Әһл Бејт-АБНА-хәбәр аҝентлијинә верилән хәбәрә әсасән АБШ дөвләт катиби Һиллари Клинтонун, Азәрбајҹан да дахил олмагла, кечмиш совет мәканында јерләшән 5 өлкәјә сәфәри баша чатса да, реаксијалар ҝәлмәкдәдир. Гәрб мәтбуаты Клинтонун Бакыја сәфәри заманы демократија барәдә олдугҹа еһтијатлы данышмасыны вә Азәрбајҹан һакимијјәти илә мүнасибәтләрини дүзәлтмәк үчүн бу мәсәләни арха плана кечирмәсини шәрһ едир. Түркијәдә дә АБШ дөвләт катибинин Сүрих протоколларына даир Ирәвандан вердији месажлар вә Клинтонун “сојгырымы” абидәсини зијарәт етмәси резонанса сәбәб олуб.
Билдирилир ки, Һ.Клинтон индијәдәк Ирәвандакы “сојгырымы” абидәсини зијарәт едән ән јүксәк рүтбәли Америкалы рәсмидир. Буна бахмајараг, рәсми Анкара зијарәти ачыг шәкилдә писләмәкдән чәкинир.
Хәбәр верилдији кими, Һ.Клинтон “сојгырымы” абидәсини ијулун 5-дә сәһәр тездән, Ирәвандан Тифлисә јола дүшмәздән әввәл зијарәт едиб. Бу зијарәт заманы АБШ дөвләт катиби журналистләрин ону мүшајиәт етмәсини истәмәјиб. Нәтиҹәдә мәтбуат зијарәтдән Клинтон Ирәваны тәрк едәндән сонра “сојгырымы” музејинин сајтында јерләшдирилмиш мәлуматдан вә фотошәкилләрдән хәбәр тутуб. Билдирилир ки, ијулун 4-дә ахшам Ирәванда президент Серж Сәркисјанла вә хариҹи ишләр назири Едвард Налбандјанла данышыглардан сонра Клинтон ҝеҹәләмәк үчүн отелә јерләшиб. Сәһәр саатларында исә о, “сојгырымы” абидәсини зијарәт етмәјә јолланыб.
Клинтонун “сојгырымы” абидәсини зијарәт етмәси ортаја чыхандан сонра АБШ-ын Ирәвандакы сәфирлији ачыглама јајараг билдириб ки, дөвләт катиби абидәјә “өзәл” зијарәт һәјата кечириб. Лакин Клинтонун абидәнин үзәринә гојдуғу чәләнҝдә “АБШ дөвләт катиби” сөзләри јер алдығы үчүн “өзәл” ифадәси Түркијә иҹтимаијјәтинин нараһатлығыны азалтмаға кифајәт етмәјиб. Һ.Клинтон сәфәр заманы абидәни зијарәт етмәси үчүн ермәни лоббиси она тәсир ҝөстәрмәјә чалышыб. Америка Ермәни Милли Комитәси бәјан едиб ки, дөвләт катиби сәфәри заманы абидәни зијарәт етмәли вә АБШ-ын 1915-ҹи ил һадисәләрини “сојгырымы” кими таныдығыны билдирмәлидир. Мәлум олдуғу кими, Һ.Клинтон сенатор оларкән ермәни дәстәк групунда јер алыб вә “сојгырым”ын Конгресдә танынмасы үчүн дәстәк вериб. Һәмчинин о, президентлијә намизәд кими сечки кампанијасында “сојгырымы” таныјаҹағына даир вәд вермишди.
Клинтонун “сојгырымы” абидәсинә баш чәкмәси Түркијә иҹтимаијјәтиндә нараһатлыг доғурса да, рәсми Анкара буна етираз билдирмир. “Миллијәт” гәзетинин хәбәринә ҝөрә, Хариҹи Ишләр Назирлијиндә гәрара алыныб ки, зијарәтә “рәсми вә ачыг” етираз билдирилмәсин. Һәмчинин ХИН-дән бу барәдә һәр һансы ачыгламанын верилмәмәси гәрара алыныб. Назирлијин ады ачыгланмајан дипломаты билдириб ки, Клинтонун абидәни зијарәт етмәсинә рәсми Анкаранын етираз етмәси даһа чох ермәни лоббисинин ишинә јарајарды. “Биз бу етиразы билдириб онларын истәјини ҝерчәкләшдирмәк истәмирик. Абидәни зијарәтә ҝөрә Түркијә-АБШ мүнасибәтләринин ҝәрҝинләшмәси анҹаг ермәни лоббисинин ишинә јарајар”.
Хатырладаг ки, Һ.Клинтон Ирәванда оларкән Түркијәни Сүрих протоколларыны ратификасија етмәјә дә чағырыб. Бу заман АБШ дөвләт катиби Ермәнистанын протоколлара мүнасибәтдә давранышыны тәрифләјиб. Билдириб ки, ермәни тәрәфи үзәринә дүшәни јеринә јетириб вә топ Түркијә тәрәфиндәдир. Бу месажлара да рәсми Анкара реаксија вермир. АБШ дөвләт катибинин Гарабағ мәсәләсиндә Ермәнистан тәрәфинә һәр һансы тәзјиг ҝөстәрмәдији дә Түркијә тәрәфиндә мәјуслугла гаршыланыр. Хәбәр верилдији кими, Клинтон Бакы вә Ирәванда оларкән тәрәфләри сүлһә чағыран бәјанатлар вериб, анҹаг ону да чатдырыб ки, Вашингтон ҝүндәмдә олан сүлһ планынын гәбул едилмәсинә анҹаг дәстәк верә биләр. Ејни заманда АБШ дөвләт катиби Азәрбајҹанын ишғал едилмиш әразиләринин бошалдылмасына чағыран бәјанат да вермәјиб. Әслиндә ондан белә бәјанат ҝөзләмәк дә дүзҝүн дејилди вә узун илләдир АБШ Гарабағ мүнагишәсиндә һеч вахт ишғалчыны өз ады илә чағырмајыб. Лакин Клинтонун Тифлисә сәфәри заманы бир даһа АБШ-ын ишғал мәсәләсиндә дә икили стандартлар тәтбиг етдији ҝөрүнүб. Һ.Клинтон Ҝүрҹүстанла Русија арасында мүнасибәтләр һагда өнәмли бәјанатлар верәрәк Ҹәнуби Осетија вә Абхазијаны Русија тәрәфиндән ишғал едилмиш әразиләр адландырыб.
Клинтон һәмчинин Русијаны бу ишғал едилмиш бөлҝәләрдә ганунсуз һәрби базалар јерләшдирмәјә ҝөрә тәнгид едиб вә дејиб ки, Москва 2008-ҹи илин пајызында Франса президенти Никола Саркозинин васитәчилији илә имзаланмыш атәшкәс разылашмасына әмәл етмир. Һ.Клинтонун Русијаны ишғалчы адландырмасы Ҝүрҹүстан президенти Михаил Саакашвилини хејли мәмнун едиб. Онун сөзләринә ҝөрә, Клинтонун сәфәри вә вердији месажлар Русијанын Ҝүрҹүстаны тәҹрид етмәк планларыны позуб.
Експертләр гејд едирләр ки, дөвләт катибинин Ҝүрҹүстанын әрази бүтөвлүјүнә бу ҹүр бирмәналы дәстәји вә Русијаны ишғалчы адландырмасы Вашингтонла Москва арасында мүнасибәтләрин истиләшмәси фонунда баш верир. АБШ-да Обама администрасијасы Русија илә мүнасибәтләр наминә Ҝүрҹүстан вә Украјнаны гурбан вермәкдә ҝүнаһландырылырды. Инди исә Һ.Клинтон Тифлисдә нүмајиш етдирир ки, Русија илә мүнасибәтләрин истиләшмәси өнәмли олса да, АБШ Ҝүрҹүстаны мүдафиә едир. Бу да тәсадүфи дејил. АБШ-ын Әфганыстандакы гошунлары үчүн әсас тәҹһизат маршруту һазырда Ҝүрҹүстан вә Азәрбајҹан үзәриндән кечир. Бирләшмиш Штатлар Гафгазын бу кичик өлкәсинин өнәмини јенидән дәрк едәрәк онун бүтүнлүклә Русијанын нәзарәтинә кечмәси тәһлүкәсинә гаршы чыхмаға башлајыб. Ҝүрҹүстан әразиләринин ишғалы планыны һазырлајан Русија баш назири Владимир Путин исә Клинтонун месажларына ҹаваб верәрәк дејиб ки, Тифлис проблемин һәллини кәнарда јох, Ҹәнуби Осетија вә Абхазијада ахтармалыдыр. “Кимсә һесаб едир ки, бу әразиләр ишғал олунуб. Амма кимсә дә һесаб едир ки, бу әразиләр азад олунуб. Биз бу мүһарибәни башламамышыг. Баш верәнләрә ҹавабы мүһарибәни башлајан тәрәф вермәлидир”. Путин әлавә едиб ки, Русија вә бејнәлхалг иҹтимаијјәтин диҝәр субјектләри анҹаг тәрәфләр арасында анлашманын гаранты ола биләр.
Ф.МӘММӘДОВ
