Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлији- Өтән фәсилдә вилајәти-фәгиһин нәзәрдән кечирдијимиз сүбуту онун зәрурилијини ҝөстәрир. Мәсум имамын ҹәмијјәтә рәһбәрлик сәлаһијјәтләри фәгиһә дә аиддир. Вәлијји-фәгиһ үчүн бу бахымдан һеч бир мәһдудијјәт јохдур. Јалныз һансыса дәлилләрлә мәсум имамын мүәјјән сәлаһијјәтләри вәлијји-фәгиһ үчүн нәзәрдә тутулмамышдыр. Мәсәлән, шиә фәгиһләринин јекдил рәјинә әсасән (ибтидаи) ҹиһад елан етмәк мәсум имамын һүгугудур. Ҹиһад сәлаһијјәтинә истисна етсәк Пејғәмбәр (с) вә мәсум имамын әксәр сәлаһијјәтләрини фәгиһ дә јеринә јетирир. Бу гәбил сәлаһијјәтләр фәгиһин мүтләг вилајәти адланыр. Ислам республикасынын баниси имам Раһил бујурурду: “Вилајәти-фәгиһ елә Аллаһ рәсулунун вилајәтидир.”
Вилајәти-фәгиһә гаршы иттиһамлардан бири вә ја онун мүтләг сајылмасы илә бағлы ирад бундан ибарәтдир ки, фәгиһин мүтләг вилајәти елә диктатор режимдир. Јәни фәгиһ һакимијјәтә чатдыгдан сонра өз истәкләрини јеринә јетирир. О истәдијини вәзифәдән узаглашдырыр, истәдијинә вәзифә верир. Бир сөзлә, фәгиһ мүтләг ихтијар саһибдир вә кимсә гаршысында мәсулијјәт дашымыр. Үмумијјәтлә, гејд едилир ки, һакимијјәт ики нөвдүр: халгын рәји әсасында гурулан либерал һакимијјәт вә фәрдин бахышлары әсасында гурулмуш истибдад һөкумәт. Әҝәр вилајәти-фәгиһ либерал үсули-идарә дејилсә, демәк, диктатура режимидир.
Јухарыдакы ирада ҹаваб олараг демәлијик ки, үмумијјәтлә һөкумәти либерал вә истибдад олмагла ики нөвә бөлмәк јанлыш фикирдир. Бизим нәзәримизҹә, үчүнҹү бир һакимијјәт нөвү дә вар. Бу һакимијјәти нә халгын истәји, нә дә шәхсин истәји әсасдыр. Ганунвериҹи вә иҹраедиҹи, еләҹә дә мәһкәмә органларында Аллаһын истәји әсас ҝөтүрүлән бир һөкумәт дә вар. Вилајәти-фәгиһ үсули-идарәси бу үчүнҹү гисмә аиддир. Вилајәти фәгиһ үсули-идарәсини истибдад режими сајанлар билмәлидирләр ки, фәгиһ мүтләг һаким дејил, о үрәјиндән кечәни һәјата кечирмир. Фәгиһ онларын дүшүндүјүнүн әксинә олараг мәсулијјәт дашыјыр. Әлбәттә ки, бәзиләри бүтүн бу һәгигәтләри биләрәкдән тәһриф едирләр. Һәр һалда ујғун шүбһәләри ҹавабландырмаг лазым ҝәлир.
Фәгиһин мүтләг вилајәти ифадәсиндә “мүтләг” сөзү өзүнәмәхсус мәфһума маликдир. Һәмин сөзлә бағлы мүәјјән нөгтәләри ишыгландырмаг лазым ҝәлир.
Бу нөгтәләрдән бири будур ки, фәгиһин һакимијјәти гәсбкар режимдәки кими мәһдуд вә вилајәти-фәгиһдәки кими мүтләг ола биләр. Залым режимин һаким олдуғу дөврдә фәгиһ һакимијјәтин тәзјигләри сәбәбиндән иҹтимаи мәсәләләрә јетәринҹә мүдахилә едә билмир. Инсанлар јалныз мәхви шәкилдә иҹтимаи мәсәләләрлә бағлы фәгиһин фикрини өјрәнир. Онлар издиваҹ, талаг, вәгф вә бу кими башга мәсәләләрдә фәгиһә үз тутурлар. Белә бир шәраитдә фәгиһин һакимијјәти мәһдуд олур. О Аллаһ вә мәсумлар тәрәфиндән верилмиш сәлаһијјәтләри мүтләг шәкилдә јеринә јетирмәк имканында олмур. Ислам республикасы гурулдуғу заман имам Раһил фәгиһин там һакимијјәти үчүн шәраит һазырлады. Бир фәгиһ олараг һакимијјәт башында дајанан имам сәлаһијјәти чатан бүтүн мәсәләләрә мүдахилә едир, һөкм верирди. Ислам һакимијјәтиндә фәгиһ өз сәлаһијјәтләрини мүтләг шәкилдә һәјата кечирә билир. О шәриәт саһиби тәрәфиндән мүәјјәнләшдирилмиш вәзифәләрини там иҹра етмәјә мүвәффәг олур. Демәк, фәгиһин мүтләг вилајәти дедикдә онун өз сәлаһијјәтләринин мәһдуд шәкилдә јох, мүтләг шәкилдә јеринә јетирмәси нәзәрдә тутулур. Шүбһәсиз ки, бу мәнада мүтләгијјәтин диктатура вә истибдадла һеч бир рабитәси јохдур.
Икинҹи нөгтә будур ки, фәгиһ һакимијјәт башына ҝәлдикдә мүдиријјәт үчүн лазым олан бүтүн ихтијарлара малик олур. Бу бахымдан о мәсум имамдан фәргләнмир. Һакимијјәт үчүн лазым олан сәлаһијјәтләрдән имамын там истифадә етмәси вә фәгиһин сәлаһијјәтләринин мәһдуд олмасы дүзҝүн дејил. Һакимијјәт үчүн зәрури сәлаһијјәтин олмамасы мүдиријјәтдә нөгсан јарадыр. Һаким бүтүн сәлаһијјәтләрә малик олмаса өз вәзифәсинә әмәл едә билмәз. Демәк, ағыл бахымындан вәлијји-фәгиһлә мәсум имам арасында фәрг јохдур. Һүгуг вә ихтијар бахымындан фәгиһ үчүн јарадылаҹаг истәнилән бир мәһдудијјәт ҹәмијјәтин еһтијаҹ дујдуғу ишләрин ҝөрүлмәмәси демәкдир. Бәли, фәгиһ дә ејнән мәсум имам кими мүтләг һүгуг вә сәлаһијјәтләрә маликдир. Ҝөрүндүјү кими, белә бир мүтләглијин дә истибдадла һеч бир рабитәси јохдур. Бу принсип ағыл тәрәфиндән тәсдигләнир вә истәнилән бир һакимијјәтдә гәбул олунмушдур.
Вилајәти-фәгиһлә бағлы белә бир суал јараныр ки, вәлијји-фәгиһин һакимијјәт әһатәси зәрурәт вә чыхылмаз вәзијјәт заманы ишләкдир, јохса истәнилән бир вахт? Бу нөгтәни ишыгландырмаг үчүн Бир мисал ҝөстәрәк: Тутаг ки, јолларын азлығы вә ја дарлығы сәбәбиндән шәһәрдә тыхаҹ јаранмышдыр. Машынлар вә инсанлар саатларла јолда дајаныр. Бир сөзлә, күчәләрин мөвҹуд вәзијјәти ҹәмијјәтин еһтијаҹларына ҹаваб вермир. Мүтәхәссисләр белә һесаб едирләр ки, бу проблеми арадан галдырмаг үчүн бир нечә ҝениш јола еһтијаҹ вар. Шәһәрин һавасы о гәдәр чиркләнмишдир ки, мүтәхәссисләр вә сәһијјә ишчиләри халга вә һакимијјәтә бу барәдә хәбәрдарлыг едир. Онлар бу проблемин арадан галдырылмасы үчүн јашыл өртүјүн артырылмасыны, парклар салынмасыны тәклиф едирләр. Бу кими һалларда вәлијји-фәгиһ өз сәлаһијјәтләриндән истифадә едәрәк һәмин јолларын вә паркларын салынмасы үчүн ҝөстәриш верә биләр. Һәтта нәзәрдә тутулан јоллар вә парклар киминсә шәхси мүлкүнә дүшәрсә, онларын гијмәтини өдәмәклә лајиһәләр һәјата кечириләр. Вәлијји-фәгиһ өз ҝөстәришләри илә ҹәмијјәтин еһтијаҹларыны тәмин етмиш олур.
Башга бир һал фәрз едәк. Шәһәрин ҝөзәлләшдирилмәси үчүн јоллары ҝенишләндирмәк вә парк салмаг лазымдыр. Амма јол ҝенишләндирилмәсә дә тыхаҹ јохдур, парк салынмаса да һава сафдыр. Јолларын ҝенишләндирилмәси вә парк салынмасы үчүн кимләринсә шәхси мүлкү илә бағлы ҝөстәриш лазым ҝәлдикдә вәлијји-фәгиһ бу истигамәтдә һөкм чыхара биләрми? Әҝәр мүлк саһибләри разы дејилсә бу иш ҝөрүлә биләрми?
Биринҹи фәрзијјәдә лајиһәнин һәјата кечирилмәси зәрури иди. Икинҹи фәрзијјәдә исә бу зәрурәт јохдур. Фәгиһин мүтләг вилајәти тәкҹә зәрури һаллар үчүн нәзәрдә тутулмајыб. Амма вилајәти-фәгиһ һөкумәти дүшүнҹәли вә мәнтигли аддымлар атыр. Истәнилән бир һалда, јәни зәрурәт олса да, олмаса да вәлијји-фәгиһ һөкм вермәк сәлаһијјәтинә маликдир. Шүбһәсиз ки, бу гәбил бахышларын диктатураја һеч бир аидијјаты јохдур.
Вердијимиз шәрһләрдән ајдын олур ки, вилајәти-фәгиһ өз шәхси зөвгү әсасында һөкм вермир. Һакимијјәт башында дајанмыш фәгиһин јалныз өз истәкләри әсасында ҝөстәриш вермәси јанлыш фикирдир. Вәлијји-фәгиһ Ислам һөкмләрини јеринә јетирир. Вилајәти-фәгиһ нәзәријјәсини гануни едән онун дини һөкмләри иҹра етмәсидир. Чыхарылан гәрарларын, вәзифәли илә бағлы ҝөстәришләрин, бүтүн фәалијјәтләрин гајәси Ислам һөкмләринин јеринә јетирилмәси вә ҹәмијјәтин еһтијаҹларынын тәмин олунмасыдыр. Бәли, вилајәти-фәгиһ Аллаһын разылығы әсасында фәалијјәт ҝөстәрир. Әҝәр фәгиһ бу чәрчивәдән чыхса, тәбии шәкилдә өз сәлаһијјәтләрини итирир. Аллаһын разылығындан узаг фәалијјәт ҝөстәрән фәгиһин гәрарлары өз ганунилијини итирмишдир.
Белә бир гәнаәтә ҝәлирик ки, вилајәти-фәгиһ әслиндә ганунун вилајәти, ганунун һакимијјәтидир. Чүнки фәгиһ јалныз Ислам ганунлары чәрчивәсиндә һәрәкәт едир. Пејғәмбәр (с) вә имамлар да ејни шәкилдә аддым атмышдыр. Демәк, вилајәти-фәгиһ әвәзинә “ганун һөкумәти” тәбирини ишләдә биләрик. Бир шәртлә ки, ганун дедикдә Ислам ганунлары нәзәрдә тутулсун. Биз дөрдүнҹү фәсилдә гејд етдик ки, вәлијји-фәгиһин хүсусијјәтләриндән бири онун әдаләтли олмасыдыр. Әдаләтли шәхс одур ки, өз фәалијјәтләриндә, әмр вә гадағаларында өз рәјинә јох, Аллаһын әмринә әсаслансын. Фәгиһин өз истәкләрини халга зорла гәбул етдирмәси көкүндән јанлыш фикирдир. Әдаләтли фәгиһ дини һөкмләр әсасында, Аллаһын разылығына ујғун аддым атыр. Әлбәттә ки, Ислам вә руһани синфинин дүшмәнләри бу нәзәријјәјә бир сыра ифтиралар јахмышлар. Мәсәлән, дејирләр ки, фәгиһин мүтләг вилајәти онун бүтүн сәлаһијјәтләрә малик олмасыдыр. Ҝуја фәгиһ һәтта төвһид әгидәсини инкар едә биләр. Ҝуја онун намазы ләғв етмәк сәлаһијјәти вар. Әлбәттә ки, бүтүн бунлар вилајәти-фәгиһ нәзәријјәсинә мүнасибәтдә ифтира вә бөһтандыр. Фәгиһ Ислам ганунларынын кешијиндә дајанан биринҹи шәхсдир. Неҹә ола биләр ки, Ислам төвһидсиз, нүбүввәтсиз, намаз вә оруҹсуз олсун?! Бүтүн бунлар арадан ҝөтүрүлдүкдән сонра фәгиһ нәји горумалыдыр?!
Бу гәбил шүбһә вә долашыглыглары јарадан сәбәбләрдән бири “мүһүм, јохса даһа мүһүм” принсипиндән суи-истифадә едилмәсидир. Фәгиһ мүһүм бир иши даһа мүһүм бир ишә гурбан верә биләр. Мәсәлән, Һәҹҹ сәфәри Ислам ҹәмијјәтинә зәрәрли олдугда фәгиһ һөкм верә биләр ки, һәмин ил Һәҹҹ зијарәти дајандырылсын. Ҹәмијјәтдә бир груп инсан Һәҹҹә ҝетмәјә вәзифәли олдуғу һалда фәгиһин һөкмүнү јеринә јетирмәк зәруридир. Башга бир мисал. Дүшмән сүбһ азаны вахты һүҹума һазырлашырса, фәгиһ намазы тәхирә салыб ҹәбһәдәкиләри дөјүш һазырлығында сахлаја биләр. Бу гәбил һалларда нәинки фәгиһ, һәтта фәгиһ тәрәфиндән тәјин олунмуш командан ҝөстәриш вермәк сәлаһијјәтинә маликдир. Амма бүтүн бунлар Һәҹҹ, намаз вә оруҹун диндән чыхарылмасы дејил. Фәгиһ дејә
