Инсанын гәлб арамлығына мүвәффәг олмасы үчүн бәзи шәртләр вар:
1.Сәбир
"Сәбир" сөзүнүн лүғәт мәнасы нәфсин гаршысыны алмагдыр. Сәбир гәми арадан галдырыр, руһи арамлыг јарадыр. Һәзрәт Әли (ә) бујурур: "Сәбир әминликлә ирадә ҝөстәриб сәнә үз тутмуш гәмләри узаглашдырмагдыр."
Мөмин инсан сәбирли олмағын савабына инамла гәм-гүссәјә јох дејиб арамлашыр. Зумәр сурәсинин 10-ҹу ајәсиндә охујуруг: (Ја Пејғәмбәр!) Де: “Еј Мәним иман ҝәтирән бәндәләрим! Рәббиниздән горхун. Бу дүнјада јахшылыг едәнләрә (ахирәтдә) јахшылыг вардыр. Аллаһын јери ҝенишдир (сизә бир чәтинлик үз версә, башга өлкәләрә һиҹрәт едә биләрсиниз). Јалныз (дүнјада Аллаһ јолунда чәтинликләрә) сәбир едәнләрә (ахирәтдә) сајсыз-һесабсыз мүкафат вериләҹәкдир!”
Даһа јухары мәртәбә будур ки, мөмин илаһи мәрһәмәтә чатдығына инаныр. Бу сәбәбдән гәмли олмаға әсас ҝөрмүр. Илаһи рәһмәтдән үмидини үзәнләр, башда Иблис гәмҝиндир. Бәгәрә сурәсинин 155, 156-ҹы ајәләриндә охујурург: "Әлбәттә, Биз сизи бир аз горху, бир аз аҹлыг, бир аз да мал, ҹан (өвлад) вә мәһсул гытлығы илә имтаһан едәрик. (Ја Рәсулум! Белә имтаһанлара) Сәбир едән шәхсләрә мүждә вер! О кәсләр ки, башларына бир мүсибәт ҝәлдији заман: “Биз Аллаһыныг (Аллаһын бәндәләријик) вә (өләндән сонра) Она тәрәф (Онун дәрҝаһына) гајыдаҹағыг!” дејирләр."
Шәһид Сани бујурур ки, сәбрин бу мәртәбәси ризадыр. Тәбии ки, разылыгла гәм бир араја сығмаз. Разы инсан гәмҝин јох, арамдыр.
2.Төвбә
Ҝүнаһ һисси руһу јорур. Ҝүнаһ һисси үмидсилик јарадыр, әли ишдән сојудур. Һәзрәт Әли (ә) бујурур: "Ҝүнаһ гандалы неҹә дә пис гандал имиш!" Ҝүнаһа батан инсанын фикри долашыгдыр. Бу долашыглыгдан гуртармағын ән мүнасиб јолу төвбәдир. Төвбә инсана үмид верир, илаһи мәрһәмәтә сәбәб олур. Инсан Аллаһын разылығыны һисс едәндә онун изтираблары азалыр.
3.Дуа
Дуа баһар јағышы кими гәлби сираб едир. Дуада инсан дәрдләрини Аллаһа дејир, Ондан көмәк истәјир, она сығыныр. Өзүнү гадир Аллаһын һүзурунда ҝөрән инсан тәшвиш, стресдән азад олур.
Һазырда дүнјанын мәшһур психологлары пејғәмбәрләрин ишини давам етдирир. Онлар изтираб чәкән инсанлары етигада, ибадәтә дәвәт едирләр. Артыг тәбабәт инсанын стресдән гуртулушу үчүн иман вә ибадәти јеҝанә чыхыш јолу кими гәбул едир. Имам Садиг (ә) бујурур: "Атам Имам Багир (ә) гәм үз верәндә аилә-өвлады бир јерә топлајыб дуа охујарды."
Əнбија сурәсинин 83-ҹү ајәсиндә бујурулур: (Ја Рәсулум!) Әјјубу да (јада сал)! Бир вахт о, Рәббинә јалварыб дуа едәрәк белә демишди: “Мәнә бәла үз верди (Сәнә пәнаһ ҝәтирдим). Сән рәһмлиләрин рәһмлисисән!”
4.Силеји-рәһим
İслам Пејғәмбәри (с) гоһум-әгрәба илә рабитәләри, сәмими мүнасибәтләри имандан сајыр, Аллаһа бәндәликдән сонра гоһумларла әлагәләрин мөһкәмләндирилмәсини рисаләт мәгсәди кими гејд едир.
Имам Садиг (ә) бујурур: "Јахшылыг един, гоһумлары јохлајын ки, бу әмәлләр бүтүн ишләрдәки дүјүнләри ачыр." Силеји-рәһим едән инсан гоһумларын чеврәсиндә олур, мәһәббәтлә әһатәләнир. Бу јолла тәнһалыгдан гуртарыр. Гәм-гүссәнин әсас сәбәбләриндән бири дә елә тәнһалыгдыр.
5.Намаз
Рәд сурәсинин 28-ҹи ајәсиндә бујурулур: "О кәсләр ки, Аллаһа иман ҝәтирмиш вә гәлбләри Аллаһы зикр етмәклә арам тапмышдыр. Билин ки, гәлбләр (мөминләрин үрәкләри) јалныз Аллаһы зикр етмәклә арам тапар!" Таһа сурәсинин 14-ҹү сурәсиндә исә белә бујурулур: "Мән, һәгигәтән, Аллаһам. Мәндән башга һеч бир танры јохдур. Мәнә ибадәт ет вә Мәни зикр етмәк үчүн намаз гыл!" Ајәләрдән ајдын олур ки, инсан гәлбиндә арамлыг јарадан ән ҝүҹлү амил зикрдир вә зикрләрин үстүн намаздыр.
6.Гәза-гәдәрә инам
Гәза-гәдәрә, Аллаһын тәгдиринә инанан инсан гаршысына чыхан, башына ҝәлән бүтүн һадисәләри хејир кими гәбул едир. О инаныр ки, Аллаһ онун хејринә јол ачыр вә бүтүн аҹылардан сонра ширинлик вар.
7.Хүсуси зикрләр
İсламда гәлб арамлығы үчүн хүсуси зикрләр нәзәрдә тутулур. Бурада нүмунә олараг Имам Багирдән (ә) бир рәвајәти јада салырыг: "Ла һәвлә вә ла гуввәтә илла биллаһ" зикриндә 99 дәрдин шәфасы вар вә бу дәрдләрин ән кичији гәм-гүссәдир...
8.Чох истиғфар, төвбә
İмам Садиг (ә) бујурур: Аллаһ-Таала чох истиғфар едән инсаны гәм-гүссә, сыхынтыдан азад едәр.
9.Пахыллыг, һәсәддән узаг олмаг
İнсанда гәм јарадан сәбәбләрдән бири әтрафдакылара һәсәд апармагдыр. Нә үчүн башгалары хошбәхтдир, мән јох? Нә үчүн башгалары варлыдыр, мән јохсул? Белә фикирләр инсаны үзүр, онун раһатлығыны әлиндән алыр.
Аллаһ-Таала пахыл јәһудиләр һаггында бујурур: "Јохса онлар Аллаһын өз немәтиндән бәхш етдији шејләрә ҝөрә инсанлара һәсәд апарырлар? Һалбуки Биз Ибраһим өвладына да китаб вә һикмәт вермишдик вә онлара бөјүк мүлк (һөкмранлыг) бәхш етмишдик." (Ниса сурәси, ајә 54)
Пахыл инсан санки гызмар гум үзәриндә ајагјалын дајанмышдыр, онун бир ан раһатлығы јохдур.
10.Пак һәјат, салеһ әмәл
