Әһл Бејт-АБНА-хәбәр аҝентлијинин хәбәринә әсасән Кечмиш америкалы журналист, Азәрбајҹана һәлә мүстәгиллијини јени елан етдији вахтлардан ҝәлиб-ҝедән Томас Голтсун нүфузлу “Тһе Фореиҝн Полиҹј” журналында Вашингтон-Бакы мүнасибәтләри һагда кифајәт гәдәр сенсасион сајылаҹаг мәгаләси дәрҹ олунуб. Мәгаләдә мүдафиә назири Роберт Ҝејтсин Бакыја сәфәри илә АБШ-Азәрбајҹан мүнасибәтләриндә баш вермәкдә олан дәјишикликләрдән бәһс едилир.
“Әҝәр мән һәлә дә журналист ишләсәјдим, өтән шәнбә ҝүнү АБШ-ын мүдафиә назири Роберт Ҝејтсин Бакыја гәфил сәфәри һагда хәбәр 
мәнимчүн ”јағлы материал" оларды. Ҝејтсә Вашингтонла Бакы арасында ҝетдикҹә мүрәккәбләшән проблемли мүнасибәтләри дүзәлтмәк тапшырығы верилиб. Мән бу гәфил сәфәр һагда мәтбуата хәбәрләр јајылмаздан әввәл ешитдим. Бакыда олдуғуму билән көһнә достум зәнҝ едиб деди ки, онун кечмиш боссу, Америка кәшфијјатынын забити мәнә бир нечә бакал пивә алмаг истәјир" - дејә Т.Голст јазыр.
Кечмиш журналистин мәгаләсиндән бәлли олур ки, онунла ҝөрүшән вә Ҝејтсин сәфәри һагда мәлумат верән кәшфијјат забити Бакыда дипломатик тохунулмазлыг статусу алтында ишләјир. Лакин журналист тәбии ки, онун адыны ачыгламыр. Бунунла белә мәлум олур ки, кәшфијјат забитинә Т.Голтсла ҝөрүшмәк тапшырығыны АБШ-ын Бакыдакы мүвәггәти ишләр вәкили Доналд Лу вериб.
Америка кәшфијјатчысы пивә ичә-ичә нә данышыб?
Томас Голтс“АБШ-ын мүвәггәти ишләр вәкили мәнә тапшырыб ки, сизинлә сөһбәт едим. Анҹаг Дөвләт Департаментини мән јох, о, тәмсил едир” - дејә кәшфијјатчы Голтса пивә столу архасында билдириб. Забит Голтса дејиб ки, она Ҝејтсин сәфәрини һазырламаг тапшырығы верилиб. “Биз нәһајәт белә гәрара ҝәлмишик ки, Азәрбајҹанла мүнасибәтләримизи даһа да корланмаға имкан вермәдән дүзәлдәк”, - дејә кәшфијјатчы билдириб. Ардынҹа Америка кәшфијјатынын резиденти ҝүлүмсәјәрәк Голтса билдириб: “Бизи әслиндә нә инсан һаглары вә демократијанын гурулмасы, нә Исраил вә Түркијә, нә дә Гарабағда сүлһүн тәмин едилмәси марагландырмыр. Һәтта Азәрбајҹанын енержи еһтијатлары да бизә артыг мараглы дејил. Биз бирбаша инди анҹаг бир шејлә мәшғулуг. Бу да Әфганыстандыр”.
Т.Голтс јазыр ки, кәшфијјатчынын бу сөзләри она тәәҹҹүблү дејилди. Анҹаг һәр һалда сорушуб: “Әфганыстан?” Кәшфијјатчы исә тәсдигләјиб: “Бәли, мәһз Әфганыстан”.
Т.Голст гејд едир ки, Азәрбајҹанын Әфганыстандакы мүһарибәдә ролу кифајәт гәдәр мәлумдур. Бу өлкә Әфганыстана символик олараг 90 әсҝәрини ҝөндәриб вә АБШ-ла кәшфијјат мәлуматларыны бөлүшдүрүб. Лакин Азәрбајҹанын Әфганыстандакы һәрби кампанијаја әсас төһфәси ҹоғрафидир. Гафгазда јерләшән Азәрбајҹан Авропа илә Орта Асија арасында көрпүдүр, Бакы Әфганыстана јүкләрин дашынмасы үчүн алтернатив дәһлиз ачыб, өз һава мәканындан Америка тәјјарәләринин кечмәсинә иҹазә вериб, Азәрбајҹанын дәниз лиманлары да НАТО јүкләри үчүн ачыгдыр.
“Индијәдәк Азәрбајҹандан кечән дәһлизин бағлана биләҹәјинә даир һәр һансы тәһдид олмајыб, анҹаг Азәрбајҹан белә һәдә илә чыхыш етсәјди, Пентагону хејли нараһат едә биләрди. Она ҝөрә дә гәрара алыныб ки, президент Барак Обама тәрәфиндән Азәрбајҹанын Әфганыстандакы әмәлијјатлардакы ролуна ҝөрә миннәтдарлыг етмәк үчүн президент Илһам Әлијевә мәктуб ҝөндәрилсин” - дејә Т.Голтс јазыр.
Роберт Ҝејтсин гәфил Бакы сәфәринин әсл мәгсәди
Роберт ҜејтсМүәллиф гејд едир ки, бу мәктубу чатдырмаг Ҝејтсин Бакыја сәфәринин әсас мәгсәдләриндән бири иди. Тәсадүфи дејил ки, мәктубун мәтни “Ассошејтед пресс” вә “Рөјтер” аҝентликләри тәрәфиндән јајылды вә һәтта хырда Америка гәзетләриндә дә јер алды. Голтс Обаманын мәктубунун мәзмуну һагда бәһс едәрәк АБШ президентинин Әлијевә јаздыгларындан бу ҹүмләни ситат ҝәтирир: “Мәнә бизим мүнасибәтләримиздә ҹидди проблемләрин олмасы факты мәлумдур, лакин мән әминәм ки, биз онлары арадан галдыра биләрик”.
Т.Голтс јазыр ки, бу мәктубун хејли корланмыш мүнасибәтләри дүзәлтмәјә көмәк етдији ачыг галан мәсәләдир. Хүсусән дә она ҝөрә ки, Азәрбајҹан рәһбәрлијинә АБШ-ын Азәрбајҹандакы марагларынын инди анҹаг Әфганыстан батаглығы илә мәһдудлашдығы јахшы мәлумдур: “Америка сијасәтчиләри дејәсән, дәрк едә билмир ки, буҝүнкү Азәрбајҹан АБШ-ла мүнасибәтләрин гурулдуғу илк илләрдә олдуғу кими хаос, мүһарибәдән дағылмыш, уғурсуз дөвләт дејил. О вахт Азәрбајҹан мәһв олмаг тәһлүкәсиндән Һејдәр Әлијев тәрәфиндән хилас едилди. Гәрб нефт ширкәтләринин Азәрбајҹан нефтинә ҹан атдығы бир вахтда Әлијев өлкәсини јашатмаг үчүн уғурлу маневрләр етди. 2003-ҹү илдә исә Илһам Әлијев һакимијјәти атасындан мирас аланда Азәрбајҹан Һејдәр Әлијевин 90-ҹы илләрин әввәлләриндә идарә етдији өлкәдән фәргли иди. 8 милјонлуг кичик өлкәјә бөјүк нефт ҝәлирләри ахмаға башламышды. Ҝетдикҹә мәним Бакыдакы достларымда Азәрбајҹан һакимијјәтинин артан өзүндәнразылығы барәдә нараһатлыг јаранмаға башлады. Онлар һесаб едирди ки, Азәрбајҹан АБШ-а даһа чох лазымдыр, нәинки АБШ Азәрбајҹана”.
Даһа сонра Т.Голтс көһнә танышы, хариҹи ишләр назиринин мүавини Араз Әзимовун она дедикләриндән ситат ҝәтирир: “Бизим мүнасибәтләримиз ондан ибарәт олмалыдыр ки, Вашингтон Азәрбајҹан барәдә анҹаг Әфганыстана ҝөрә дүшүнмәкдән әл чәкмәли, Азәрбајҹан һагда Азәрбајҹана ҝөрә дүшүнмәјә башламалыдыр. Биз һөрмәт ҝөрмәк истәјирик”.
Әлијев Обаманын мәктубундан наразы галыб
Илһам ӘлијевТ.Голтс ону да јазыр ки, Азәрбајҹанын һакимијјәт дәһлизләриндән она чатан мәлумата ҝөрә, президент Әлијев Обаманын мәктубундан һеч дә мәмнун галмајыб. Мүәллифә ҝөрә А.Әзимовун дедикләриндән ајдын олур ки, бу наразылыг сәбәбсиз дејил: “Доғрудур ки, Әлијев Ҝејтслә ҝөрүшүн ертәси ҝүнү Истанбулдакы саммитә тәләсирди, лакин о, АБШ мүдафиә назирини наһара дәвәт етмәди. Онун әвәзиндән мүдафиә назири Сәфәр Әбијев Ҝејтси наһара дәвәт едиб, анҹаг бу дәфә дә АБШ мүдафиә назири дәвәти гәбул етмәјиб. Бунунла да Гафгаздакы гонагпәрвәрлик әнәнәси позулмуш олду”.
Т.Голтсун фикринҹә, Азәрбајҹанын нәзәриндән АБШ-ын јол вердији һөрмәтсизликләрин сырасы ҝенишдир. Бунлардан ән баризи 1992-ҹи илдә гәбул едилән “Азадлыға Дәстәк Акты”на едилмиш 907-ҹи дүзәлишдир. Бу дүзәлиш һәлә дә гүввәдәдир вә орада Азәрбајҹан “тәҹавүзкар” кими ҝөстәрилир. Бахмајараг ки, кечмиш президент Билл Клинтонун бу дүзәлишин гәбулунда ролу јохдур вә Ҹорҹ Буш 11 сентјабр һүҹумларындан сонра онун гүввәсини дајандырыб, лакин дүзәлиш һүгуги бахымдан ләғв едилмәмиш галыр.
Барак ОбамаТ.Голтса ҝөрә, диҝәр инҹиклик Обаманын Ермәнистанла Түркијә арасында мүнасибәтләри Азәрбајҹаны хәрҹләмәк һесабына нормаллашдырмаға даир тәшәббүсү иди. Обаманын бу дипломатијасынын деталлары доғрудан да һејрәтамиздир, лакин Бакы еффектив шәкилдә Анкараны мәҹбур едә билди ки, Ермәнистанла мүнасибәтләрин Гарабағ мүнагишәси һәлл едилмәдән гурулмајаҹағыны ачыг елан етсин. Нәтиҹәдә Обама тәрәфиндән руһландырылан разылашма ҝәмиси батды. Азәрбајҹан-Түркијә гардашлыг мүнасибәтләринин бәрпасы вә Түркијә-Ермәнистан сәрһәдләринин ачылмасынын тәхирә дүшмәси Бакынын дипломатик гәләбәси иди вә ону ҝөстәрди ки, бу кичик өлкә өз чәкисини бејнәлхалг аренада һисс етдирә билир.
Нәһајәт, Голтс гејд едир ки, АБШ-ын Бакыдакы сәфири постунун бир илдир бош галмасы Вашингтонун лагејдлијиндән, јахуд Азәрбајҹан һакимијјәтинә наразылығындан хәбәр верирди. Өтән ај Метју Брајза нәһајәт ки, сәфир постуна намизәд ҝөстәрилди, лакин онун намизәдлијини Сенат тәсдигләмәлидир. Диҝәр тәрәфдән, Брајзанын Минск Групунун һәмсәдри кими фәалијјәти ону бир чох азәрбајҹанлылар арасында гејри-популјар едиб, ермәни диаспору да ондан наразыдыр. Тәрәфләрдән һеч бири Брајзаны мүнагишәнин низамланмасында әдаләтли һаким кими гәбул етмир.
“Wасһинҝтон Пост”ун мәгаләси Әлијеви өзүндән чыхарыб
Т.Голтс Илһам Әлијевин апрел ајында Вашингтондакы нүвә саммитинә дәвәт едилмәмәсини дә инҹиклијин диҝәр сәбәби кими ҝөстәрир: “Лакин бундан әввәл - март ајында ”Wасһинҝтон Пост" гәзетинин биринҹи сәһифәсиндә дәрҹ едилән мәгалә Әлијеви һәр шејдән чох гәзәбләндириб. Мәгаләдә дејилир ки, Әлијевин 11 јашлы оғлунун Дубајда он милјонларла долларлыг дашынмаз әмлакы вар. Мәним Бакыда ишләјән дипломат достумун дедијинә ҝөрә, мәгалә Әлијеви о гәдәр гәзәбләндириб ки, о, һирсиндән боғулурмуш. “Сијаси хадим кими Илһам Әлијев она гаршы тәнгидләри гәбул едә биләр”, - дејә мәним достум билдирир: “Лакин гәзет онун аиләсинә һүҹум етмишди”. Дипломат достумун дедијинә ҝөрә, президент инанырды ки, бу мәгалә ону ләкәләмәк үчүн Дөвләт Департаменти тәрәфиндән гәзетә почтла ҝөндәрилиб".
Әлијев Әфганыстандакы АБШ әсҝәрләринин һәјатыны корламаға гадирдир
Мүәллиф гејд едир ки, азәрбајҹанлылар Ҝејтсин Бакыја сәфәри һагда она хәбәр верән Америка кәшфијјат забитини дипломат кими јахшы таныјырлар. Т.Голтса ҝөрә, Вашингтонда Бакыны анҹаг Кабилә ҝедән јолда дајанаҹаг һесаб едә биләрләр, лакин әҝәр онлар билсәјди ки, Әлијев Америка гошунларынын һәјатыны мүрәккәбләшдирмәјә гадирдир, о заман бу дајанаҹаг мәҹбури оларды. Она ҝөрә дә тезликлә дөвләт катиби Һиллари Клинтон Бакыја сәфәр едәрәк АБШ-ын Әлијевә һөрмәтини бир даһа ифадә едәҹәк ки, белә мәҹбури дајанаҹаг јаранмасын: “Азәрбајҹан дүнја аренасында јер тутмаг үчүн һәмишә чалышыб. Бу илин әввәлиндә мән Лондонда оланда Азәрбајҹан сәфиринин гонағы идим вә онун шәхси отағында чај ичмәк дәвәти алдым. Дивары онун пешә һәјатындан шәкилләр бәзәјирди. Бу шәкилләрдә сәфирин ҝәнҹ вахтларында Һејдәр Әлијеви Ағ Евә сәфәр заманы неҹә мүшајиәт етдији, Канада баш назири илә неҹә ҝөрүшдүјү әкс олунурду. Шәкилләрдән бириндә исә дипломат олдугҹа енержили ҝөрүнән Һејдәр Әлијевлә Иосиф Сталинин вә Уинстон Чөрчиллин әһатәсиндә јер алырды. ”Мадам Түссонун мум фигурлар галерејасыдыр", - дејә дипломат изаһ етди: “Тәәссүф ки, бу, мүвәггәти сәрҝи иди”.
Гејд едәк ки, Т.Голтс Азәрбајҹаны олдугҹа јахындан таныјыр вә өлкәмизин досту һесаб едилир. Онун һакимијјәтлә, Әлијевләрлә дә мүнасибәтләри олдугҹа јахындыр. Томасын Ҹәбһә һакимијјәтинин парлаг фигурлары илә дә узун сүрән достлуғунун олмасы факты гәзетимизә мәлумдур. Бу тәһгигатчы журналистин Америка хүсуси хидмәт органлары илә әлагәләрә малик олмасы да истисна дејил. Мәгаләсиндән ҝөрүндүјү кими, Голтс һәм Америка, һәм Азәрбајҹан һакимијјәтләринин ичиндән олдугҹа сенсасион мәлуматлар әлдә етмәк имканындадыр. Онун нүфузлу “Фореиҝн Полиҹј” журналынын үз габығыны бәзәјән бу мәгаләси исә Вашингтон-Бакы мүнасибәтләринин индики дуруму олдугҹа дәгиг характеризә едир. Һәмин мәгаләдәки ајры-ајры мәгамлар барәдә гәзетимиз дә бир нечә дәфә јазыб, тәһлилләр апарыб.
