Аллаһын ады илә
Инсан јер үзүнүн ән үстүн варлығы олуб, мүхтәлиф истедадлара малик олмасына бахмајараг чох һалларда өзүнү дәјәрләндирмәјиб зәлаләт јолуну сечир.
Уҹа вә Әзәмәтли Аллаһ варлыглары үч ҹүр јаратмыш,бунлардан биринҹисини (мәләкләри ) сырф әгл, дүшүнҹә вә елмдән, икинҹисини(һејванлары) исә гәзәб вә шәһвәтдән хәлг етмишдир.Белә ки,мәләкләрдә гәзәб вә шәһвәт кими дүнјәви һеч бир һисс олмадығы һалда, һејванлар исә бунун әксинә олараг там дүнјәви мәхлуглардыр вә Гуранда дејилән “илаһи руһ”дан онларда һеч бир шеј јохдур.Лакин, Аллаһ инсанда һәм мәләкләрдә, һәм дә һејванларда олан хүсусијјәтләри ҹәмләмиш вә мәләкләрдән белә јүксәјә уҹалыб һејванлардан да ашағы енмәји өз(нәфсинин) ихтијарында гәрар вермишдир.Неҹә ки,Гурани-Кәримдә дејилир:
“Һәгигәтән Биз, инсаны [сонракы мәрһәләдә ата-анасынын тохумундан ибарәт] гарышыг бир нүтфәдән јаратдыг. Биз ону [дүнјада өзүнү неҹә апараҹағы, һәр шејин халиги олан Аллаһа итаәт едиб-етмәјәҹәји илә] имтаһана чәкәҹәјик.Биз ону ешидән вә ҝөрән јаратдыг.”(Инсан-2)
Бу ҝүнкү диллә десәк онун(инсанын) ҝениндә бөјүк истедадлар вардыр. О, истедадларыны дүзҝүн истигамәтләндириб Ислам дининин ҝөстәришләринә әмәл едәрсә сәадәтә јетишә биләр. Үмумиликдә Ислам әһкамы вә әхлагы инсаны камил шәкилдә јетишдирмә програмларыдыр ки, Мүбарәк Рамазан ајы оруҹу да бунлардан садәҹә биридир.
Мүбарәк Рамазан ајы нәфсин тәмизләнмәси, ејб вә нөгсанларын арадан галдырылараг ислаһ едилмәси, әгл, иман вә ирадәнин нәфси истәк вә шәһвәтләрә гәләбәси, дуа, Һаггын пәрәстиши, Аллаһа доғру јүксәлиш, руһун тәкамүлә доғру апарылмасы вә зәрифләшдирилмәси програмыдыр. Әҝәр Рамазан ајы ҝирдикдән сонра, инсан отуз ҝүн аҹлыг, сусузлуг вә јухусузлуг чәкиб, ҝеҹә јарысына кими мүхтәлиф мәҹлисләрдә иштирак етмәклә ајы баша вурса вә Фитр бајрамына чатдыгдан сонра Шабан ајынын сон ҝүнү илә мүгајисәдә бир зәррә белә дәјишилмәсә, һәмин оруҹун она һеч бир тәсири олмамышдыр.Ҝәрәк бу ајда нагис инсанлар өзләрини сағлам инсанлара, сағлам инсанлар исә камил инсанлара чевирсинләр. Аллаһ инсанлардан гуруҹа ағызларыны бағламаларыны вә аҹ галмаларыны истәмир. Чүнки, онларын ағызларыны бағламалары илә бағламамалары ислам дини үчүн фәрг етмир. Мәгсәд, инсанларын оруҹ тутараг ислаһ едилмәләри вә башга аҹлыг,фәгирлик ичиндә јашајан инсанлары анламаларыдыр.
Нә үчүн һәдисләрдә дејилир ки, оруҹ тутанларын чохларынын оруҹдан олан бәһрә вә нәсибләри аҹлыгдан башга бир шеј дејил?! Ағыз һалал јемәкдән она ҝөрә чәкинир ки, инсан һәмин отуз ҝүн әрзиндә дилини һарам сөһбәт, гејбәт, јалан, сөјүш вә диҝәр ишләрдән горумағы мәшг етсин.
Һәдисләрдән бириндә дејилир ки,бир ҝүн оруҹ тутмуш бир гадын һәзрәт Пејғәмбәрин (с) јанына ҝәлмишди. Пејғәмбәр (с) она сүд вә ја нә исә диҝәр бир јемәли шеј тәклиф едир. Гадын дејир: Еј Аллаһын пејғәмбәри, оруҹам. Пејғәмбәр (с) она дејир ки, јох сән оруҹ дејилсән, ҝөтүр ич. Гадын јенә дә оруҹ олдуғуну билдирир. Амма Пејғәмбәр (с) јенә дә онун сүдү ичмәсини исрар едир. Гадын бир даһа оруҹ олдуғуну дејир. Әлбәттә, о, доғрудан да өз фикриндә оруҹ иди, амма бизим оруҹларымыз кими заһири оруҹ! Пејғәмбәр она белә бујурду: «Сән неҹә оруҹсан ки, бир саат бундан әввәл мөмин гардаш вә ја баҹынын әтини јејирдин? (јәни онун гејбәтини етдин). Әт једијини сәнә ҝөстәримми? Гајтар једијини!» Гадын бирдән гајтарыр вә ағзындан бир тикә әт дүшүр.
Инсанын оруҹ тутараг гејбәт етмәсинин мәнасы будур ки, о, ҹисминдә олан ағзыны һалал јемәкдән узаглашдырараг руһунун ағзыны һарам јемәјә ачыр.Тәкҹә гејбәт дејил сөјүш, төһмәт, јалан, тәнә,гәлб сындырмаг, бунлар һамысы ејнидир.Доғрудур, бәлкә дә јаздығым бу сөзләри чох охујуб ,чох да ешитмисиз.Өзүмдән мисал ҝәтирәрәк дејә биләрәм ки,инсан унутган бир варлыг олдуғундан һәр заман тәкрара еһтијаҹы вардыр.
Өмрүмүздән кечән Рамазан ајында вә ја диҝәр ајларда әлимизә верилән дәјәрли немәтләри пис әмәлләрлә мәһв етмәјимиз дүзҝүндүрмү? Рамазан ајы мүсәлманларын даһа чох бир јерә топлашмалары, иҹтимаи ибадәтләрлә мәшғул олуб дүзәлмәләри вә мәсҹидләрә јығышмалары үчүндүр, ҝүнаһлар едәрәк парчаланма васитәси олмагла Аллаһдан узаг дүшмәләри үчүн јох! Гаршыда ҝәлән бу илаһи ајы өзүмүзә фүрсәт билиб бу фүрсәти јетәри гәдәр дәјәрләндирмәк јенә дә биз инсанларын әлиндәдир.Аллаһ-таала һеч бир мөвҹуда белә бир ләјагәт вермәмишдир.
“Биз она һагг јолу ҝөстәрдик. Истәр [немәтләримизә] миннәтдар олсун, истәр нанкор [бу онун өз ишидир].”(Инсан-3)
Көвсәр Нағыјева
