Нә үчүн ҹәнаб “А” јох, Ајәтуллаһ Хаменеи? – Имам Хаменеинин Вәлијји Әмр олмасынын сәбәбләри

Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлији- Бәли, Иран Ислам Республикасында дөвләт гурулушунун дүнјада мөвҹуд гурулушлардан бир фәрги вар. Бу өлкәдә президент, парламент вә Али Мәһкәмәнин фөвгүндә вилајәти-фәгиһ адландырылан бир инстансија мөвҹуддур. Вилајәти-фәгиһ өлкәдә ганунвериҹи вә иҹраедиҹи органлара нәзарәт механизмини һәјата кечирир вә Али Баш Командандыр. Бу үсул-идарәнин демократија вә инсан һаглары илә һеч бир зиддијјәти јохдур. Әксинә, әҝәр бәзи өлкәләрдә дөвләт рәсмиләри мафиоз груплашма тәшкил едиб дөвләти ҹинајәтләрә әл атырса, вилајәти-фәгиһ низамында фәгиһ рәһбәр белә бүдрәмәләрә јол вермир. Вилајәти-фәгиһдә ганунсузлуглара јолун бағлы олмасынын зәманәти фәгиһин Хибрә Мәҹлиси тәрәфиндән тәсдиг олунан шәхсијјәтидир.

Һазырда Иран Ислам Ҹүмһуријјәтиндә вилајәти-фәгиһ мәсулијјәтини Ајәтуллаһ Хаменеи һәјата кечирир. Имам Хомејни дүнјасыны дәјишәндән сонра Ајәтуллаһ Хаменеи бу мәсулијјәти үзәринә ҝөтүрмүш икинҹи шәхсдир.

Мараглы суаллардан бири будур ки, мүҹтәһидләр, фәгиһләр, дин алимләри өлкәси кими танынан Иранда нә үчүн башгасы јох, мәһз Ајәтуллаһ Хаменеи рәһбәр сечилмишдир?

Вилајәти-фәгиһ мәсум имамларын ҹанишини кими танындығындан зәрури шәртләрә малик олмалыдыр. Һәм ҹанишинлик шәртләриндән, һәм дә өлкә идарәчилијиндән мәлуматлы фәгиһ рәһбәр сечилә биләр. Демәк, рәһбәрлик үчүн илк шәрт елмдир. Рәһбәр өнҹә фәгиһлик вә мүҹтәһидлик бахымындан елми сәлаһијјәтә малик олмалыдыр. Икинҹи шәрт әдаләт вә тәгвадыр. Рәһбәр сечиминдә үчүнҹү шәрт дүзҝүн иҹтимаи-сијаси бахыш, ҹәсарәт вә мүдиријјәт баҹарығыдыр. Әҝәр рәһбәри сечән хибрә мәҹлиси Ајәтуллаһ Хаменеинин намизәдлији үзәриндә дајаныбса бу садәҹә сәс чохлуғу демәк дејил. Хибрә мәҹлиси Ајәтуллаһ Хаменеини бүтүн зәрури шәртләрә малик (ҹамеуш-шәраит) еләҹә дә рәһбәрлијә ән лајиг фәгиһ кими таныјыб.

Ајәтуллаһ Хаменеинин елми сәлаһијјәти неҹә тәсдигләниб? Өнҹә гејд етмәлијик ки, Ҹәнаб Рәһбәрин елми сәлаһијјәти барәдә илкин рәј Ислам Ҹүмһуријјәтинин баниси мәрһум Имам Хомејнијә мәхсусдур. Имам Хомејни (р) бујуруб: “Мән сиз Хаменеини Ислам Ҹүмһуријјәтинин ҝүҹлү голу сајырам. Сизи фигһә бәләд, мәсулијјәтли, вилајәти-фәгиһ үсулларындан аҝаһ бир шәхс һесаб едирәм. Сиз Ислам низамы мәсуллары арасында надир шәхсијјәтләрдәнсиниз.” (Сәһифеји-Нур) Ајәтуллаһ Фазил Ләнкәрани бујуруб: “Мән хибрә мәҹлисинин үзвү вә Ајәтуллаһ Хаменеини јахшы таныјан бир шәхс олараг билдирирәм ки, о нәзәр саһиби вә иҹтиһад әһлидир. Мән ону фәгиһ, мүҹтәһид һесаб едирәм.” (Рисаләт гәзети)

Бүтүн шәриәт мәсәләләри рисаләләриндә јазылыр ки, ики хибрә (билиҹи) адил шәхс бир нәфәрин мүҹтәһидлијинә шәһадәт версә онун иҹтиһады мәгбулдур. Гум елм һөвзәсинин Мүдәррисләр Ҹәмијјәти онларла мүҹтәһиддән тәшкил олунуб. Ајәтуллаһ Хаменеинин иҹтиһад дәрәҹәси Мүдәррисләр Ҹәмијјәти тәрәфиндән тәсдигләниб. Мүдәррисләр Ҹәмијјәтинин әсаснамәсиндә јазылыр ки, ән азы 16 мүҹтәһидин имзасы илә ҹәмијјәтин рәји мөтәбәр сајылыр. Әҝәр Мүдәррисләр Ҹәмијјәти бәјанат верирсә, бу о демәкдир ки, һәмин бәјанаты ән азы 16 мүҹтәһид, фәгиһ имзалајыб.

Дин алиминин иҹтиһад дәрәҹәсиндә онун али хариҹ курсу тәдрис етмәси әсас ҝөстәриҹиләрдәндир. Бу ҝүн Ајәтуллаһ Хаменеинин хариҹ курсу дәрсләриндә онун елми мәгамыны тәсдигләјән бөјүк алимләр иштирак едир. Ајәтуллаһ Хаменеинин елми ҝүҹү президентлик дөврүндә өзүнү ҝөстәрмиш амилдир. Ҹәнаб Рәһбәрин рәһбәрлик мәгамына сечилдикдән сонра өз елми дәрәҹәсини јүксәлтмәси фикри сәһв фикирдир. Ајәтуллаһ Фазил Ләнкәрани Ајәтуллаһ Хаменеинин елми мәгамыны чох-чох әввәлләр тәсдигләјиб.

Вәлијји-фәгиһин, јәни фәгиһ рәһбәрин әдаләт вә тәгвасы онун әхлаги сәлаһијјәтләриндәндир. Бу хүсусијјәтләр Ҹәнаб Рәһбәрдә гәдим вахтлардан, ҝәнҹ јашларындан өзүнү ҝөстәриб. Мүхтәлиф мәсулијјәтләр дашыјан Ајәтуллаһ Хаменеи илә рабитәдә оланлар онун әдаләт вә тәгвасына шәһадәт верир. Бөјүк ариф Бәһауддини бујуруб: “Мән онда рәһбәрлик ләјагәтини ҝөрүрдүм. Хаменеи Имам Хомејнидән сонра үчүн илаһи бир немәт иди. Она ишиндә јардымчы олмаг лазымдыр. Унутмамалыјыг ки, вилајәти фәгиһә мүхалифлик садә мәсәлә дејил.”

Иран Ислам Ҹүмһуријјәти Конститусијасынын 109-ҹү маддәсинин 3-ҹү бәндиндә дүзҝүн сијаси бахыш, мүдиријјәт, ҹәсарәт рәһбәр үчүн зәрури хүсусијјәтләр кими гејд олунур. Дүзҝүн иҹтимаи-сијаси бахыш дедикдә нәзәрдә тутулур ки, рәһбәр глобал вә локал сијаси һадисәләр вә мөвзулардан мәлуматлы олмалыдыр. Рәһбәр бу мәлуматлары әсасында ҹәмијјәти идарә едир. Бејнәлхалг вә өлкәдахили мәсәләләрдә иҹтимаи-сијаси аҝаһлыг олмадан гәрар чыхармаг мүмкүнсүздүр. Дүзҝүн мүдиријјәт дедикдә инсанын идарәчилик истедадлары нәзәрдә тутулур. Истедад вә баҹарыг мәсулијјәтин иҹрасында инсана јардымчыдыр. Белә истедадлара малик олмајан шәхс ҹәмијјәтә мүдиријјәти өз үзәринә ҝөтүрә билмәз.

Игтидар вә шүҹаәт, ҹәсарәт ја елми вә әхлаги сифәтләрдән, ја да дахили истедадлардан гајнагланыр. Рәһбәр сечиминдә бу хүсусијјәтләр нәзәрә алыныр.

Ҹәнаб Рәһбәр Ајәтуллаһ Хаменеи бу ҝүнә гәдәр ҹәмијјәтә рәһбәрликдә, дүнја илә мүнасибәтдә тәһлилләрдә өз фөвгәладә истедадларыны ортаја гојуб. О һәм дә бөјүк шүҹаәтә маликдир. Буну ингилаб вә мүһарибә дөврүндә сүбута јетириб. Ингилабдан өнҹәки фәалијјәтләри, шаһ режиминин тәзјигләри вә сүрҝүнләр, мүһарибә вә бејнәлхалг ембарголар заманында тәдбирлилик Ҹәнаб Рәһбәрин мүстәсна хүсусијјәтләриндәндир.

Нәзәрдән кечирилмәси зәрури олан дөврләрдән бири Ајәтуллаһ Хаменеинин Хибрә Мәҹлиси тәрәфиндән вәлијји-фәгиһ мәгамына сечилдији дөврдүр. Бурада онун ләјагәтини сүбута јетирән ики амил өзүнү ҝөстәрир. Бу амилләрдән бири онда рәһбәрлик үчүн зәрури шәртләрин олмасынын Хибрә Мәҹлиси тәрәфиндән тәсдигләнмәсидир. Хибрә Мәҹлисинин әксәр үзвләри Ајәтуллаһ Хаменеини ән лајигли намизәд һесаб етдиләр. Икинҹи амил мәрһум Имам Хомејнинин Ајәтуллаһ Хаменеинин ләјагәти һаггындакы сөзләри иди. Мәрһум имам мүхтәлиф заманларда Ајәтуллаһ Хаменеинин рәһбәрлик ләјагәтинә малик олдуғуну дилә ҝәтирмишди. Һашими Рәфсәнҹани Хибрә Мәҹлисиндәки чыхышында дејиб: “Меһди Һашими һадисәси заманы ҹәнаб Хаменеи вә бир нечә башгасы илә Имам Хомејнинин ҝөрүшүнә ҝетдик. Сејид Әһмәд Хомејни дә орада иди. Имама дедик ки, сиз ҹанишининиз барәдә гәрарынызла бизи ҝәләҹәк рәһбәр мәсәләсиндә чәтин вәзијјәтдә гојурсунуз. Имам ҹәнаб Хаменеијә ишарә илә бујурду: “Сизин аранызда рәһбәрлијә лајиг шәхс вар вә чәтин вәзијјәтдә галмајаҹагсыныз.”

Мәрһум Сејид Әһмәд Хомејни имамын дилиндән нәгл едиб: “Ҹәнаб Хаменеи рәһбәрлијә лајиг шәхсдир.” Сејид Әһмәд Хомејни ҹәнаб Хаменеијә бујуруб: “Һәзрәт имам дәфәләрлә сизи мүҹтәһид вә рәһбәрлик үчүн ән мүнасиб шәхс адландырыб.” (Рисаләт гәзети)

Ајәтуллаһ Хаменеи вәлијји-фәгиһ мәгамына сечилдикдән сонра бөјүк мүҹтәһидләр, алимләр, шәхсијјәтләр өз бәјанатларында, сөһбәтләриндә, мүсаһибәләриндә бу сечими ән дүзҝүн вә лајигли сечим адландырыблар. Бәјанатларда вә сөһбәтләрдә Ајәтуллаһ Хаменеи ләјагәтли шәхс, зәрури хүсусијјәтләрә малик рәһбәр, ән салеһ фәрд адландырылыб. Ајәтуллаһ-үзма Әраки Ҹәнаб Рәһбәрә мәктубунда бујурур: “Сизин рәһбәрлик мәгамына сечилмәјиниз гәһрәман Иран халгы үчүн севинҹ вә үмид сәбәби олду.” (Ислам Ҹүмһуријјәти гәзети) Ајәтуллаһ-үзма Ҝүлпајигани Рәһбәрә мүраҹиәтиндә бујуруб: “Аллаһ-Тааладан истәјим будур ки, ағыр рәһбәрлик мәсулијјәтиндә сизә Өз лүтфләри илә јардымчы олсун.” Ајәтуллаһ Јусиф Санеи бујуруб: “Ајәтуллаһ Хаменеи нәинки мүҹтәһид, һәтта зәрури шәртләрә малик, итаәти ваҹиб сајылан фәгиһдир.” Ајәтуллаһ-үзма Мирза Һашим Амоли бујуруб: “Сизин Хибрә Мәҹлиси тәрәфиндән сечилмәјиниз үмид вә раһатлыг јаратды. Чүнки сиз мүтәфәккир шәхс, Исламы билән алим, дүшүнҹә вә тәдбир саһибисиниз.”

Тәбии ки, дүнја мүсәлманларынын проблемләринин һәллинә мәсул шәхс јүксәк мүдиријјәт баҹарығына малик олмалыдыр.

Мүталиә вә әзмкарлыг проблеми олмајан алимин “һиҹаби-муасәрәт” дејилән бир проблемлә үзләшмәк горхусу вар. Бу проблем алимләр үчүн епидемија, јајылмыш хәстәлик сајылыр. Бир чох тарихчәләр өз дөврүнүн һәгигәтләриндән гәфләтдә галараг әсрләрлә өнҹәни ҝүндәмдә сахлајыблар. Рәвајәтләр саһәсиндә дә бу проблем мүшаһидә олунур. Бәзән ҝүнүн еһтијаҹларына ҹаваб вермәјән рәвајәтләр дөврүн зәрурәти кими тәблиғ едилир. Бу хәстәлик сијасәт, мәдәнијјәт, инҹәсәнәт, тәһсил, дин саһәсиндә чалышан һәр бир алими һәдәләјир. Ајәтуллаһ Хаменеинин рәһбәр сечилмәсиндән илләр өтмәсинә бахмајараг һәлә дә кечмишлә бағлы аргументләр ҝүндәмә ҝәтирилир. Шер вә әдәбијјат әһли арасында бир сөз вар ки, дүнјаны ҝүнәш ишыгландырса да гәләм әһли ајдан, бәдрдән, һилалдан јазмагдан јорулмур. Фәлсәфәдә ваҹибул-вүҹуд тәбири вар. Јәни Аллаһ-Тааланын варлығы о гәдәр ашкардыр ки, бу ашкарлығын фәзасында ҝөзләрдән ҝизли галыб.

Биз ҹәнаб Хаменеинин рәһбәрлик ләјагәтиндән данышаркән ингилабдан әввәлки дөврә гајыдыр, ингилабдан данышыр, мүһарибәни јада салырыг. Амма онун рәһбәрлик ләјагәтини ајдын ҝөрмәк үчүн бу ҝүнә бахмаг лазымдыр. Иран әтрафында вә дүнјада нәләр баш верир! Гәрб өлкәләриндә, АБШ-да инсанлар күчәјә чыхмаға горхур. Дүнјаны мүһарибә алову бүрүјүб, асајиш вә тәһлүкәсизликдән әсәр-әламәт галмајыб. Иранда вәзијјәт неҹәдир? Динә вә рәһбәрлијә биҝанә инсанлар да Ираны дүнјанын ән сабит, әмин-аман өлкәси сајырлар. Инсафла данышсаг, бу ҝүн һансы өлкәдә белә бир рәһбәр вар?! Ајәтуллаһ Хаменеи кими шүҹаәтли, тәдбирли, әхлаглы, дүшүнҹәли икинҹи рәһбәр кимдир?! Ислам дүнјасында икинҹи белә алим тапмаг асандырмы?! Бу ҝүн дүнјаны бүрүмүш сијаси вә игтисади бөһранын Ирана өтүрүлмәси гаршысында дајанан манеә Ҹәнаб Рәһбәрин тәдбирләри дејилми?!

Имам Хомејни (р) чох ағыр дөврдә чох ағыр мәсулијјәтләри чијнинә алмыш мүдрик вә узагҝөрән бир инсан олараг Ајәтуллаһ Хаменеини Ислам Ҹүмһуријјәтинин ҝүҹлү голу адландырды. Ҹәнаб Хаменеини надир инсан, мәсулијјәтли, мүбариз, аҝаһ, тәдбирли адландырмагла мүсәлманлара ишарә верән имам дејилдими?! Мәһз Имам Хомејни (р) Ҹәнаб Хаменеини мүһарибәдә фәдакар әскәр, меһрабда мүәллим, ҹәмијјәтдә хәтиб, ингилабда өнҹүл адандырмышды. Рәһбәрлик мәгамына сечилдикдән сонра Ајәтуллаһ Хаменеи она бејәт әли узадан халг арасында илк чыхышында бујурду: “Биз Аллаһла әһд-пејман бағламышыг ки, Ислам вә Гуран јолу олан Имам Хомејни јолуну давам етдирәҹәјик. Имамын нәзәрдә тутдуғу һеч бир һәдәфә ҝөз јуммајаҹағыг. Нә шәрг, нә дә Гәрбә мејл етмәк, әзилән синфин һимајәси, Ислам дүнјасынын вәһдәти, вилајәти-фәгиһ үсулуна сәдагәт, өлкәнин мүстәгиллији вә өзүнүтәминаты, дахили истедадлар вә имканлара јол ачылмасы, Фәләстин мәсәләсинин ҝүндәмдә сахланмасы имамын амаллары олараг давам етдириләҹәк!”


Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр