки һазырда мәним бу барәдә данышмамаг өһдәлијим вар. Әкс һалда истинтаг сирринин јајылмасыны бәһанә едиб ишдән кәнарлашдыра биләрләр.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
