Башдан баша һикмәтлә долу олан һәҹҹ зијарәти вә ибадәтиндә һаҹылара јеринә јетирмәси ваҹиб олан әмәлләрдән бири дә гурбан кәсмәкдир .Аллаһ субһан Гурани кәримдә бујурур : Һәҹҹ вә үмрә (әмәлини-Аллаһа ҝөрә тамамлајын вә әҝәр әмәлләр јеринә јетирмәјинизә манечилик төрәнәрсә (Еһрам баҝлајиб Мәккәјә дахил ола билмәзсизсә)мүјәссәр олан бир гурбанлыг (ҝөндәрмәк сизин бојнунуздадыр)вә гурбанлыг өз јеринә чатмајынҹа башынызы гирхмајын.
(Бәгәрә сурәси 196-ҹы ајә)
Кәсиләҹәк һејванын кејфијјәти вә шәртләринә ҝәлдикдәсә әмәли рисаләләрдә бу һагда әтрафлы данышылмыш вә һөкмләри ачыгланмышдыр.Бизим бәһсимиз шәри һөкүмләр һагда олмадыҝы үчүн онлары бурада гејд етмәјә зәрурәт ҝөрмүрүк. Одур ки, бу һагда әтрафлы мәлумат үчүн тәглиддә олан мәрҹәләрин (Аллаһ онлары һәр нөв бәлалардан горусун)рисаләләринә вә суал ҹавабларына мүраҹиәт етмәк олар.
Һәр һалда бурада әһәмијјәтли мәсәлә кәсилән һејванын Аллаһа ҝөрә олмасыдыр. Аллаһ субһан бу һагда бујурур:
Аллаһа әсла онларын әти вә ганы чатмаз ,әксинә Она сизин тәрәфиниздән тәгва чатар
(Һәҹҹ сурәси ајә 37)
Гурбанын тарихи
Гурбанын кәсилмәси барәдә әтрафлы данышмаздан өнҹә онун тарихинә диггәт етмәк фајдасыз олмазды .Гурани кәрим бу һагда данышаркән бујурур: (Адәмин ики оғлунун гурбанлыг заманы олмуш әһвалатыны һәгиги вә дүзҝүн шәкилдә онлара оху ) (Маидә сурәси 27-ҹи ајә) Мүбарәк ајәдән ҝөрүндүјү кими гурбан етмәк һәлә исламдан габаг илк инсан һәзрәт Адәм (ә)вахтында олмуш о һәзрәтин өвладлары Аллаһ дәрҝаһына гурбан тәгдим етмишләр.
Һәзрәт Муса (ә) вахтында да өзүнә мәхсус гурбанлыг олмушдур. Гејд олан тарихә ҝорә о,заман гурбан оалн һејванлар ики јерә бөлүнәр ,даһа сонар онлардан бир дәстәси кәсиләр диҝәр бир дәстәсини исә Аллаһ јолунда азад бурахардылар . Зибһ олунан һејванларда (кәсилән һејванлар)өз нөвбәсиндә үч јерә бөлүнәрди.Онлардан бири Муһрәгә зибһи икинҹиси Ҝүнаһлардан өтрү олан зибһ үчүнҹүсү исә “Саламатлыг үчүн олан зибһ адланырды “ .
Биринҹи зибһи тамамыјла јандырараг тәкҹә дәрисини сахлајырдылар . Сахланылан бу дәри каһинә мәхсус олурду .Икинҹи зибһ олмуш һејванын јарысы тамамыјла јандырыр галан јарысыныса каһинә верир, үчүнҹү зибһсә һамыја һалал олурду .
Тарихә диггәт етдикдә инсанларын гурбан етдикәринин тәкҹә һејванлардан оламамасыјла гаршылашырыг . Кәнанлылар , фарслар ,румлулар вә мисирлиләрин һәтта инсанларыда гурбан едилмәсијлә тарихдә гаршылашырыг .
Тарихә ҝөрә Мисирлиләр һәр ил бакирә бир гызы ән јахшы ҝејимләрлә бәзәдикдән сонра ибадәт етдикләри “ Нил “ чајынын кәнарына ҝәтириб даһа сонра ону гурбан олараг һәмин чајда боғурдулар.
Бу ејбәҹәр адәт ислам дининин Мисрә чатмасына гәдәр давам етмиш даһа сонра исә Өмәр ибн Хәттабын разылығыјла Әмр ибн Асс тәрәфиндән гадаған олунмушду .
Һәр һалда истәр ислам дини вә истәрсәдә ислам дининдән өнҹә асимани динләр вә гејри асиманы инанҹларда гурбан етмәк олмушдур .
Гејд олан һәдисләрдән әлә ҝәлән әсас нөгтәләрдән бири дә гурбан етмәнин инсанларын фитрәтиндә
олан мәсәләләрдән олмасыдыр . Инсан һәр һансы бир инанҹда олмасына бахмајараг инандығы мәбудун гаршысында она еһтирам олараг гурбан етмәни өзүнә лазым билмишдир. Бүтүн бунларла
јанашы Ислам дини күфр вә ширклә алудә олуб Аллаһдан башгасы үчүн олан һәр нөв гурбаны гадаған етмәклә өз һәгиги ардыҹылларына дүз вә һәгиги гурбан етмәнин онун нә вә неҹә олмасыны баша салмышдыр . Исламы нөгтеји нәзәрдән ( јухарыда
