Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлији- Нәфсин һесабы рәвајәтләрдә тәкид олунмуш вә әхлаг алимләринин бөјүк диггәт ајырдығы бир мәсәләдир. Һаггында данышаҹағымыз рәвајәтдә дә тәкид олунур ки, һәр кәс өз әмәлләрини гијмәтләндирмәли, ән азы ҝүндә бир дәфә әмәлләринин һесабыны апармалыдыр. Бу иш үчүн ән мүнасиб вахт ҝеҹәдир. Јатмаздан габаг ҝүн әрзиндә ҝөрүлән ишләрин дүзҝүн олуб-олмамасы барәдә дүшүнмәк зәруридир. Бурахылмыш сәһвләри етираф едиб, онларын нәтиҹәсини арадан галдырмаг барәдә тәдбир ҝөрүлмәлидир.
Имам Садиг (ә) Әбдуллаһ ибн Ҹүндәбә бујурур: «Еј Ҹүндәб оғлу Әбдуллаһ, бизи таныјанлара ваҹибдир ки, һәр ҝүндүз вә ҝеҹәдә әмәлләринә нәзәр салыб өзләри илә һесаб чәксинләр. Ҝөрдүкләри јахшы ишләри артырыб, чиркин ишләрә ҝөрә бағышланма тәләб етсинләр ки, гијамәтдә рүсвај олмасынлар».
ИНСАНЫ ҺЕСАБА ВАДАР ЕДӘН АМИЛ
Әһли-бејти таныјан һәр бир мүсәлман өз һәјат програмыны онларын ҝөстәришләринә ујғунлашдырмалы вә әмәлләринә нәзәр салмалыдыр. Инсанын өз әмәлләринә нәзәр салмасы Аллаһын онун руһуна әта етдији бир хүсусијјәтдир. Бу, дүнја философларыны һејрәтә ҝәтирмиш бир хүсусијјәтдир. Адәтән, башгаларыны гијмәтләндирмәк имканына малик олан инсан үчүн өз дахилинә дә нәзәр салмаг сәҹијјәвидир. Өзүнүтаныма мөвзусунда мүталиәси олан инсанлар јахшы билирләр ки, инсанда өзүнү һәвәсләндирмәк, тәнбеһ етмәк, данламаг кими хүсусијјәтләр вардыр. Бүтүн бунлар Аллаһын инсана бөјүк мәрһәмәтидир. Елә бу сәбәбләрдән дә инсандан һәр ҝүн һеч олмазса бир дәфә әмәлләрини арашдырмаг тәләб олунур.
Өзү илә һесаб чәкән инсан јахшы бир әмәллә растлашдыгда буну Аллаһын лүтфү билмәли вә јахшы әмәлләри артырмаг үчүн Ондан јардым истәмәлидир. Башга бир рәвајәтә әсасән, инсан өз јахшы әмәлинә ҝөрә Аллаһа шүкр етмәли вә ҝәләҹәкдә даһа чох јахшы иш ҝөрмәк үчүн Ондан јардым диләмәли, пис ишләринә ҝөрә төвбә етмәлидир. Амма төвбәнин шәртләри вардыр. Мәсәлән, гылынмамыш намазын гәзасыны гылмаг, вурулмуш зәрәри өдәмәк вә с. Белә бир һәрәкәт нөвбәти дәфә ҝүнаһын руһа сирајәт етмәсинин гаршысыны алыр. Ајдындыр ки, гијамәт ҝүнү өтән нөгсанларын нәтиҹәләрини арадан галдырмаг гејри-мүмкүндүр. Имам (ә) гијамәт ҝүнүнүн рүсвајчылығыны хатырладараг һәлә имкан варкән нөгсанлары арадан галдырмаға чағырыр.
Инсан бир ишин фајдалы вә ја дәјәрли олдуғуну дәрк етмәсә она конкрет мүнасибәт ҝөстәрмир. Она ҝөрә дә һәр һансы бир хәбәрдарлыг олдугҹа фајдалыдыр. Инсанын бир иши ҝөрмәси үчүн мәсләһәт олдугҹа фајдалыдыр. Һәр һансы бир ишин пис нәтиҹәсиндән горху һәмин ишә башламағын гаршысыны алыр. Мүәјјән бир програма әмәл етмәк үчүн дә онун фајдалары нәзәрә алынмалыдыр. Бу фајдалар инсаны һәвәсләндирир. Бу мәсәләјә диггәтсизлик нәтиҹәсиндә инсан тәнбәлләшир.
Инсан үчүн олдугҹа ағрылы олан пешманчылығын гаршысыны алмаг мәгсәди илә јубанмадан өзүмүзлә һесаб чәкмәлијик. Гијамәт ҝүнүнүн адларындан бири «јәвмүл-һәсрәт», јә´ни «һәсрәт ҝүнү»дүр. Бу ад пешманчылығын руһән ағрылы олмасына бир ишарәдир. Гијамәт ҝүнүнүн башга бир ады исә «јәвмүл-һисаб», јә´ни «һесаб ҝүнү»дүр. Инсан нә заманса бүтүн хејир вә шәр әмәлләринин һесаба чәкиләҹәјинә әмин вә диггәтли олмаса чиркин ишләрдән узаглашмаға чалышмаз. Амма гаршылашаҹағы сорғунун ҹиддилијинә инанса хырда нөгсанлара белә јол вермәз. Гурани-Кәримдә дә тәсдиг олунур ки, гијамәт әзабынын сәбәби инсанларын һәмин ҝүнү унутмасыдыр. Мәһз бу унутганлыг сәбәбиндән инсан әбәди әзаба дүчар олур. Гурани-Кәримин «Сад» сурәсинин 26-ҹы ајәсиндә охујуруг: «Шүбһәсиз ки, Аллаһ јолундан азанлары һесаб ҝүнүнү унутдуглары үчүн шиддәтли бир әзаб ҝөзләјир».
Гурани-Кәримдә бири һәдди ашмыш, диҝәри исә өз әмәлләринә диггәтли олан ики гардаш һаггында данышылыр. Мөмин гардашынын нәсиһәтләрини гулагардына вуран тәкәббүрлү гардаш дејир: «Гијамәтин гопаҹағыны тәсәввүр етмирәм. Һәтта Рәббимин һүзуруна гајтарылсам өзүмә бундан да јахшы мәскән тапарам»[2]. Гуран бу һекајәти нәгл етмәклә һесаб-китабсыз етигадын һеч бир фајда вермәјәҹәјини анладыр. Гијамәт һесабына инам ахирәт инамынын әсасыдыр. Гијамәт ҝүнүнүн һикмәти инсанларын өз јахшы вә пис әмәлләринин мүкафат вә ҹәзасына чатмасыдыр. Һесаб олмасајды, гијамәт нәјә лазым иди?! Һәзрәт Пејғәмбәр (с) бујурур: «Нә гәдәр ки, һесаба чәкилмәмисиниз өзүнүз өзүнүзү һесаба чәкин»[3]. Белә бир инама малик олан инсан һөкмән өз әмәлләрини нәзәрдән кечириб нәтиҹә чыхарыр.
ҺЕСАБЫН МӘРҺӘЛӘЛӘРИ
Нәфсин һесабы о гәдәр мүһүм мәсәләдир ки, бу мөвзуја китаблар һәср едилмишдир. Бу барәдә кифајәт гәдәр ајә вә рәвајәтләр мөвҹуддур. Әхлаг китабларында верилмиш ҝөстәришләр инсанларын бу саһәдә тәкамүлү үчүн олдугҹа фајдалыдыр. Нәфсин һесабы үчүн дөрд мәрһәлә мүәјјәнләшдирилмишдир: мүшаритә, мүрагибә, мүһасибә вә мүатибә.
Биринҹи мәртәбәдә инсан өзү илә шәрт кәсир ки, бу ҝүн вәзифәләрини там јеринә јетрәҹәк вә ҝүнаһлардан чәкинәҹәкдир. Икинҹи мәрһәләдә инсан вердији әһдләри позмамаг үчүн бүтүн әмәлләрини нәзарәт алтына алыр. Үчүнҹү мәрһәлә ҝүнүн сонунда бүтүн әмәлләрин һесаб-китабындан ибарәтдир. Дөрдүнҹү мәрһәләдә инсан бурахдығы нөгсанлара ҝөрә өзүнү тәнбеһ едир вә бунун үчүн мүәјјән ишләр ҝөрүр. Мәсәлән, нөвбәти ҝүн ја оруҹ тутмағы, ја сәдәгә вермәји, ја Гуран охумағы, ја да башга бир хејирли иши өзүнә ваҹиб едир.
Бу мәрһәләләрин ән әһәмијјәтлиси мүһасибәдир. Әҝәр инсан өз јахшы вә пис әмәләрини там дәгигликлә гијмәтләндирмәјә мүвәффәг оларса, Аллаһын јардымы илә нөгсанлары арадан галдырмаға да мүвәффәг олар.
Устад Мисбаһ Јәзди
Садиг јол ахтаранлар үчүн Имам Садигин (ә) нәсиһәтләри
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
