Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлији- Сијаси бәсирәт вә аҝаһлыг һәр бир ҹәмијјәт үчүн чох мүһүм мәсәләләрдәндир. Бир халг, хүсусән дә онун ҝәнҹләри бәсирәтли вә узагҝөрән олсалар, дүшмәнин охлары онлара тәсир едә билмәз. Бөјүк Рәһбәр Ајәтуллаһ Хаменеи бу барәдә бујурур: “Әҝәр инсанларда бәсирәт олса, фитнә думанлары онлары аздырыб сәһвә сала билмәз. Әҝәр бәсирәт олмаса, инсанын нијјәти јахшы олса да, бәзән јанлыш тәрәфдә јер алар. Сиз дөјүшдә јолу танымасаныз, хәритәни билмәсәниз, әлиниздә компас олмаса, бир дә ҝөрәрсиниз ки, дүшмәнин мүһасирәсинә дүшмүш вә јолу азмысыныз. Бу компас сөзүҝедән бәсирәтдир".
Биринҹи јазыда сијаси бәсирәтин мәнасы һагда данышдыг. Бәс инсан неҹә бәсирәтли ола биләр? Бу бәсирәт һансы јолларла әлдә олунур вә ону неҹә сахламаг олар? Бу јазыда бу вә диҝәр суаллара ҹабваб вермәјә чалышаҹағыг.
Әввәла јадда сахламаг лазымдыр ки, бәсирәтсизлик инсаны әјри јоллара вә азғынлыға чәкир вә белә олан һалда атдығы һәр бир аддым ону учурума апарараг әмәлләрини пуча чыхарыр. Пејғәмбәр (с) бу барәдә бујурур: “Елм вә бәсирәтлә ҝөрүлән аз иш өз-өзлүјүндә бөјүкдүр, бәсирәтсиз ҝөрүлән чох иш исә әслиндә кичикдир”.
Фитнәләр заманы досту вә дүшмәни танымағын ән башлыҹа амили бәсирәтдир. Һагг вә наһаг бәсирәт сајәсиндә мәлум олур. Пејғәмбәр (с) бу барәдә сәһабәси Әбузәрә “Еј Әбузәр! Аллаһ-Таала инсаны хошбәхт етмәк истәдикдә она диндә бәсирәт, дүнјада заһидлик вә өз ејибләринә гаршы аҝаһлыг верәр” дејә бујурур.
Бундан әлавә, һәзрәт Әли (ә) мүбариз инсанлар үчүн бәсирәтин чох мүһүм олдуғуна тохунараг, Нәһҹүл-бәлағәнин 150-ҹи хүтбәсиндә бујурур: “Пејғәмбәрлә бирҝә мүбаризә апаран һәгиги мөминләр бәсирәтлә гылынҹ чәкдиләр”.
Бурада инсана бәсирәт, узагҝөрәнлик вә аҝаһлыг бәхш едән, сајыглыға сәбәб олан бир нечә амили нәзәринизә чатдырмаг истәјирәм:
1) Тарих вә онда олан ибрәтләрлә танышлыг
Бурада Имам Әлинин (ә) оғлу Имам Һәсәнә (ә) дедији сөзләр јада дүшүр. О һәзрәт мәктубларынын бириндә бујурур: "Оғлум! мән кечмишдә јашамасам да, онларын һәјатыны елә арашдырмыш вә ишләринә елә аҝаһ олмушам ки, санки о дөврдә јашамышам."
Тарих јахшы вә пис ибрәтләрлә долудур. Бу сәбәбдән инсанда бәсирәтин артмасына көмәк едән амилләрдән бири тәһрифсиз дүнја вә хүсусән Ислам тарихини мүталиә етмәк, һадисәләри дәгиг вә тәәссүбсүз арашдырмагдыр.
2) Ислам мүгәддәсләринин һәјат вә давраныш методларыны өјрәнмәк
Тарихә диггәтлә нәзәр салсаг, ҝөрәрәрик ки, Ислам пејғәмбәри вә диҝәр мәсумлар һәмишә батиллә вә һагсызлыгла мүбаризәјә галхмыш, дөврүн залым һакимијјәти вә фитнәкар груплар исә, бир-биринин ардынҹа ҹәмијјәтдә мүхтәлиф фитнәләр јаратмышлар.
Арашдырмалар ҝөстәрир ки, бу мүбаризәнин аз бир һиссәси истисна олмагла, әксәријјәти етигади вә сојуг мүһарибә олмушдур. Бу мүбаризәнин садәҹә кичик бир һиссәси физики мүһарибә кими јадда галмышдыр. Бунун үчүн дә, имамларын (ә) давраныш методу вә кәламлары инсанлара јол ҝөстәрән, бәләдчилик едән вә бәсирәтин артмасына сәбәб олан ән мүһүм амилләрдәндир.
3) Гуран охумаг вә онун ајәләри үзәриндә тәфәккүр етмәк
Мүгәддәс Гурани-кәрим һагг вә наһаг мәфһумуну мүхтәлиф шәкилләрдә бәјан етмиш вә ону танымағын гајдајарыны өјрәтмишдир. Одур ки, Гурани-кәрим бәсирәт әлдә еләмәк үчүн ән оптимал васитә һесаб едилә биләр.
4) Исламсүнаслыг вә илаһи дүнјаҝөрүшү
Имам Әли (ә) бујурур: “Һаггы танысан, онун әһлини дә таныјаҹагсан”.
Бәсирәт һаггы вә онун әһлини танымагдан башга бир шеј дејилдир. Бәзән инсан бу ишдә шүбһәјә дүшүр вә хүсусән фитнәләр заманы ону мүәјјән етмәк һеч дә асан олмур. Бу танышлығын јолу исә нәфси тәрбијә етмәк, тәфәккүр тәрзини дүзәлтмәк вә гаршыја чыхан олајлары бу мејар әсасында арашдырмагдан ибарәтдир. Бу гајда илә, һәтта чәтин фитнә заманы белә һаггы танымаг вә бәсирәт әсасында һәрәкәт еләмәк асанлашар.
Гуран бахымындан мөмин вә тәгвалы инсан дүнјада, ҹәмијјәтдә баш верәнләри дүзҝүн дәрк едән, онлары һәгигәтләр әсасында тәһлил едән, дүзҝүн јолу таныјан вә бу јол әсасында тәсир ҝөстәрән шәхсдир.
5) Шәхсијјәт вә фәрдләрә јох, әсас мејарлара сөјкәнмәк
Бу мөвзуну диҝәр мәтләбләрдән ајырмағымыза сәбәб онун мүһүмлүјүдүр. Чүнки, шәхсијјәтпәрәстлик Ислам үммәтинин белини гыран амилләрдәндир. Шәхсијјәтләр ҝәрәк һагла танынсын, һагг шәхслә јох. Бу мәсәлә һаггы танымаг үчүн ән мүһүм өлчүләрдәндир. Амма тәәссүфләр олсун ки, Азәрбајҹанда бунун әксини кифајәт гәдәр мүшаһидә етмәк мүмкүндүр.
6) Ҝүнүн ҝедишатыны изләмәк вә заманы танымаг
Јени олајлардан, иҹтимаи вә сијаси мәсәләләрдән хәбәрдар олмаг һәгигәти анламаг вә фитнәдән узаг галмаг үчүн чох тәсирлидир. Неҹә ки, Имам Садиг (ә) бујурур: “Заманыны таныјан инсан, һагг кими ҹилвәләндириләндирилән фитнәләрдән горунар”.
Әлбәттә ки, тәкҹә һадисәдән хәбәрдар олмаг кифајәт дејил, бунун кәнарында баш верәнләрин дүзҝүн тәһлили дә чох зәруридир.
7) Бәсирәт әһлини танымаг вә она итаәт етмәк
Мүталиә вә арашдырма илә бәсирәт әһлининин хүсусијјәтләрини билиб, бундан сонра дөврүн бу хүсусијјәтләрә малик олан шәхсијјәтләрини тапмаг, онун рәфтар вә әмәлләрини өзүмүз үчүн мејаг сечмәли вә сијаси-иҹтимаи тәһлилләрини диггәтлә изләмәлијик.
Бөјүк Рәһбәр Ајәтуллаһ Сејид Әли Хаменеи һәмишә Әлинин (ә) досту вә сирдашы олан Әммар Јасири нүмунә ҝөстәрир. Азәрбајҹанымызда да Һаҹы Мөвсүм кими узагҝөрән, тәмкинли вә ән әсасы, бәсирәтли руһаниләримизи, дин алимләрини вә иҹтимаи хадимләри буна мисал чәкмәк олар.
8) Тәгвалы олмаг вә дүнјаја бағланмамаг
Бу садаладыгларымыз тәгвасыз һалда баш верәрсә, һеч бир фајдасы олмаз.
Тәгвасызлыг, Аллаһ лүтфүнүн кәсилмәси илә нәтиҹәләнир, дүнјаја бағлылыг исә инсаны һәгигәтләрдән узаглашдырыр. Чүнки инсан дүнјаја бағлы оларса, һәгиги бәсирәти дәрк едә билмир, бәзи һалларда исә буну истәмир. Чүнки бир сыра һадисәләр онун хејринә олмајынҹа дүнјасыны дининә гурбан вермәкдә аҹиз галыр.
Диггәт един! Әҝәр Исламын әввәлләриндәки мүсәлманлар мал, мәгам, пул, һәсәд, горху вә бир сөзлә, дүнјапәрәстликләрини һәзрәт Мәһәммәдин (с) һидајәт јолуна, Имам Әлинин (ә) әдаләтинә, Имам Һәсәнин (ә) һагг ахтарышына вә Имам Һүсејнин (ә) зүлм әлејһинә чыхмағына тәрҹиһ етсәјдиләр, бәшәријјәт Аллаһ дининин бу ҹүр зәрбәләр ҝөрмәсиндән хәҹаләтли олмазды. Неҹә ки, Әли (ә) бујурур: “Дүнја севҝиси бүтүн хәталарын көкүдүр”.
Пејғәмбәр (с) бәсирәт газанмағын бир јолу барәдә бујурур: “Ким дүнјасындан кечсә, Аллаһ она тәлимсиз елм вә бәсирәт верәр”.
Һәзрәт Әлинин (ә) нәзәриндә бәсирәт саһиби
Мөминләрин әмири бујурур: “Һәр кәс ҝәрәк өз ишинин бәһрәсини ҝөрсүн. Бәсирәт саһиби о кәсдир ки, дүз вә дәгиг ешитсин вә дүшүнсүн, сонра дүзҝүн бахсын вә аҝаһ олсун, сонра ибрәт алсын, даһа сонра дүзҝүн вә ишыглы јолла ҝетсин, учурумлара дүшмәкдән вә азғын јолларда итмәкдән өзүнү сахласын, әдаләти бәрпа етсин вә јолуну азмыш инсанларын һагг әмәлләрдән вә дүз сөзләрдән сәһв тапыб етираз еләмәләринә шәраит јаратмасын".
Бәсирәтсизлијин зәрәрләри
Бәсизрәтсиз инсан һәр һансы бир јолла һәрәкәт едән, амма өзүнүн дә һансы сәмтә ҝетдијиндән хәбәрсиз олан инсан кимидир. Амма тәәссүфләр олсун ки, өзүнүн дә бундан хәбәри јохдур. Мәнтиг елминдә бу мәсәләјә “мүрәккәб ҹәһаләт” дејилир. Гуранын тәбири илә десәк, бәсирәтсизләр һејванлардан да азғындырлар. Неҹә ки, Аллаһ-Таала бујурур: “Онларын гәлбләри вар, онунла анламазлар, ҝөзләри вар, онунла ҝөрмәзләр, гулаглары вар, онунла ешитмәзләр. Онлар һејван кимидирләр, һәтта даһа чох азғынлыгдадырлар. Гафил оланлар да мәһз онлардыр". (Әраф/179)
Пејғәмбәр исә бујурур: “Кор ҝөзләри олмајан дејил, бәсирәти олмајандыр”.
“Үсули-кафи” адлы һәдис китабында гејд олунан бир һәдисдә бујурулур: “Бәсирәтсиз әмәл едән инсан јолуну азмыш инсан кимидир. Нә гәдәр сүрәтлә ҝетсә, һәгиги мәгсәдиндән бир о гәдәр узаглашмыш олур”.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
