Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) Бејнәлхалг Хәбәр Аҝентлији – АБНА: Әҝәр дөвләтин тәтбиг етдији мәктәбли ҝејими гајдасы ушагларын тәһсил һүгугунун фактики мәһдудлашдырылмасына ҝәтириб чыхарырса, јаранмыш наразылығы јалныз хариҹдә јашајан шәхсләрин фәалијјәти илә изаһ етмәк олмаз. Дөвләт илк нөвбәдә өз гәрарынын конститусион әсасларыны, зәрурилијини вә нәтиҹәләрини изаһ етмәлидир.
Әмраһ Һәсәнлинин ачыгламасында дөвләт тәһлүкәсизлији, милли сабитлик вә ушагларын сијаси гаршыдурмалардан горунмасы илә бағлы сәсләндирилән фикирләрин әһәмијјәтини инкар етмәк олмаз. Лакин һүгуги дөвләтин әсас принсипи ондан ибарәтдир ки, дөвләтин тәһлүкәсизлији бәһанәси илә һеч кимин конститусион һүгуглары көлҝәдә сахланыла билмәз. Ејни заманда, һәр бир дөвләт гәрары Конститусијаја ујғунлуғу бахымындан ачыг мүзакирә олуна биләр.
Бурада әсас суал башгадыр: Азәрбајҹанда һиҹаблы шаҝирдләрин тәһсилә чыхышы илә бағлы наразылыг јараныбса, бунун мәсулијјәтини автоматик олараг хариҹдә јашајан шәхсләрин үзәринә атмаг нә дәрәҹәдә әдаләтли вә һүгуги јанашмадыр? Мәҝәр вәтәндашларын наразылығынын јаранмасына сәбәб олан гәрарларын һүгуги әсасларыны арашдырмаг дөвләтин өз вәзифәси дејилми?
Биринҹи мәсәлә — Конститусијанын 42-ҹи маддәси вә тәһсил һүгугудур.
Азәрбајҹан Республикасы Конститусијасынын 42-ҹи маддәси һәр бир вәтәндашын тәһсил һүгугуну таныјыр вә дөвләтин пулсуз иҹбари үмуми орта тәһсили тәмин етдијини тәсбит едир. Бу һүгуг јалныз кағыз үзәриндә мөвҹуд олмамалы, практикада да һәјата кечирилмәлидир.
Әҝәр һиҹаблы шаҝирдләр ҝејимләринә ҝөрә мәктәбә бурахылмыр, дәрсләрдән кәнарда галыр вә ја тәһсил алмагла дини етигадларыны ифадә етмәк арасында сечим етмәјә мәҹбур олурларса, бу вәзијјәт ҹидди конститусион суаллар јарадыр. Дөвләт белә мәһдудијјәтин гануни әсасыны, зәрурилијини вә мүтәнасиблијини әсасландырмалыдыр.
Ушағын тәһсил һүгугуну горумагдан данышыб, ејни заманда онун тәһсилдән кәнарда галмасына ҝәтириб чыхаран тәтбигин нәтиҹәләрини ҝөрмәзликдән ҝәлмәк һүгуги бахымдан зиддијјәтли јанашмадыр.
Икинҹи мәсәлә — Конститусијанын 48-ҹи маддәси вә виҹдан азадлығыдыр.
Конститусијанын 48-ҹи маддәси һәр кәсин виҹдан азадлығыны, динә мүнасибәтини мүстәгил мүәјјәнләшдирмәк вә дини етигадыны ифадә етмәк һүгугуну горујур. Дини етигад азадлығы мүтләг һүгуг олмаса да, онун мәһдудлашдырылмасы өзбашына һәјата кечирилә билмәз. Мәһдудијјәтин гануни әсасы вә леҝитим мәгсәди олмалы, зәрури вә мүтәнасиб характер дашымалыдыр.
Конститусијанын 18-ҹи маддәсиндә дөвләтин дүнјәвилији вә тәһсил системинин дүнјәви характери тәсбит едилир. Лакин дүнјәвилик принсипини автоматик олараг һәр һансы дини ҝејимин гадаған едилмәси илә ејниләшдирмәк дүзҝүн дејил. Дүнјәви дөвләт дини етигад азадлығыны горумагла јанашы, тәһсил мүәссисәләринин дүнјәви характерини дә тәмин етмәлидир. Бу принсипләр арасында таразлыг һүгуги әсасларла гурулмалыдыр.
Әҝәр ваһид мәктәбли ҝејими илә бағлы гајдаларын тәтбиги һиҹаблы шаҝирдләрин тәһсил һүгугуну фактики олараг мәһдудлашдырырса, һәмин тәтбигин Конститусијаја ујғунлуғу ајрыҹа гијмәтләндирилмәлидир. Садәҹә “дүнјәвилик” ифадәсини ишләтмәк бу суала һүгуги ҹаваб вермир.
Үчүнҹү мәсәлә — ушагларын ҝәләҹәјини ким тәһлүкәјә атыр?
Ачыгламада ушагларын сијаси гаршыдурмалара ҹәлб едилмәсинин јолверилмәз олдуғу вурғуланыр. Бу мөвге илә разылашмаг мүмкүндүр. Анҹаг ушаглары горумаг јалныз онларын митингләрә вә сијаси чағырышлара ҹәлб едилмәсинин гаршысыны алмаг демәк дејил. Онлары тәһсилдән кәнарда галмагдан, ајры-сечкиликдән вә һүгугларынын позулмасы рискиндән горумаг да дөвләтин вәзифәсидир.
Әҝәр бир шаҝирд дини ҝејиминә ҝөрә тәһсил мүәссисәсинә бурахылмырса, онун тәһсил һүгугуна тәсир едән вәзијјәти јарадан сәбәбләр арашдырылмалыдыр. Проблеми галдыран шәхси ҝүнаһландырмаг проблемин өзүнү арадан галдырмыр.
Ушагларын һүгугларынын мүдафиәси сијаси мөвгедән асылы ола билмәз. Бу һүгуглар һәм һөкумәти дәстәкләјәнләрин, һәм дә ону тәнгид едәнләрин өвладларына ејни дәрәҹәдә аиддир.
Дөрдүнҹү мәсәлә — хариҹдә јашајан вәтәндашларын тәнгид һүгугудур.
Бир инсанын Авропада вә ја дүнјанын башга бир өлкәсиндә јашамасы онун Азәрбајҹандакы һүгуги вә иҹтимаи мәсәләләр барәдә фикир билдирмәк һүгугуну өз-өзлүјүндә арадан галдырмыр. Конститусијанын 47-ҹи маддәси фикир вә сөз азадлығыны, 50-ҹи маддәси исә мәлумат азадлығыны горујур.
Әлбәттә, һеч кимин ганунсуз һәрәкәтләрә тәһрик етмәк, зоракылығы тәшвиг етмәк вә ја ушаглары һүгугазидд фәалијјәтә сөвг етмәк һүгугу јохдур. Лакин һүгуги бахымдан һакимијјәти тәнгид етмәк, ганунларын дәјишдирилмәсини тәләб етмәк вә динҹ етираз чағырышы етмәк илә ганунсуз һәрәкәтә тәһрик етмәк ејни шеј дејил. Конкрет шәхсин ганунсуз фәалијјәтә тәһрик етдијини иддиа етмәк үчүн үмуми сијаси иттиһамлар дејил, конкрет фактлар вә һүгуги әсаслар ҝөстәрилмәлидир.
Хариҹдә јашајан шәхсләрин фәалијјәтинә даир конкрет сүбутлар варса, онлар ганун чәрчивәсиндә арашдырыла биләр. Амма бу, дөвләтин өз гәрарларына ҝөрә мәсулијјәтини арадан галдырмыр.
Бешинҹи мәсәлә — дөвләт гәрарларынын һүгуги мәсулијјәти.
Инсанларын наразылығыны јалныз хариҹи тәсирләрлә изаһ етмәк асандыр. Лакин һүгуги дөвләт өз сијасәтинин нәтиҹәләринә дә ҹаваб вермәлидир.
Һиҹаблы шаҝирдләрин тәһсилә чыхышыны мәһдудлашдыран тәтбиг мөвҹуддурса, ашағыдакы суаллара ајдын ҹаваб верилмәлидир:
- Бу мәһдудијјәтин дәгиг гануни әсасы нәдир?
- Һансы леҝитим мәгсәдә хидмәт едир вә һәмин мәгсәдә даһа аз мәһдудлашдырыҹы васитәләрлә наил олмаг мүмкүндүрмү?
- Шаҝирдин тәһсилдән кәнарда галмасынын гаршысыны алан реал тәминатлар вармы?
- Гәрарын тәтбигиндән зәрәр чәкдијини дүшүнән шаҝирд вә валидејнләр үчүн сәмәрәли шикајәт вә һүгуги мүдафиә механизмләри тәмин едилирми?
Бу суалларын гојулмасы дөвләтә гаршы чыхмаг дејил. Әксинә, һүгуги дөвләтин фәалијјәтинә верилән леҝитим гијмәтдир.
Авропа Инсан Һүгуглары Конвенсијасынын 9-ҹу маддәси дини етигад азадлығыны, 1 сајлы Протоколун 2-ҹи маддәси исә тәһсил һүгугуну горујур. Бу һүгугларын конкрет шәраитдә неҹә узлашдырылмасы мәсәләси дә һүгуги гијмәтләндирмә тәләб едир. Авропа Инсан Һүгуглары Мәһкәмәсинин бәзи ишләрдә дини ҝејимә мәһдудијјәтләри гәбул етмәси бүтүн өлкәләрдә вә бүтүн шәраитләрдә белә гадағаларын автоматик гануни олмасы демәк дејил.
НӘТИҸӘ ОЛАРАГ:
Азәрбајҹанын сабитлијини горумаг ваҹибдир. Анҹаг сабитлик јалныз наразылығын сәсләндирилмәмәси илә өлчүлмүр. Һәгиги сабитлик инсанларын һүгугларынын горундуғуна, дөвләт гәрарларынын әдаләтли олдуғуна вә проблемләрин гануни јолларла һәлл едилә билдијинә инамла мөһкәмләнир.
Әҝәр һиҹаб гадағасынын тәтбиги шаҝирдләрин тәһсилдән кәнарда галмасына сәбәб олурса, әввәлҹә һәмин нәтиҹәјә ҝәтирән гәрар вә тәтбиг һүгуги бахымдан арашдырылмалыдыр. Сонра конкрет ганунсуз һәрәкәтә даир сүбутлар варса, онларын һүгуги гијмәти верилмәлидир. Бу ики мәсәләни бир-биринә гарышдырмаг олмаз.
Дөвләтин ҝүҹү вәтәндашларын наразылығыны сусдурмагда дејил, һәмин наразылығын сәбәбләрини һүгуг чәрчивәсиндә арадан галдырмаг габилијјәтиндәдир.
Ушагларын јери мәктәб партасы архасындадыр — бу фикирлә разыјыг. Елә исә һеч бир ушаг дини ҝејиминә ҝөрә тәһсил һүгугундан фактики мәһрум едилмәмәлидир. Ушаглары сијаси мүбаризәнин аләтинә чевирмәк јолверилмәздирсә, онларын һүгугларыны мәһдудлашдыран гәрарларын нәтиҹәләрини дә сијаси риториканын архасында ҝизләтмәк олмаз.
Конститусија јалныз дөвләтин сәлаһијјәтләрини мүәјјән едән сәнәд дејил; о, илк нөвбәдә дөвләт һакимијјәтинин дә әмәл етмәли олдуғу али һүгуги чәрчивәдир. Ганунун алилији тәләб едир ки, һәм вәтәндаш, һәм дә дөвләт ганун гаршысында мәсулијјәт дашысын.
Sizin rəyiniz