Сосиолог вә дин саһәсиндә тәдгигатчы олан Имад Әфруғ “Нәһҹүл-бәлағә”дән игтибаслар һаггында мүһазирәсиндә Имам Әлинин (ә) фикирләрини тәгдим едир. Онун “Бејтүл-Мала гаршы һәссаслыг” башлыглы сөзләри әдаләтли рәһбәрләрин хүсусијјәтләри вә мүхтәлиф сосиал саһәләрдә шәхсијјәтләрин олмасынын ваҹиблији илә бағлыдыр. Онун мәтнини ашағыда охуја биләрсиниз:
Иҹтимаи әдаләтә диггәт, тәбәгә бошлугларынын долдурулмасы, Бејтул-мала гаршы һәссаслыг вә әдаләтә диггәт мәсәләсинин давамында бу ҝүн сечдијим башга бир хүтбә дә Нәһҹүл-бәлағәнин 126-ҹы хүтбәсидир.
Имам Әли (ә) бу хүтбәдә бујурур: “Рәһбәри олдуғум кимсәјә зүлм, ситәм едилмәсиндә јардымчы олмағымы әмр едирсиниз?... Бејтүлмал мәним шәхси малым олсајды да ону мүсәлманлар арасында бәрабәр бөләрдим. О, Аллаһын малы олдуғу (әлимин алтында оланлар вә мөһтаҹлар ондан бөлҝү илә пај једикләри) һалда буну неҹә етмәјә биләрәм? (Бирини башгасындан неҹә үстүн тута биләрәм?)".
Бу хүсусда “Нәһҹүл-бәлағә”нин 53-ҹү мәктубунда (бу, Малик Әштәрин мәктубу кими таныныр) Һәзрәт Әмирин (ә) ҹәмијјәтин ашағы тәбәгәсинә диггәтини ҝөстәрән диггәтчәкән бир мәгам вә бир ҹүмлә вардыр. Һәзрәт Әли (ә) бу мәктубда бујурур: "Ҹәмијјәтин зәиф вә ашағы тәбәгәси илә мүнасибәтдә Аллаһы нәзәрә алын". Гејд едәк ки, ҹәмијјәтин ашағы тәбәгәсинә чатмагдан мәгсәд онлара сәдәгә вермәк дејил. Бу мәсәлә әта етмәкдән фәрглидир. Имам Әлинин (ә) ишарә етдији мөвзу бу тәбәгәләрин “һаггы” мөвзусудур. Имамын (ә) кәламларындан белә нәтиҹә чыхармаг олар ки, мәзлумун вә мәһрум тәбәгәнин һаггы Аллаһын һаггыдыр вә онларын һаггыны вермәк һөкмдарларын вәзифәсидир.
Бу мәсәлә Имам Әлинин (ә) сосиал әдаләт һаггындакы нәзәринә гајыдыр; Чүнки о һәзрәт ҹәмијјәти инсанларын үмуми ҹәминдән кәнар бир шеј һесаб едирләр. Һәзрәт Әмир (ә) “Нәһҹүл-бәлағә”нин 164-ҹү хүтбәсиндә дә әдаләтли рәһбәрин әһәмијјәтиндән бәһс едәрәк бујурур: "Аллаһ јанында бәндәләрин ән үстүнү (һагг јола) һидајәт олунмуш вә (башгаларыны) һидајәт едән, мәлум сүннә (гајда) вә јолу (Һәзрәт Пејғәмбәрин сүннәсини) бәргәрар едән (онун әсасында давранан) вә батил вә сәһв бид’әти өлдүрән (арадан галдырараг халгы онун сәһвлијиндән хәбәрдар едән) әдаләтли вә дүз башчыдыр. Һәгигәтән сүннәләр ајдын вә ашкардыр вә онларын өз нишанәләри вар. Һәмчинин бид’әтләр ашкардырлар вә онларын (да) өз нишанәләри вардыр. Аллаһ јанында бәндәләрин ән писи исә өзү азғын олан вә башгалары онун васитәси илә азғынлыға дүшән, (Аллаһын Пејғәмбәриндән) ҝөтүрүлмүш сүннәни өлдүрән вә мәһв олмуш бид’әти дирилдән (һагдан әл ҝөтүрүб батили јајмаг истигамәтиндә чалышан) залым башчыдыр".
“Ҹамаат һөкмдарларынын дининдәдир” вә ја “шаһ дәјишсә, заман дәјишир” ҹүмләләринин мәнасы будур ки, халг өз һөкмдарларынын дининә табе олурлар. Әҝәр һөкмдарлар һидајәт тапсалар вә әдаләтли олсалар, халг да һидајәт тапыб вә әдаләтли олар, рәһбәрләр залым олсалар, халг да зүлмә ујғунлашар.
Әлбәттә ки, бу мәсәлә һеч вахт төвсијә едилмир; Даһа доғрусу, Имам (ә) халг һөкмдарларынын дининдәдирләр дејәндә, бу мәсәләнин доғру олдуғуну ҹәмијјәтә төвсијә етмәк нијјәтиндә дејил. Јох! Бу һеч дә доғру дејил. Инсанлар һөкмдарларын дининә табе олмамалыдырлар. Әлбәттә ки, әҝәр һөкмдарлар салеһдирләрсә, халг онлара табе ола биләр. Лакин ҹәмијјәтин әмирләри (һакимләри) һагсыздырларса, онларын характеринә вә үсулларына һеч бир шәкилдә әмәл едилмәмәлидир. Даһа доғрусу, ҹәмијјәтин бу мәсәләни таныјан шәхсијјәтләри вә алимләри онлара гаршы ајаға галхмалы вә ҹәмијјәти зүлмә гаршы галхмаға тәшвиг етмәлидир.
Иҹтимаи әдаләт вә залым һөкмдарларын халг үзәриндә һөкмранлығы мәсәләсини мәсумлар, о ҹүмләдән Имам Әли (ә) вә Имам Һүсејн (ә) дәфәләрлә гејд етмишләр. Имам Һүсејн (ә) ҹәмијјәтин бир чох шәхсијјәтләринин дә олдуғу Мина сәһрасында чыхыш етди ки, онун мәнасы беләдир: "Залым һөкмдарлар мүсәлман ҹәмијјәтиндә һөкмранлыг едәрләрсә, бу, шәхсијјәтләрин сусгунлуғундандыр. Әҝәр рәһбәр ҹәмијјәт сәвијјәсиндә зүлм едиб әдаләт даирәсини тәрк едә билирсә, бу, ҹәмијјәтин шәхсијјәтләринин сусгунлуғундандыр".
342/
