Ираг ишғалынын башламасындан бир ил әввәл, дүнјанын бөјүк нефт ширкәтләријлә инҝилис һөкумәти арасында Ирагын нәһәнҝ нефт еһтијатлары үзәриндә мүзакирәләр апарылдығы билдирилир
"Индепендент" гәзетинә бу барәдә јазыр ки, ҝөрүшләрин деталларыны ортаја чыхаран миндән чох сәнәд, нефт мүтәхәссиси Ҝреҝ Муттитт тәрәфиндән беш иллик бир мүддәт әрзиндә әлдә едилиб. Муттитт, сәнәдләрин әлдә едилмәсинә Мәлумат Азадлығы Гануну илә наил олуб. Сәнәдләр, 2002-ҹи илин сонунда, дөвләт мәмурлары вә назирләрлә БП вә Сһелл арасында кечирилән ән азы беш ҝөрүш һаггында мәлумат еһтива едир.
Сәнәдләр, Ираг ишғалында АБШ-ла бирликдә габагҹыл рол бојнуна ҝөтүрән Инҝилтәрәнин ролу үзәриндә јени суал ишарәләри јарадыб, анҹаг Инҝилтәрәнин Ираг мүһарибәсиндәки ролуну арашдыран Ҹһилҹот Истинтагы мүфәттишләринә тәгдим едилмәјиб.
Нефт нәһәнҝи Сһелл, мүһарибәнин башламасындан бир нечә ҝүн әввәл, 2003-ҹү илин мартында, Ираг нефти үчүн Инҝилтәрә һөкумәтијлә ҝөрүшдүјү иддиаларыны рәдд етмишди. Инҝилтәрәнин нефт нәһәнҝи БП дә, Ирагда "стратежи һәдәфләри" олдуғуну рәдд етмиш, баш назир Тонј Блаир исә "нефт суи-гәсди нәзәријјәсини ахмаг һесаб етдијини", - сөјләмишди. Анҹаг 2002-ҹи илин октјабр-нојабр ајларында сәнәдләр бу шәрһләрин там әксини ортаја чыхарды.
ИГТИСАДИЈЈАТ НАЗИРИ: ИНҜИЛИС ШИРКӘТЛӘРИНӘ ПАЈ ВЕРИЛСИН
Сәнәдләрә ҝөрә, 2003-ҹү илдәки ишғалдан беш ај әввәл, дөврүн Сәнаје вә Тиҹарәт назири Баронес Сјмонс, Блаирин Ирагда режим дәјишиклији истәјән АБШ-ын планларына вердији дәстәк үчүн, Инҝилтәрәнин енержи ширкәтләринә Ирагын нәһәнҝ нефт вә тәбии газ еһтијатларындан пај верилмәси лазым олдуғуна инандығыны билдириб.
Сәнәдләр, Сјмонсун, БП адына дөврүн АБШ президенти Ҹорҹ W.Буш һөкумәти тәркибиндә лобби фәалијјәтләри апардығына ишарә едир. Чүнки о дөврдә БП, Вашингтонун Франса вә Русија һөкумәтләријлә вә бу өлкәләрдәки нефт ширкәтләријлә әл алтындан етдији данышыглардан кынарда галмагдан горхурду.
ИРАГдакы ФҮРСӘТЛӘР
Хариҹи Ишләр Назирлији 6 нојабр 2002-ҹи ил тарихиндә БП-ни Ирагдакы "режим дәјишиклији сонракы мүддәт"дә ортаја чыхаҹаг фүрсәтләр һаггында мүзакирәјә чағырды. Сәнәдләрдә, "Ирагын чох бөјүк бир нефт потенсиалы вар. БП бу базара ҝирмәји чох истәјир вә сијаси разылашмалар үзүндән бу фүрсәти гачыраҹағындан нараһатлыг кечирир", - ифадәси ишләдилир.
Сәнәдләрә ҝөрә, 2002-ҹи илин октјабрында кечирилән бир башга ҝөрүшдә, дөврүн Хариҹи Ишләр Назирлији Орта Шәрг нүмајәндәси Едwард Ҹһаплин, "БП вә Сһелл, узунмүддәтли мәнфәәтләри мәзмунунда Ирагда пај саһиби олмама рискини гәбул едә билмәз. Сәддамдан сонракы Ирагда, инҝилис ширкәтләри үчүн әдаләтли бир пај әлдә етмәк мөвзусунда гәрарлыјыг", - дејә, билдирир.
БП, Ирагда "һеч бир стратежи мәнфәәти олмадығы" мөвзусунда исрар етсә дә, Хариҹи Ишләр Назирлији илә апарылан хүсуси ҝөрүшдә, "Ираг узун замандыр ҝөрдүјүмүз һәр шејдән даһа әһәмијјәтлидир", - дејә, бәһс олунур.
ФРАНСЫЗ ГОРХУСУ
Сәнәдләрдә јер алан ифадәләрә ҝөрә, БП, Вашингтонун, франсыз нефт ширкәти ТоталФинаЕлфин Сәддам режимијлә олан мөвҹуд мүгавиләсини ишғалдан сонра ләғв етмәмәси һалында, франсыз һолдингин дүнјанын ән бөјүк нефт ширкәти олаҹағындан нараһат иди.
БП сәлаһијјәтлиләри, Инҝилтәрә һөкумәтијлә кечирдикләри ҝөрүшләрдә, дүнјанын ән бөјүк икинҹи нефт еһтијатына саһиб Ирагда пај әлдә едә билмәк үчүн, ширкәтин лазым олса "риск ала биләҹәјини" сөјләјибләр.
Ираг ишғалынын дәрһал сонра атылан вә 20 ил мүддәтинә етибарлы олаҹаг имзалар, дүнја нефт истеһсал тарихинин ән бөјүк нефт мүгавиләләри иди. Бу мүгавиләләрлә Ирагын нефт еһтијатларынын јарысы (60 милјард баррел) БП вә Чин Милли Нефт Ширкәтинин (ҸНПҸ) јаратдығы консорсиума сатылды. Бу консорсиум јалныз Ирагын ҹәнубундакы Румаила нефт јатагларындан илдә 658 милјон доллар газанҹ әлдә едир.
