Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән: Дүнјанын мүхтәлиф өлкәләриндә чалышан америкалы дипломатларын Вашингтона ҝөндәрдији мәхфи телеграмлары ачыглајан “WikiLeaks” сајтынын Азәрбајҹанла бағлы јајдығы ҝизли телеграмларын дәрҹини давам етдиририк. Әлавә едәк ки, һәмин мәктубларда АБШ дипломатларынын, диҝәр рәсми шәхсләринин Азәрбајҹана сәфәрләри, апарылан данышыглар вә мүзакирәләрин билинмәјән тәрәфләри өз әксини тапыб.
Һәмин мәхфи мәктублардан бири дә 2008-ҹи илдә Азәрбајҹана сәфәр етмиш АБШ дөвләт катибинин мүавини Девид Крамерин Илһам Әлијевлә ҝөрүшүндән бәһс едир. АБШ-ын өлкәмиздә сәфири олмуш Енн Дерсинин 7 август 2008-ҹи ил тарихли мәктубунда Әлијев-Кремер ҝөрүшү һагда гејдләр өз әксини тапыб.
Дерси телеграмын ҝиришиндә јазыр: “Ијунун 27-дә Илһам Әлијевлә ҝөрүшән Девид Крамер Азәрбајҹан рәһбәринә инсан һүгуглары саһәсиндәки проблемләрин һәллинә даир конкрет аддымлар атмағы тәклиф едиб. Мүзакирәләрин башланғыҹында сојуг вә бир гәдәр әсәби ҝөрүнән Илһам Әлијев АБШ-ын Азәрбајҹанда демократијанын дурумуна ҝөрә сәрт тәнгдиләринин әдаләтсиз олдуғуну сөјләјиб. Әлијев гејд едиб ки, АБШ Азәрбајҹан һакимијјәтини ҹидди тәнгид етмәклә јанашы мүхалифәтә дә дәстәк верир. О, Азәрбајҹанда медиа азадлығынын мәһдудлашдырылмасы вә бу саһәдә мөвҹуд олан проблемләри тәкзиб едәрәк һәбсдә сахланылан 3 журналистин пешә фәалијјәтинә ҝөрә ҹәзаландырылмадығыны дејиб. Крамер өлкәдә медианын проблемләрини нәзәрдән кечирмәјин вә конкрет аддымлар атмағын лазым олдуғуну Әлијевә билдириб”.
Әлијев һансы мәсәләдә Мисир вә Сәудијјә Әрәбистаныны нүмунә ҝөстәриб?
Сәфир даһа сонра гејд едир ки, Девид Крамер Әлијевә АБШ-Азәрбајҹан мүнасибәтләриндә јеҝанә чәтинлијин инсан һаглары вә демократијанын дуруму илә бағлы олдуғуну сөјләјиб. АБШ рәсмиси әлавә едиб ки, о, икитәрәфли әмәкдашлығы инкишаф етдирмәк үчүн конкрет јолларын тапылмасы үчүн Азәрбајҹандадыр. О вурғулајыб ки, тарихи тәҹрүбә АБШ-ын демократик өлкәләрә даһа сых әмәкдашлыг етдијини ҝөстәрир. Әлијев исә Крамерә билдириб ки, АБШ-ын мүттәфигләринин һамысы демократик өлкәләр дејил. О, нүмунә кими Мисир вә Сәудијјә Әрәбистаныны ҝөстәриб. Илһам Әлијев мүзакирәләрин ортасында сөзүнү дәјишәрәк Девид Крамерә суал үнванлајыб: “АБШ биздән нә истәјир? Нә үчүн Азәрбајҹанын имиҹинин зәдәләнмәсинә ҝөз јумур?”. Әлијев даһа сонра дејиб ки, Азәрбајҹан инкишаф етмәкдә олан өлкәдир. Вә Азәрбајҹанын авторитар өлкә кими танынмасыны истәмир. Илһам Әлијев Ҝүрҹүстан вә Ермәнистанын там демократик өлкә олмадығыны, лакин онларла мүгајисәдә мәһз Азәрбајҹанын ҹидди тәнгидләрә мәруз галдығыны Девид Крамерә сөјләјиб. О гејд едиб ки, Ҝүрҹүстана АБШ-ын вердији дәстәји анлајыр. АБШ Ҝүрҹүстаны кечмиш советлер әразисиндә демократијанын символу һесаб едир вә ачыг дәстәк ҝөстәрмәси дә башадүшүләндир. Буна бахмајараг, Әлијев Ермәнистанда гејри-демократик һадисәләрә бејнәлхалг реаксијанын чатышмазлығыны баша дүшмәдијини сөјләјиб.
Әлијев: “АБШ нә истәјир?”
Илһам Әлијев Крамерә дејиб ки, Ермәнистан вә Ҝүрҹүстанда баш верәнләр Азәрбајҹанда јашанарса, рәһбәрлик етдији өлкәјә дүнјанын ән гәддар өлкәси дамғасы вурулаҹаг. Әлијев мәтбуат јыртыҹысы адландырылмасынын әдаләтли олмадығыны Крамерә сөјләјиб. Азәрбајҹан рәһбәри АБШ-ын мәсәләләрә икили стандартларла јанашдығыны билдириб. Илһам Әијев АБШ дөвләт катиби Кондализа Рајсын апрел бәјанатына тохунараг Азәрбајҹанын тәһгир олундуғуну вә буна ҝөрә мәјус олдуғуну Крамерин диггәтинә чатдырыб. Әлијев АБШ-ын нә истәдијини баша дүшмәдијини бир даһа тәкрарлајыб. О билдириб ки, Ҝүрҹүстан вә Ермәнистанда олан бөјүк проблемләр АБШ-ла мүнасибәтләрә мәнфи тәсир ҝөстәрмир. Анҹаг Азәрбајҹанда “кичик проблемләр” АБШ-ын рәсми Бакыјла икитәрәфли әлагәләринә ҹидди манеәләр јарадыр.
Дерси вә Крамер Әлијеви нәјә инандырмаға чалышыблар?
АБШ сәфири Енн Дерси јазыр: “Илһам Әлијев Сечки Мониторинг Мәркәзинин (СММ) јенидән гејдијјатдан кечирилмәсијлә бағлы Девид Крамерин тәклифини рәдд едәрәк билдириб ки, СММ Милли Демократија Институту тәрәфиндән малијјәләшдирилир. Бу тәшкилат нејтрал вә мүстәгил фәалијјәт ҝөстәрә билмәз. СММ-ин фәалијјәти Азәрбајҹан һакимијјәтинә гаршы һесабланыб. Девид Крамер вә сәфир Енн Дерси Илһам Әлијеви инандырмаға чалышыблар ки, АБШ һөкумәти фәрди намизәдләри вә ја сијаси партијалары дәстәкләмир”. Лакин онларын аргументләри Илһам Әлијеви инандырмаға “јетмәјиб”.
Илһам Әлијев Һејдәр Әлијевә нә мәсләһәт ҝөрүб?
Илһам Әлијев данышыглар заманы АБШ-ын Азәрбајҹанла бағлы сијасәтиндән нараһатлыг кечирдијини тәкрарлајараг Крамерә белә бир суал үнванлајыб: “АБШ үчүн ким даһа ваҹибдир?”. Азәрбајҹан рәһбәри өзү дә суалыны ҹавабландырыб: “Мән 1990-ҹы илләрин орталарындан бәри Азәрбајҹанын Гәрбә интеграсијасынын ән фәал тәрәфдары олмушам. Атамын Гәрб өлкәләри илә әмәкдашлыг етмәсини дә мән она мәсләһәт вермишәм”.
Азәрбајҹан рәһбәри гејд едиб ки, АБШ 2005-ҹи ил парламент сечкиләри заманы мүхалифәти ачыг дәстәкләјиб. Сонракы илләрдә бунун баш вермәјәҹәјини ҝөзләсә дә, Азәрбајҹан һакимијјәтинин нараһатлыглары јенидән јараныб: “Биз бу нараһатлыгларын ајдынлашдырылмасыны истәјирик. Әҝәр сиз бизә дејирсинизсә ки, Азәрбајҹанда демократик инкишафы истәјирсиниз, биз буна инанмајаҹағыг. Демократик инкишаф Ҝүрҹүстанда мәһв едилди”. Илһам Әлијев исрар едиб ки, Азәрбајҹанын Гәрбин марагларына гаршы чыхан гоншулары вар. Бу сәбәбдән Азәрбајҹанын сабитлији ваҹибдир. Әлијев дејиб ки, Азәрбајҹанын гоншулары дүнјаны дағытмаг ҝүҹүнә саһибдирләр”.
Крамер дејиб ки, АБШ демократија вә инсан һүгуглары сијасәтиндә ардыҹылдыр. АБШ һөкумәти Русијада, Ермәнистанда вә Ҝүрҹүстанда бу јахынларда баш тутмуш сечкиләри дә тәнгид едиб. О вурғулајыб ки, АБШ партијалары вә ја адамлары дәстәкләмир. АБШ һөкумәти демократик институтларын, демократик просесләрин баш вермәсини дәстәкләјир. Медиа азадлығынын мүзакирәси заманы Девид Крамер Илһам Әлијевә билдириб ки, о, проблемләрин һәлли истигамәтиндә конкрет тәклифләрини ирәли сүрмәк фикриндәдир. Илһам Әлијев исә билдириб ки, о, Азәрбајҹанда һәр шејин идеал олдуғуну исбат етмәјә чалышмыр. Лакин Азәрбајҹанда азад мәтбуат мөвҹуддур. О, мүхалифәт гәзетләринин Азәрбајҹан рәһбәрини сәрт тәнгид етдијини Крамерин диггәтинә чатдырыб.
Гәнимәт Заһид вә Мирзә Сакитин һәбсинә Әлијевин мүнасибәти
Илһам Әлијев 3 журналистин һәбсдә сахланмасына тохунараг онларын пешә фәалијјәтинә ҝөрә ҹәзаландырылмадығыны билдириб. Әлијев Крамерин нараһатлыгларыны рәдд едәрәк “Азадлыг” гәзетинин баш редактору Гәнимәт Заһид вә гәзетин јазары Сакит Заһидовун (Мирзә Сакит) һәбсинә тохунараг онларын ҝүнаһкар олдуғуну сөјләјиб. Әлијев Мирзә Сакитин наркотик маддәләрин истифадәсинә, Гәнимәт Заһидин исә бир нәфәри дөјдүјүнә ҝөрә хулиганлыг маддәсијлә һәбс олундуғуну сөјләјиб. Крамер исә бу һадисәләр фонунда Азәрбајҹанын имиҹинә ҝәтирәҹәк зәрәрләрин мигјасыны дүшүнмәји Илһам Әлијевә мәсләһәт ҝөрүб. Илһам Әлијев исә һәвәссиз вә наразы һалда етираф етди ки, бунлара ҝөрә Азәрбајҹанын имиҹинә хәләл ҝәләҹәјиндән нараһатдыр.
Крамер журналистләрә гаршы зоракылыг һалларынын баш вермәсинә ҝөрә дә нараһатлыгларыны Илһам Әлијевә билдирәндә Азәрбајҹан рәһбәри аһ чәкәрәк белә олајларын олмадығыны, медиа нүмајәндәләринин пешә фәалијјәтләри үзүндән дөјүлмәдијини сөјләјиб.
Әлијев Крамерин һансы сөзүнә инанмајыб?
Әлијев АБШ-ын Азәрбајҹанла бағлы мөвгејинә мүнасибәт билдирәркән сөјләјиб ки, рәсми Вашингтон “дишләмәјә” вә ја ҹәзаландырмаға һәмишә ҹәһд едир. Сечкиләрлә бағлы һесабатларда Азәрбајҹанын сәрт тәнгидини баша дүшмәдијини билдирәндә исә Крамер әлавә едиб ки, Әлијев сәһв анлајыр. АБШ-ын һесабатлары проблемләрин һәллинә даир тәклифләр вә конкрет аддымларын атылмасы үчүн һазырланыр. АБШ Азәрбајҹанда демократијанын инкишафында мараглыдыр. Әлијев исә Крамерин бу ачыгламасына инанмајыб. Әлијев билдириб ки, АБШ Азәрбајҹан рәһбәринә икили стандартларла јанашыр: “Сиз һәмишә Јушшенко вә Саакашвили илә бирликдәсиниз. Мәнә гаршы ән азы онлара ҝөстәрдијиниз мүнасибәтә охшар мөвге истәјирәм. Мүхалифәт халгын дәстәјини алмыр. Сәфирликләр мүхалифәти радикаллашдырыр”.
Илһам Әлијев: “Даһа нә етмәк лазымдыр ахы?”
Крамер Азәрбајҹанын инсан һүгугларынын инкишафына даир конкрет аддымлар атмаға Илһам Әлијеви инандырмаға чалышанда Әлијев сорушуб: “Даһа нә етмәк лазымдыр ахы? Мән бизә чох ваҹиб олан проблемләрдә практик, нәтиҹәләри ҝөрмәк истәјирәм. Бизим үчүн башлыҹа проблем Гарабағ мүнагишәсидир. АБШ супер дөвләтдир вә дүнјада истәнилән проблеми һәлл едә биләр”.
Енн Дерси мәхфи телеграмын шәрһиндә гејд едир ки, Илһам Әлијев Крамерин тәклифләринин һәјата кечириләҹәјинә даир вәд вермәјиб. Илһам Әлијев мүзакирәләр заманы сојуг вә әсәби ҝөрүнүб, тез-тез өзүндән чыхыб. “Ону сөјләмәк олар ки, Илһам Әлијев 2 саатлыг ҝөрүш әрзиндә чох шеји дүзҝүн баша дүшмәди. Она үнванланан тәклифләри дәриндән анализ етмәк әвәзинә, бүтүн тәклифләрин ајры-ајрылыгда јох, пакет һалында мү
