Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән, Февралын 11-дә Иранда Ислам ингилабынын 37-ҹи илдөнүмү кечириләҹәк. Бу һадисә әрәфәсиндә Маиде.аз Иран Ислам Республикасынын Азәрбајҹандакы сәфири Мөһсин Пакајиндән өлкәдә һазыркы вәзијјәт, өлкәнин Азәрбајҹанла икитәрәфли әлагәләрин сәвијјәси, һәмчинин хариҹи сијасәтин диҝәр тәрәфләри барәдә мәлумат вермәси үчүн мүсаһибә ҝөтүрүб.
- Иран вә Азәрбајҹан арасында әлагәләрин мөвҹуд вәзијјәтини вә ҝәләҹәк перспективләрини неҹә ҝөрүрсүнүз? Бу ил ики өлкә арасында нә кими програмлар иҹра олунаҹаг?
- Азәрбајҹан вә Иран арасында әлагәләр јүксәк сәвијјәдәдир. Бу әлагәләрин давам етдирилмәси үчүн һәр ики өлкәдән рәсмиләрин сәфәрләри лазымдыр. Ики өлкәнин јүксәк чинли рәсмиләринин сәфәрләри 2016-ҹы илдә дә давам етдириләҹәк. Бу ил һәм президентин вә һәмдә назирләрин сәфәри ҝөзләнилир. Үмид едирик ки, ҹари илдә Азәрбајҹан вә Иран арасында игтисади, тиҹарәт вә һуманитар саһәләрдә әмәкдашлыг үзрәДөвләтләрарасы комиссијанын 11-ҹи иҹласы Бакыда тәшкил олунаҹаг. Үмумиликдә һәр ики өлкәнин ирадәси әлагәләрин даһа да инкишаф етдирилмәсинәдир. Бу бахымдан ки, Иран вә алтылыг өлкәләри арасында санксијаларын ләғвинә даир сазишин иҹрасына башланылыб, ики өлкә арасындакы банк саһәсиндәки проблемләр өз һәллини тапыб, дүшүнүрәм ки, 2016-ҹы илдә ики өлкәнин әлагәләри даһа да ҝениләндириләҹәк.
Јахын заманларда баш тутаҹаг сәфәрләрдән бири бу ҝүндир. Бу ҝүн Иранын Сосиал Мүдафиә Тәшкилатынын Инвестисија Ширкәтинин рәһбәри ҹәнаб Рза Раји Бакыја сәфәр едиб. Бу ширкәт Иранын ән бөјүк инвестисија ширкәтидир. Ҹәнаб Раји Азәрбајҹанын игтисад назири, сәһијјә назири вә диҝәр рәсмиләри илә ҝөрүшләр кечирәҹәк. Сәфәрдән мәгсәд ики өлкә арасында дәрман препаратларынын истеһсалы саһәсиндә әмәкдашлыг мәсәләсини мүзакирә етмәкдир. Бу сәфәр өнәмли сәфәрдир. Тезликлә Иранын Шәрги Азәрбајҹан әјаләтинин тиҹарәт палатасындан нүмајәндә һејәти Азәрбајҹанҹа сәфәр едәҹәк. Һәмчинин Әрдәбил әјаләтинин башчысы ҹәнаб Мәҹид Худабәхш Азәрбајҹан сәфәр едәҹәк. Һәмчинин бир сыра назирләрин Ирандан Азәрбајҹана сәфәрләри ҝөзләнилир.
- Иран Ермәнистан-Азәрбајҹан Дағлыг Гарабағ конфликтинин һәллиндә һансы көмәји ҝөстәрә биләр?
- Иран Дағлыг Гарабағ мүнагишәсинин башландығы илк ҝүндән Азәрбајҹан халгынын јанында олмушуг. Бир милјондан артыг Азәрбајҹандан олан баҹы вә гардашларымыза Иранда сығынаҹаг вермишик. Даһа сонра Имам Хомејни адына Имдад Комитәси пулсуз мүхтәлиф саһәләрдә халга јардымлар едирди. Иран чалышды ки, васитәчилик етсин вә мүнагишәни сүлһ јолла һәлл етсин. Һәмин дөврдә ики өлкә президентләри Ирана ҝәлдиләр вә сазишдә имзаланды. Лакин гыса мүддәт сонра һадисәләр баш верди вә елә бир шәраит јаранды ки, һәм Азәрбајҹан вә һәм Ермәнистан Минск Групунун васитәчилијини гәбул етди. Бу ҝүн артыг һәмин дөврдән 20 ил өтүр. Биз дүшүнүрүк ки, Минск Групу өнәмли бир иш ҝөрмәјиб. Бунун сәбәби дә будур ки, битәрәф дејил. Минск Групу ҝүҹлү бир групдур. Бу група БМТ ТШ-нин үч әсас өлкәси үзвүдүр. Лакин ҝөрүрүк ки, БМТ ТШ-нин һеч бир гәтнамәси иҹра олунмајыб. Дүшүрәм ки, әҝәр Минск Групу даһа фәал олса вә өз өһдәликләринә әмәл етсә бу мүнагишәнин һәлли мүмкүндүр. Әлбәттә, һазырда Минск Групундан башга бир сечим дә јохдур. Үмид едирик ки, Минск Групу бу мүнагишәни тезликлә һәлл едәҹәк.
- Бу ил Иран Ислам Ингилабынын 37-ҹи илдөнүмү кечириләҹәк. Ислам Ингилабынын гәләбәсиндә рол ојнајан амилләр нә иди?
Ислам Ингилабы мүасир дүнјада вә бејнәлхалг систем үчүн јени феномен иди. Ислам Ингилабынын диҝәр ингилабларла чох фәргләри вар иди. Сәбәб бу иди ки, Ирандакы ингилаб динә сөјкәнәрәк баш вермишди. Әслиндә Ислам Ингилабы елә бир вахтда баш верди ки, дүнјада дин тәҹрид олунурду. Дүнјанын шәргиндә коммунист совет һөкумәтиндә дин халглар үчүн тирјәк һесаб олунурду. Диндарлар бүтүн һүгугларындан мәһрум идиләр. Һеч ким дин һаггында сөһбәт едәрәк интеллектли олмаг, азадлыгсевәрлик вә ингилабчылыг иддиасында ола билмәзди. Дүнјанын диҝәр һиссәсиндә христианлыг һөкм сүрүрдү. Гәрбдә исә гејри-сијаси вә бәзи вахтлар зүлмә һагг газандыран бир дин вар иди. Дин дүнјада бүтөвлүкдә кәнарда галдығы бир вахтда, Ислам Ингилабы дин ады илә вә Ислам ады илә гәләбә газанды. Һәм мүбаризә дөврүндә, һәм ингилаб дөврүндә вә һәмдә ингилабдан сонра Ислам Ингилабында һәрәкәт вериҹи әсас амил дин иди. Биз һесаб едирик ки, бу дин диҝәр динләри тамамлајан бир диндир. Бу дин диҝәр динләрдән фәрглидир, сијасәтдән ајры дејил, бу диндә һәм мәһкәмә системи , һәм идарәетмә системи , аилә, ушагларын тәрбијәси, мүһарибә, мүдафиә, инкишаф, мүасирлик, сивилизасија вә диҝәр мәсәләләр һаггында ганунлар вар. Ислам дини камил бир диндир. Дүшүнүрүк ки, Исламы әсаслар әҝәр диггәтә алынарса бу ҝүн дүнјадакы бүтүн проблемләр өз һәллини тапар. Ислам динин һәм сүлһ һаггында, һәм терроризмлә мүбаризә илә бағлы вә һәмдә буҝүнкү дүнјада мөвҹуд олан һәр бир мәсәлә илә бағлы дүстуру вар. Ислам Ингилабынын гәләбәси илә елә бир систем јарадылды ки, онун башында вәлије-фәгиһ олан бир шәхс дајаныр вә Ингилабын рәһбәри һесаб олунур. О, өлкәнин ән али рәсмисидир. Һәмин шәхс һөкмән мүҹтәһид олмалыдыр, дини бир сима олмалыдыр, горхмаз, әдаләтли, инсанларын һалына јанан, садә јашајан шәхс олмалыдыр. Вилајате-фәгиһ нәзәријјәси Ислам тәлимләриндән доған бир нәзәријјәдир вә Имам Хомејни бу нәзәријјәни дирилтди. Исламы бир рәһбәр вә вәлије-фәгиһ олан шәхс сәрвәт бахымындан чох ҝүҹлүдүр, лакин һеч вахт мәғрур олмур, сијаси бахымындан чох ҝүҹлүдүр, лакин һеч вахт диктатор олмур. Валије-фәгиһ елә бир шәхсдир ки, динин мүдафиәчисидир, халгын мәнафејинин горујуҹусудур вә өлкәни идарәетмәсини һәјата кечирир. Биз буну тәҹрүбәдә өзүмүздә ҝөрдүк ки, Ингилабын рәһбәрлији һәм Имам Хомејнинин дөврүндә вә һәмдә ондан сонра өлкәни бүтүн зијанлардан вә чәтинликләрдән дүшмәнләрин һәдәләринә бахмајараг горуја билди.
Ислам Ингилабынын гәләбә газанмасында рол ојнајан 3 әсас амил вар иди. Онлардан биринҹиси Ислам дини, 2-ҹиси Ингилабын рәһбәрлији иди ки, бу ики әсас амил һаггында јухарыда данышдыг. Ингилабын гәләбәсиндә рол ојнајан 3-ҹү амил исә халг иди. Халг Исламы инанҹлар вә милли дәјәрләри горумаг наминә ингилаб рәһбәринә инанараг мејданлара ахышды. Ислам Ингилабы демәк олар јеҝанә ингилаб иди ки, ән аз ганла гәләбә газанды. Биз залым шаһ һөкумәти илә вурушмадыг. Өлкәмиздә дахили мүһарибә баш вермәди. Ингилабчылар гәләбәни силаһ ҝүҹүнә әлдә етмәдиләр. Бәлкә халг күтләси өз етираз сәсләрини уҹалтды вә күчәләрә ахышды вә өз рәһбәрләрини динләјәрәк гәләбә әлдә етдиләр. Ислам Ингилабы бәлкә дә илк ингилабдыр ки, халг һәрбичиләрә ҝүл верирди. Диҝәр ингилабларда һәмишә һәрбичиләр халгын гаршысында дурдуғу бир һалда Ислам Ингилабы заманы һәрбичиләр халга гошулурдулар. Халгын бүтүн тәбәгәләри истәмәдикләри режимлә мүбаризә үчүн сәфәрбәр олмушду. Режимдә ҝүҹлү режим иди. Бүтүн һеҝемон ҝүҹләр һәмин режими дәстәкләјирди, лакин халгын ирадәси гаршысында бу режим мүгавимәт едә билмәди. Ислам Ингилабынын гәләбә газанмасында халг тәбәгәләри арасында ҝәнҹләр вә университет тәләбәләринин өзүнә мәхсус ролу олуб. Ингилабын ҝедишатында халг тәбәгәләри арасында мејданларда олан ән актив тәбәгә ҝәнҹләр вә тәләбәләр иди. Ингилабын ҝедишатында тәләбләрин вә ҝәнҹләрин тәсиредиҹи ролу олуб. Тәләбәләр бәзи програмлар о ҹүмләдән ифшаедиҹи театрларын тәшкили, мәгалә вә јазылар дәрҹ етмәклә , бир сөзлә инҹәсәнәт, гәләм вә бәјандан истифадә едәрәк маарифләндириҹи ишләр апарырдылар. Ислам Ингилабынын гәләбәсиндә халгын ролу вә халг тәбәгәси арасында ҝәнҹләр вә тәләбәләрин өзүнә мәхсус ролу олуб.
- Сизҹә, Ислам Ингилабынын диҝәр өлкәләрә месажы нә иди?
- Ислам Ингилабынын хүсусијјәтләриндән бири өлкәнин мүстәгиллик әлдә етмәсидир. Иран, Ислам ингилабындан өнҹә мүстәгил дејилди. Диҝәр өлкәләр бизим хариҹи сијасәтимизи мүәјјәнләшдирирди. Бизим һәрби дурумумуз диҝәр өлкәләрә вә онларын һәрби мәсләһәтчиләринә бағлы иди. Өлкәнин игтисадијјаты хүсуси илә нефтимиз әҹнәбиләр, хүсуси илә Америкалылар тәрәфиндән идарә олунурду. Елә бу өлкәләр тәрәфиндән дә чох уҹуз гијмәтә алынырды. Мүстәгил олмадығымыз үчүн дүнјада вә реҝионда мөвге саһиби дејилдик, тәсир едиҹи ҝүҹүмүз јох иди. Ислам Ингилабынын диҝәр өлкәләрә өјрәтдији дәрсләрдән бири истиглал вә һеҝемонлугла мүбаризә дәрсидир. Биз ҝөрүрүк ки, Ислам Ингилабындан сонра тәдриҹән мүстәгиллик истәмәк далғасы мүхтәлиф өлкәләрдә артмаға башлајыр. Гәрб өлкәләриндән горхан өлкәләр белә јаваш-јаваш өјрәндиләр ки, бөјүк ҝүҹләрин гаршысында дајанмаг олар, онларла мүбаризә апармаг мүмкүндүр, халга ҝүвәнәрәк милли мәнафени тәмин етмәк мүмкүндүр. Бунлар һамысы Ислам Ингилабынын диҝәр өлкәләрә кечдији дәрсдир. Бу ҝүн әҝәр ҝөрүрүк ки, Иран Ислам Республикасынын дүнјада достлары чохдур, бу Иранын мүстәгил олмаға тәкид етмәсинә вә бүтүн өлкәләрлә достлугда сәдагәтинә ҝөрәдир. Диҝәр өлкәләрин дахили ишинә мүдахилә етмәмәји, дүнјаны тәһлүкәјә салан ҹидди проблемләр о ҹүмләдән терроризм, иргчилик вә сионизмлә мүбаризә апармаг Иранын тәкид етдији мәсәләләрдир. Бу ҹүр давраныш вә истәк диҝәр өлкәләр үчүн нүмунә олуб. Өтән 37 илдә дәфәләрлә мүхтәлиф өлкәләр етираф едибләр ки, бизим әлдә етдијимиз гәләбәнин ҝүҹүнү биз Ислам Ингилабы вә Имам Хомејнидән алмышыг. Фикримҹә мүстәгиллик әлдә етмәк истәји дәрси Ислам Ингилабынын дүнја халгларына әрмәған етдији месаждыр.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
