АЗӘРБАЈҸАН ДӨВЛӘТИ ЈОХСУЛЛАРА ФАИЗСИЗ БОРҸ ВЕРМӘК ИМКАНЫ ТАПА БИЛӘР...
Артыг Гәрбин дә дүрүст дүшүнән инсанлары сәләмдән узаглашмағын ваҹиблијини дәрк едирләр. Авропанын малијјә експерти Саввати Танеја дејир:”Америкадакы малијјә бөһраны сәләм үзәриндә гурулмуш сөвдәләшмәләрә гаршы Ислам игтисадчыларына гызыл бир фүрсәт верир”...
2008-2011-ҹи илләрин үмумдүнја игтисади бөһраны заманы демәк олар ки, һеч бир Ислам банкы ифласа уғрамамыш, әксинә, онлар малијјә уғурлары әлдә етмишләр. Малазијанын малијјә назиринин мәлуматына ҝөрә, өлкәдәки Ислам банкларына һеч бир зәрәр дәјмәмишдир. Һәтта мәшһур Исламиҹ оф Банк Бтитаинин активләри 51фаиз - 32 млн. доллар артмышдыр. Артыг Чин вә Ҹәнуби Кореја кими өлкәләр сәләмсиз ишләјән Ислам банк системи илә ҹидди марагланмаға башламышлар....
“Ҹһалленҝес” журналынын баш редактору исә белә јазыр: “Банкларымызын мәсул ишчиләри Гуранда гејд олунан тәлим вә еһкамлара еһтирам ҝөстәрмәјә чалышсајдылар, инди бу фәлакәт вә бөһранлар башымыза ҝәлмәзди”...
Өтән илләр бир сыра банкларын ифласа уғрадығы Азәрбајҹанда да кредиторлар, сәләм верәнләр бөјүк тәлаш ичиндәдир. Әһалинин аҹынаҹаглы мадди дурумундан истифадә едәрәк јүксәк фаизлә кредит верән бәзи банклар борҹлары топлаја билмәмәк тәһлүкәси илә үз-үзә галыб...
СӘЛӘМИН ТИББИ-ПСИХОЛОЖИ ФӘСАДЛАРЫ
Бәзиләри бу јазыланлара да, һәтта Гуран ајәләринә дә (әғстәфүруллаһ!) истеһза едәрәк дүшүнүр ки, мән јүз минләрлә манат кредит вермишәм, јахуд ҝөтүрмүшәм, амма ишләрим јағ кими ҝедир, кефим көкдү, евим-ешијим, машынларым, һәр шејим вар... Әлбәттә, Аллаһ беләләринин ҹәзасынын јубадылараг ҝүнаһларынын даһа да артырылмасыны мәсләһәт билир (Гурани-Кәрим, ән-Нәһл, 61)... Анҹаг әтрафымыздакы кредит, сәләмлә долананларын әксәријјәти елә бу дүнјада әзаб-әзијјәт ичиндәдирләр... Истәкли охуҹу, өзүн ҝөтүрмәмисәнсә дә, әтрафда сәләмә, кредитә, сәләмә гуршананларын һәјат тәрзинә, әһвал-руһијјәсинә диггәтлә бах... Бу ҝүнләрдә нечә танышла растлашмәшам, сәләм өдәмәк әлиндән аз гала ҝөз јашы төкүрләр...
Доктор Әбдүл Әзиз “Ислам вә мүасир тибб” китабында јазыр ки, сәләм верәнләр дә, сәләм аланлар да бу һарамын тибби-психоложи зәрәрләрини мүтләг јашајырлар. Сәләм шәкәр, јүксәк ган тәзјиги, јарымифлиҹ вә руһи чатышмазлыгла битән ганазлығына сәбәб олур...
Сәләм верән шәхс бирдән-бирә јүксәк сәвијјәдә варлана билир. Ани тәрәггиләр заманы јаранан руһи реаксијалар бир чох һалларда дөзүлмәздир. Чүнки һәмин мәхлуг өз варидатынын мәһв ола биләҹәјини тәсәввүр етмир. Әҝәр онда белә бир тәсәввүр баш галдырарса, севинҹи арадан ҝедәр вә дәһшәтли гәфил итки горхусу јаранар. Руһи-әсәби хәстәликләрин бир чоху мәһз бу ҹүр һалларда баш галдырыр. Бундан әлавә, сәләм верән мәхлугатларын чоху һарынлајараг әлини ағдан-гараја вурмур, ишсиз, һәрәкәтсиз галыр вә һәрәкәтсизликдән төрәнән ҹүрбәҹүр хәстәликләрә; инфаркта, бел ағрыларына, онурға сүтуну проблемләринә вә с. дүчар олурлар...
Борҹлу еһтијаҹ үзүндән сәләм алыр. Ылк вахтларда сәләм алдығы шәхсә сәмими миннәтдарлыг да едир. Лакин сәләми өдәмәк вәдәси ҝәлдикҹә үрәјиндә сәләмчијә ләнәт охујур, онун әдаләтсизлијини(борҹу фаизлә вердији үчүн) унутмур. Др. Ә.Әзиз бу просеси белә тәсвир едир:”...Һәтта иш о јерә чатыр ки, борҹлу сәләмчинин пәнҹәләрини өз боғазында һисс едир. Белә бир вахтда јазыг борҹлунун бүтүн вүҹуду сәләмчијә ләнәт гарғышы ҝөндәрир вә онун ганына сусајыр. Ахы о ҝөзләри илә ҝөрүр ки, ҹаны баһасына топладығы ҝәлири сәләмчинин ҹибинә ахыр. Бәзән борҹлу интиһара әл атыр вә бәзән дә борҹ саһибини амансызҹасына гәтлә јетирир(өтән јазыларда буна әјани мисал ҝөстәрмишик-С.Л.)... Бу ҹүр проблемләр сонда јығышараг үмуми партлајыша, бөһрана вә ја ингилаблара сәбәб олур”...
Сәләмин психоложи фәсадлары үмумдүнја бөһраны мисалында өзүнү габарыг шәкилдә ҝөстәрмәкдәдир. Бу ҝүн хүсусилә, Америка вә Авропада инсанлар депрессија, мәјуслуг, тәлаш, дилхорчулуг вә әсәби позунтулар кими хәстәликләр ҝирдабында боғулмагдадырлар. Статистика илә мараглансаг, бөһран илләриндә гәтл вә интиһарларын нә гәдәр артдығынын шаһиди оларыг. Танынмыш Америка психологу Нансе Молита јазыр:”Мән ихтисасым үзрә чалышдығым 20 ил әрзиндә һәлә белә бир бөһран ҝөрмәмишәм. Тәлаш вә сыхынтынын сәвијјәси бүтүн тарихи гејдләри дармадағын едәрәк көлҝәдә гојур”...
СӘЛӘМӘ ГУРШАНМАНЫН ӘСАС СӘБӘБЛӘРИ
Сәләмә күлли мигдарда пул вермәнин көклү сәбәбләри сөзсүз ки, Аллаһа, ахирәтә инанмамаг вә сонсуз тамаһ, варланмаг еһтирасыдыр. Сәләмә, кредитә пул ҝөтүрмәнин әсас сәбәбләри исә ашағыдакылардыр:
-Аллаһа, пејғәмбәрә(ә.с.), ахирәтә иман ҝәтирмәмәк;
-Чағдаш јашам тәрзи илә мүгајисәдә әһалинин һалал ҝәлирләринин, о ҹүмләдән маашларын ифрат азлығы;
-Бәзиләринин әлләриндәки һалал ҝәлир васитәләриндән истифадә едәрәк зәһмәтлә јашамаг әвәзинә, сәләмә ҝирмәји үстүн тутмасы;
-Башгалары илә бәһсәбәһс варланмаг һәвәси, һәдсиз тамаһ.
-Тамамилә јохсуллашмаг горхусу...
Сөзсүз ки, 1-ҹи, 4-ҹү вә 5-ҹи амилләр үстүнлүк тәшкил едир...
БӘС СӘЛӘМДӘН ГУРТУЛУШ ЈОЛУ ВАРМЫ?..
Сәләмин бәшәријјәтә вурдуғу зәрәрләри садаламагла битмәз. Анҹаг ҝерчәклик будур ки, дүнјада, хүсусилә мәмләкәтимиздә сәләмә гуршананларын сајы ҝүндән-ҝүнә артмагдадыр. Вә бу јазыны охујанларын бәзиләри јәгин ки, үрәкләриндә истеһза илә дејирләр: “Еһ, јазмаг асандыр, бәс нә едәк, чыхыш јолу ҝөстәрин...”. Һәмишә дејирик ки, бүтүн һарамлардан, о ҹүмләдән сәләмдән узаг дурмағын јолу һәр бир кәсин нәфсинә бағлыдыр. Дүнја бир имтаһан јеридир. Илдән-илә - Гијамәтә јахынлашдыгҹа да имтаһан шәраити даһа да шиддәтләнир. Имансызлар, Аллаһсыз һөкмдарлар чохалыр, һарам газанҹ јоллары артыр, һалал јоллар гапаныр, һарам ләззәт мәнбәләри, һарам јемәк-ичмәкләр чохалыр, һалал әрзаг азалыр...
Әксәријјәт јашанан проблемләрә, фаҹиәләрә ҝөрә һакимијјәтләри ҝүнаһландырыр. Бәс сәнин ирадән нә үчүндүр?.. Әҝәр јашадығын өлкәјә дининә, милли кимлијинә, милли ҝејиминә сајҝы ҝөстәрмәјәнләр, мәсҹидләры сөкдүрәнләр, һиҹабы гадаған едәнләр башчылыг едирсә, о һакимијјәтдән әлини үз... Јарадана, өз иманына, ағыл вә ирадәнә бағлан. Онда чыхыш јолу тапарсан. Аллаһ һеч кәси ҝөтүрә биләҹәјиндән артыг јүкләмәз... Аллаһ иманлы бәндәсинә һәр бир зүлмәтдән ијнә бојда олса да, ишыг јолу ҝөстәрир:”Әлбәттә, биз сизи бир аз горху, бир аз аҹлыг, бир аз да мал, ҹан(өвлад) вә мәһсул гытлығы илә имтаһан едәрик. Ја Муһәммәд! Белә имтаһанлара сәбр едән шәхсләрә мүждә вер!”(әл-Бәгәрә, 155)...
Јох, әҝәр Аллаһа иманын јохдурса, Шејтана вә онун јер үзүндә инсан ҹилдиндәки ҹанишинләринә тапынмысанса, онда сән тапдығын чыхыш јоллары да һарам олаҹаг вә о јоллар сәни Шејтанын јанына – ҹәһәннәмә апараҹаг...
Беләликлә, һәр бир чәтинликдән, еләҹә дә јохсуллугдан да чыхыш јолу тапмағын илкин шәрти иманлы олмагдыр. Иманлы шәхс дә, тәбии ки, һалал газанҹ јоллары арајаҹаг. Һәм јемәкдә, һәм ҝејимдә аза гане олараг һәр шеји гәнаәтлә ишләдәҹәк. Өвладларыны да гәнаәтлә јашамаға, чәтинликләрә таб ҝәтирмәјә өјрәдәҹәк. Онларын лүзумсуз истәкләрини(“мәнә филан баһалы ојунҹағы алын”, “машын алын”, “филанкәсин алдығы модалы палтардан, бәһмәнкәсин алдығы ҹеһизлик габ-гаҹагдан, мебелдән, гызылдан истәјирәм...” вә с. вә и.а.) јеринә јетирмәјәҹәк. Һәфтәләрлә әт хөрәји јемәјәҹәк, мејвә, ширнијјат јемәјәҹәк, борҹа ҝөтүрдүјү пулла вә ја нисјә олараг баһалы, һәм дә ҝени дәјишдирилмиш зијанлы мејвә, тәрәвәз алмајаҹаг, борҹа, сәләмә ҝириб өвладына ән баһалы сарајда тој еләмәјәҹәк, јахуд рәһмәтә ҝетмиш ата вә ја анасына гара мәрмәрдән башдашы гојдурмајаҹаг... Иманлы шәхс газандығына, боғазындан кечән һәр тикәјә ҝөрә Јарадана дәфәләрлә шүкүрләр вә боллуҹа дуалар едәҹәк...
Бунлары баҹара билмәјәнләр иманларыны бир парча јағлы әтә, бир бәзәкли тахта овунтусуна, 5-10 грамлыг парылтылы метала, 1-2 тонлуг дәмир вә резин јығнағына дәјишәҹәкләрми?..
Сәләм верәнләрә ҝәлдикдә, әҝәр онлар бу андан төвбә едиб пајладыглары сәләмләри ҝери ҝөтүрсәләр, иншәаллаһ, Танры әввәлки газанҹларыны вә ҝүнаһларыны бағышлајар(әл-Бәгәрә,275)...
КӘМАЛӘДДИН ҺЕЈДӘРОВУН ВӘ ЗИЈА МӘММӘДОВУН СОН ҺӘРӘКӘТЛӘРИ ҮМИДВЕРИҸИДИР...
Халгын јералты вә јерүстү сәрвәтләриндән, зәһмәтләриндән, верҝиләриндән формалашан бүдҹә јерсиз ишләрә соврулуб бир груп коррупсионерә јем едилмәсә, имканлыларын мал-мүлкүнүн дүзҝүн декларасијасы апарылыб верҝиләр әдаләтлә јығылса, пенсија вә маашлар лазыми сәвијјәјә галдырылса, хырда вә орта саһибкарлара, фермерләрә ишләмәк үчүн гануни шәраит јарадылса, вәтәндашларын фаизли борҹа ҝирмәсинин гаршысы хејли алына биләр. Азәрбајҹанда дејиләнләрә әмәл едилсә, дөвләтин һәтта имкансызлара фаизсиз кредит вермәјә дә имканы олар. Бу һалда варлы шәхсләр дә фаизсиз борҹ вермәјә тәшвиг олунар. Динимиздә тәмәннасыз борҹ вермәк чох бөјүк саваб һесаб олунур. Пејғәмбәримиз(с.) һәдисләриндә бәзән борҹ вермәји сәдәгә вермәкдән дә үстүн саныр. Үмумијјәтлә, јардымлашма, бири-биринә әл узатмаг ҹәмијјәтдә бир ч
